Яңа ФГОС: 2027 елдан Россия мәктәпләрендә Тукайны һәм Җәлилне өйрәнә башлыйлар

2027 елның 1 сентябреннән гамәлгә керәчәк яңа федераль белем бирү стандарты әдәбият буенча программага Россия халыклары әсәрләрен, шул исәптән татар шагыйрьләре Габдулла Тукай һәм Муса Җәлил әсәрләрен кертәчәк. Шулай ук өлкән сыйныф укучылары өчен дәрестән тыш йөкләнешне кимиячәк һәм ОГЭ һәм БДИ биремнәре санын үзгәрәчәк.

Татар язучылары мәктәптә өйрәнелә торган мәҗбүри авторлар булачак

Урта гомуми белем бирүнең федераль белем бирү стандарты (ФГОС) 2027 елдан башлап 10-11 сыйныфларда Россия халыклары әдәбиятыннан кимендә бер әсәрне үзләштерүне күздә тота. Алар арасында татар шагыйрьләре һәм публицистлары Габдулла Тукай һәм Муса Җәлил иҗаты да бар.

Исемлеккә шулай ук чуваш шагыйре Геннадий Айги, дагыстан прозаигы һәм шагыйре Рәсүл Гамзатов, башкорт шагыйре Мостай Кәрим, калмык шагыйре һәм мөгаллиме Давид Кугультинов, балкар шагыйре һәм прозаигы Кайсын Кулиев, чукот язучысы Юрий Рытхэу, осетин шагыйре һәм драматургы Коста Хетагуров, мансий язучысы Юван Шесталов һәм башкалар бар.

Документта әйтелгәнчә, «Әдәбият» (база дәрәҗәсе) фәне буенча фән нәтиҗәләре илебез әдәбиятының классик һәм заманча әсәрләренең, шул исәптән Россия халыклары әсәрләренең, эчтәлеген белүне, төп проблемаларны аңлауны һәм тарихи-мәдәни һәм әхлакый-кыйммәт тәэсирен аңлауны тәэмин итәргә тиеш. Сүз һәр сыйныфта Россия халыклары әдәбиятыннан кимендә бер әсәр турында бара.

«Белемнең артыгы булмый»

Драматург, прозаик, Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге башлыгы Равил Сабыр «Татар-информ» белән әңгәмәдә бу яңалыкны шәрехләде.

«Яшьләрнең милли әдәбиятлар белән кызыксыну-кызыксынмавын әйтүе миңа авыр. Тик шуны белергә кирәк, Россия – күпмилләтле ил, биредә төрле халыклар яши, аларның да меңьеллык әдәбиятлары бар. Үз газета-журналлары, китаплары, театрлары бар. Боларны белү артык булмас, минемчә. Гомумән, белемнең артыгы булмый аның», – диде ул.

Тукайны һәм Җәлилне сайлауны Равил Сабыр «тормыш законы», дип атады: һәр әдәбиятта байрак кебек күтәреп бара торган әдипләр була. Татар әдәбиятында бу Тукай, рус әдәбиятында – Пушкин. Аның сүзләренчә, хәтта кайбер укытучылар да танылган татар язучыларын әйтүне сорагач, шундук Тукайны һәм Җәлилне әйтә, ә өченчесен атарга авырсынып кала.

«Тукай – ул русларның «Пушкин – безнең бар булмышыбыз» дигән гыйбарәсе кебек. Ә Муса Җәлил – бөтен дөньяда билгеле герой-шагыйрь, Советлар Союзы Герое, фашистлар тарафыннан җәзалап үтерелгән. Тукайны белгән кебек, аны да бөтен дөнья белә. Дөньяда ике иң билгеле татар шагыйрьләре шушылардыр, мөгаен. Алар шуңа күрә программага кертелгән дә», – диде Равил Сабыр.

Искәртеп үтик, Татарстанда «Россия Культура» телеканалының «Звучащее слово. Свеча должна гореть» мәдәни-агарту проекты өчен Габдулла Тукай һәм Муса Җәлил турында документаль сюжетлар төшерәләр.

Дәрестән тыш эшчәнлек вакыты кими

Яңа стандарт өлкән сыйныф укучыларының дәрестән тыш эшчәнлеге күләменә дә кагыла – ул 20 сәгатькә кыскара. Документ нигезендә, 10-11 сыйныфларда иң чик йөкләнеш ике ел өчен 680 сәгать тәшкил итәчәк. Элегрәк 700 сәгать чик каралган иде.

Стандартта күрсәтелгәнчә, дәрестән тыш эшчәнлек шәхес үсешенең төп юнәлешләре буенча оештырыла. Алар түбәндәге формаларда тәкъдим ителә:

• Сәнгать, мәдәният, филология һәм хор студияләре;
• Челтәр бергәлекләре (сетевые сообщества);
• Мәктәптә спорт клублары һәм секцияләре;
• Конференцияләр, олимпиадалар һәм ярышлар;
• Хәрби-патриотик берләшмәләр;
• Экскурсияләр, шулай ук эзләнү һәм фәнни тикшеренүләр;
• Иҗтимагый файдалы практикалар.

Дәрестән тыш эшчәнлек белем бирү мөнәсәбәтләрендә катнашучыларны сайлап алу нигезендә ирекле нигездә алып барылачак.

ОГЭ һәм БДИда үзгәрешләр

2027 елда ОГЭда тарих һәм җәмгыять белеме буенча, шулай ук рус теленнән телдән әңгәмәдә биремнәр саны кимиячәк, диелә Педагогик үлчәнешләр федераль институты (ФИПИ) материалларында.

Документ нигезендә, төп урта белем ФГОСына кертелгән үзгәрешләр аркасында, тарих буенча имтиханнан 2026 ел нумерациясе буенча 21 нче бирем төшереп калдырылган. Шулай итеп, варианттагы биремнәр саны 24тән 23кә кадәр киметелде. Моннан тыш, җәмгыять белеме буенча имтиханда биремнәр саны 24тән 20гә кадәр кыскартылган. Шулай ук кайбер биремнәрнең бер-бер артлы урнашу тәртибе үзгәртелгән.

Моннан тыш, рус теле буенча йомгаклау әңгәмәсендә бер бирем кимегән: сөйләм эшчәнлегенең бары тик репродуктив төре буларак, текстны җентекләп сөйләү төшереп калдырылган, шул ук вакытта сайлап сөйләү формалары имтихан биремнәренең берсендә калган.

Рособрнадзор информатика буенча 2027 елгы Бердәм дәүләт имтиханының өч биременә үзгәрешләр кертергә тәкъдим итте, шул ук вакытта контроль-үлчәү материаллары структурасында яңалыклар булмаячак – биремнәр саны һәм максималь беренчел балл сакланып кала. Документ нигезендә, унынчы биремнең «Информационный поиск средствами текстового процессора» тематикасы «Умение использовать маску подсети» дип үзгәртелгән. Мондый атама элегрәк 13 нче биремдә иде, аның тематикасы, үз чиратында, ««Умение анализировать ход исполнения алгоритма» дип үзгәртелде.

Россия Мәгариф министрлыгы боерыгы белән расланган яңа ФГОС 2027 елның 1 сентябреннән үз көченә керәчәк.

Чыганак: «Татар-информ», Илья Симагин