«Табиб төпләнеп калырга тиеш»: Татарстанда табиблар җитмәү проблемасын ничек хәл итәләр?

Татарстан медицинасында якынча 2,5 мең табиб җитми: тугыз районда хастаханәләр критик дәрәҗәдә, ә аларның өчесендә яртысыннан азрак комплектланган. Табибларга күченгән өчен миллион түлиләр, торакка һәм җиргә грантлар бирәләр, әмма Татарстан Рәисе белән узган киңәшмәдә моны җитәрлек түгел дип таптылар: проблеманы хәл итү өчен Татарстан Сәламәтлек саклау министрлыгы Кадрлар дирекциясе оештыра.

Татарстанның 9 районында табибларга бәйле вазгыять критик хәлдә

Бүген Татарстанның сәламәтлек саклау системасында 19 460 табиб эшли. Тармакка якынча 2,5 мең белгеч җитми. Районнарда вазгыять төрлечә, белгечләр җитмәү беренчел звенода аеруча кискен сизелә.

Республиканың тугыз районында – Яңа Чишмә, Менделеевск, Тукай, Баулы, Түбән Кама, Зәй, Чистай, Бөгелмә һәм Лениногорск районнарында бу мәсьәлә кискен тора. Соңгы өч райондагы хастаханәләрдә табиблар белән тәэмин ителеш 50 проценттан түбәнрәк. Бу мәгълүматларны Татарстан Рәисе белән уза торган атналык традицион киңәшмәдә әйттеләр. Сәламәтлек саклау системасы өчен бүген кадрлар кытлыгы иң әһәмиятле мәсьәлә булып кала.

«Медицина кадрларының тиешле санга җитүе һәм һөнәри яраклылыгы бик мөһим. Безнең гражданнарның тормышы әлеге кешеләргә бәйле. Бу теманы дәүләт башлыгы контрольдә тота, миңа да шундый йөкләмә бирелде», – дип сөйләде Татарстан Рәисе Рөстәм Миңнеханов.

Татарстан буенча медицина персоналын тиешле санга җиткерү кимендә 80 процент булырга, район администрацияләре башлыклары әлеге мәсьәләне үз контрольләренә алырга тиеш, диде ул.

Медиклар җитмәүнең сәбәпләрен киңәшмәдә Бөгелмә районы башлыгы Дамир Фәттахов сөйләде.

«Бүген Бөгелмә район үзәк хастаханәсе табиблар белән 47 процентка тәэмин ителгән. 164 белгечкә кытлык бар. Шул ук вакытта, бу кытлыкның ничек барлыкка килгәнен аңлау мөһим. Соңгы ун елда Бөгелмә үзәк хастаханәсенә 173 табиб килгән, 222 табиб киткән. 49 белгеч читкә киткән. Кадрларның күпләп китүе 2020-2022 елларга туры килә. Бу күбесенчә пандемия һәм аның нәтиҗәләре чоры», – дип аңлатты ул.

Дамир Фәттахов сүзләренчә, пандемия коллективның өлкән яшьтәге кешеләренә аеруча нык «бәргән»: пенсия һәм пенсия алды яшендәге табибларның бер өлеше сәламәтлек өчен югары куркынычларны исәпкә алып, эштән киткән. Медицина хезмәткәрләре арасында югалтулар да булган. Моннан тыш, ун ел эчендә 68 белгеч башка шәһәрләргә күченеп киткән, 25 белгеч шәхси клиникаларга эшкә урнашкан.

Хәзер белгечләр китүгә бәйле вазгыятьне тотрыклыландыра алганнар. Шул ук вакытта рисклар да саклана: Бөгелмә район үзәк хастаханәсендә 149 табибның 41е инде пенсия яшендә.

«Кадрлар җәлеп итү мәсьәләсе бик әһәмиятле. Ләкин хәзерге состав белән эшләмәсәгез, алар пенсиягә чыгачак, күченеп китәчәк, күпкә кызыклырак урыннар эзләячәк. Кадрлар белән шөгыльләнергә кирәк», – диде Рөстәм Миңнеханов.

