Габдулла Тукайга багышланган махсус проектыбызны дәвам итәбез. Бүген бөек язучыбыз «Интертат»ка заманча темаларга фельетон язса, ул нинди булыр иде икән? Шуны күз алдына китереп карыйк.
Кадерле укучым! Бүген мин сезгә бик гаҗәп бер хәл хакында сүз ачарга җыенам. Бу хәл - көлкеле дә, моңсу да, уй уятырлык та. Тыңлап бетергәч, кайсыбер укучы рәхәтләнеп көлеп алыр, икенче берәү, үз тормышын исенә төшереп аһ орыр. Ни генә булмасын, сөйлим.
Бар бит хәзер бер нәрсә - «Твинби» диләр аны, күршеләре - «Мамба», «Тиндер», «Дайвинчик». Минем бабайлар заманында мондый уен юк иде, егет белән кыз Сабантуйда, бәйрәмдә, авыл урамында очрашалар иде, бер-берсенә карап кызаралар иде. Ә хәзер - юк! Хәзер смартфонны ачасың, экрандагы сурәткә бармак белән сыпырасың һәм, имеш, мәхәббәт башланган була. Бу нинди мәхәббәт соң, дип сорыйсыз бит? Шуның хакында сөйлим.
Танышым бар минем: Илдар исемле бер егет. Тыйнак, гади, холкы сабыр, утыз яшь. Эшли, эчми, кычкырмый, ял көнне әнисе янына кайта, мәчесе бар. Шундый егетне табу бүген шәһәрдә - сирәк эш. Менә шул Илдар, әлеге дә баягы тынгысыз уенны ачты да шактый тирән бер яра алды.
Бер кичне ул миңа килде, смартфонын сузды, йөзе - моңсу. «Агай-эне, укы әле, Алия исемле бер кыз нәрсә язган».
Укыйм: «Егетемнең буе - йөз сиксән биштән ким булмасын. Кереме - өч йөз меңнән ким булмасын. Үз фатирың Казан үзәгендә булсын. Машинаң - яңа булсын, иске түгел. Биш телне белсәң - әйбәт. Әниемә туган көненә - Мальдив утравына тур алырсың. Яңа елга - Дубай. Сабантуйга - ресторан. Барысын да син түлисең - син бит ир кеше, сиңа шул килеш».
Мин, моны укыгач, чәем бугазымнан төшмәде. «Туктале, - дим, - бу инде кыз түгел, бу кибет этикеткасы, прейскурант-такта!» Илдар елмайды, ләкин күзе моңсу иде. «Шулай инде бүген, агай-эне, – ди. – Йөрәгеңне бирәсең, ә синнән фатир, машина, Мальдив, Дубай саныйлар.
ххх
Туктыйк әле, хөрмәтле укучым, бераз уйланыйк.
Искедән килгән бер гадәт бар: егет сөйгәненә бүләк бирә - чәчәк, тукыма, алтын алка. Бу - йөрәктән чыккан бер күренеш, кибеттә исәпләнми торган нәрсә. Бүләк бит аның кыйммәте белән түгел, эчендәге җан җылысы белән кадерле. Ләкин бүген без «бүләк» сүзен оныттык - аның урынына «тиеш», «бурыч», «шарт» сүзләре керде.
Элек: «Син миңа чәчәк бирдең - рәхмәт, сине сөям».
Хәзер: «Син миңа Мальдив бирергә бурычлы, юкса мин синең белән тормыш буйлап бармыйм».
Элек мәхәббәт йөрәктән булса ки, хәзер - банк счётыннан. Үзегез уйлагыз: мәхәббәтме бу?
ххх
Илдар минем сүземне тыңлады да елмайды. «Агай-эне, мин аңа шаяртып җавап яздым. Үземне «Былтыр» дип атадым», – ди.
Мин тукталдым. Былтыр - бит бу минем «Шүрәле»дән, хәтерләгез. «Былтыр» дигәнең - бит узган ел инде, ул бүген юк.
Шулай ук Илдар: «Алия миңа ни генә язса да, нинди генә таләпләр куйса да, мин - Былтыр. Мин юк аның өчен. Сүздә бар, ә чынында юк».
Мин көлдем, ләкин шул мәлдә йөрәк сызлады. Чөнки Илдар кебек егетләр күп. Алар Алияләрдән куркып, «Былтыр» булып яшәргә мәҗбүр - исемсез, йөзсез… Ә бу - ир-ат өчен дә гарьлек, кыз өчен дә хурлык.
ххх
Инсафлы укучым, мин биредә бер Алиягә бөтен бер халыкның гаебен салмас идем. Алар арасында да йөрәкле, акыллы кызлар күп. Әмма таякның ике башы була.
Гаеп кемдә? Һәркемдә. Кыз да бәясен күтәрмәскә, егет тә «Былтыр» маскасын салырга тиеш. Һәр икесе дә - туры карарга, туры сөйләргә тиештер.
Ир кеше - банкомат түгел. Хатын-кыз - «бурыч-тиеш» исемлеге дә түгел. Мәхәббәт - Мальдивта сатылмый, Дубайда күрсәтелми. Ул туа күздә, җанда, ике кеше бер-берсенә тын алып карап торганда - бер сүз әйтмичә, бер счёт күрсәтмичә. Калганы - сәүдә, базар, кибет. Моны мәхәббәт дип атау - гөнаһ.
Һәм тагын бер сүз, хөрмәтле укучым. Чын мәхәббәт «Твинби»да йөрми. Ул - тыныч ике күздә, өй табынында, берсүзсез дә бер-берсен аңлый торган ике җанда гына була.
Шуны белеп, ялганга акча түләмәгез, кадерле укучыларым. Бер-берегезне куркытмагыз, яратып кына торыгыз.
Әлегә шул. Сау булыгыз.
Язма ясалма фәһем ярдәмендә ясалды