Күченеп китмәсен өчен, табиб нык басып торырга тиеш

«Кадрлар мәсьәләсен чишү өчен берьюлы берничә юнәлештә эш алып барабыз. Беренчесе – эш шартлары. Хәзер хастаханәдә комплекслы капиталь ремонт бара. Ремонт төгәлләнү яңа белгечләр җәлеп итү өчен иң төп факторларның берсе булыр, дип ышанабыз», – диде Бөгелмә районы башлыгы.

Икенче юнәлеш – торак. Бөгелмәдә 72 фатир хезмәт фатиры буларак файдаланылачак. Бу фатирларны районның үз керемнәре хисабына төзекләндерү планлаштырыла. Бүген, әлегә фатирларга ремонт ясала, район үзәк хастаханә белән берлектә табибларга торак арендалауны компенсацияли.

Социаль ипотека мөмкинлекләрен аерым кулланабыз. Былтыр Бөгелмәдә «Татнефть» эшчеләре өчен ике яңа йорт җиткерделәр. Без компаниягә әлеге йортларда медицина хезмәткәрләренә торак бирү үтенече белән мөрәҗәгать иттек. «Татнефть» безнең теләкне хуплады», – дип өстәде Дамир Фәттахов.

Өченче юнәлеш – ярдәм чаралары. Бөгелмә районы башлыгы сүзләренчә, гамәлдәге ярдәм чараларын активрак кулланырга кирәк. Бүген 11 яшь табиб бу ярдәм чаралары белән тәэмин ителгән. «Авыл табибы» һәм «Авыл фельдшеры» программасы буенча ике табиб һәм урта звенодагы җиде медицина хезмәткәре белән килешү төзелгән.

«Татар-информ»га Чистай район үзәк хастаханәсенең матбугат хезмәтендә сөйләүләренчә, узган елдан районда биш табиб бушлай җир кишәрлеге алган. 2026 елда алты табиб хуҗалык төзелешенә түләү алган. Шулай ук белгечләр шәһәрдән 200 мең сум түләү ала, шулай ук муниципалитет аларның балаларын бакчаларга һәм мәктәпләргә урнаштыруда да булыша.

Матбугат хезмәте мәгълүматларына караганда, Чистай районында медицина хезмәткәрләре өчен буш хезмәт фатирлары юк, әмма торак сатып алу өчен грант каралган.

«Торак мәсьәләсе – мәҗбүри мәсьәлә. Табибны чакырып китерергә була, ләкин ул җиргә нык басып тормаса, балалар бакчага яки мәктәпкә урнашмаган булса, ул төшенке хәлдә булачак. Табиб каядыр китәргә тиеш түгел, ә монда үзенә уңайлы булуын уйларга, төпләнеп калырга тиеш», – диде Татарстан Рәисе.

Казанда яңа укып бетергән медикларны дефицитлы урыннарга билгеләгәннәр

Сәламәтлек саклау тармагында кадрлар мәсьәләсен хәл итүдә Татарстанда тагын нинди чаралар күрелә? Вариантларның берсе – табибларны медицина оешмалары арасында яңадан бүлеп чыгу.

«Казан буенча шактый югары комплектланган булуга карамастан, аерым зур медицина оешмаларының беренчел звено табибларына кытлык кичерүен ачыкладык. Аларның хезмәт күрсәтү зонасына Казанда яшәүче 250 меңнән артык кеше эләгә. Тактик маневр ясалды. Медицина югары уку йортларын тәмамлаучыларның бер өлешен Казанның дефицитлы оешмаларына билгеләдек. Бу табибка йөкләнеш максималь булган урында беренчел звеноны көчәйтергә мөмкинлек бирде», – дип сөйләде Татарстан Сәламәтлек саклау министрлыгы башлыгы Альмир Абашев.

Министр сүзләренчә, Казанда вакансияләр саны кимү аркасында яңа белгечләрне районнарга ешрак җибәрә башлаганнар. Шул рәвешле, Чаллыда, Әлмәттә һәм Яшел Үзәндә кадрлар кытлыгын киметүгә ирешелгән.

Кадрлар мәсьәләсен хәл итүнең яхшы үрнәге – Алабуга. Бер елда җирле үзәк хастаханәдә табибларны тиешле санга җиткерү 53 проценттан 70,1 процентка арткан. Әлеге нәтиҗәгә Сәламәтлек саклау министрлыгы, сәнәгать партнеры булган «Алабуга» махсус икътисади зонасы һәм район администрациясе белән хезмәттәшлек ярдәмендә ирешелгән.

«Алабуга» үз хезмәткәрләренә түләүле хезмәтләр күрсәтүгә заказ бирүче буларак, районның бюджеттан тыш акчалары агымын формалаштыра. Шуның хисабына табибларга хезмәт хакларын күтәрәләр һәм аларга түләүләр билгелиләр. Шулай ук Алабугада арендага торак һәм җир кишәрлекләре дә тәкъдим итәләр.

«Миңа Татарстанда эшләү ошый: монда һөнәри мохит кызыклы, эш өчен шартлар яхшы»

Быелдан ТР Рәисе карары белән республикага Россиянең башка төбәкләреннән яки чит илләрдән күчеп килүче дефицитлы белгечлек табибларына 1 миллион сум акча бирелә. Төп таләп – табиб үз белгечлеге буенча штатның тәэмин ителеше 80 проценттан ким булган дәүләт хастаханәсенә һәм поликлиникага урнашырга тиеш.

Бүген әлеге программада 204 кеше катнаша, түләүләрне 109 кеше алган инде. Түләүләрне алучыларның яртысыннан күбрәге поликлиникаларга килгән. Татарстанда эшләргә күченеп килгән берничә табиб республика нәрсәсе белән җәлеп иткәнен һәм монда үзләренә нинди ярдәм күрсәтелүен сөйләде.

Алексей һәм Галина Тяпайкиннар Чувашиядән күченеп килгән. Алар балалар табибы булып эшли: хатыны неонатолог, ире – балалар хастаханәсенең анестезиология-реанимация бүлеге мөдире. Августтан алар яңа эш урынында – Чаллыда Кама балалар медицинасы үзәгендә эшли башлаган.

«КДМЦда минем берничә таныш коллегам эшли. Мин алардан тәкъдим алдым һәм анестезиолог-реаниматолог булып эшләргә килдем. Мин КДМЦны сайладым, чөнки бу яхшы клиник базалы оешма һәм һөнәри үсеш өчен перспективалар да бар. Безнең гаиләне алгарышлы инфраструктуралы төбәктә яшәү һәм эшләү мөмкинлеге кызыктырды», – дип сөйләде «Татар-информга» Алексей Тяпайкин.

Ирле-хатынлы Тяпайкиннарга республикадан берешәр миллион сум түләгәннәр, торак алуга Татарстан Хөкүмәтенең 800 мең сумлык грантын биргәннәр, торак шартларын яхшырту өчен Чаллы мэрыннан 500 мең сум түләгәннәр, Кама балалар медицина үзәгеннән 30 мең сум алганнар.

«Ике балабыз бар, мәктәпкә урнашуда проблема булмады, бу да күңелгә рәхәтлек бирә. Гомумән, ярдәм чаралары җитәрлек булды. Күченгәнемә бер тамчы да үкенмим. Миңа Татарстанда эшләү ошый: монда һөнәри мохит кызыклы, эш өчен шартлар яхшы», – диде Алексей Тяпайкин.

«Татарстанда перспективалар күрәм»

Участок педиатры Сергей Балякин медицинада карьерасын туган шәһәре Иркутскида башлый. Быел җәйдә ул Чаллыда КДМЦ командасына кушыла.

«Интернет аша эш эзләдем һәм бөтен вакансияләрне дә карадым. Җәй башында миңа КМДЦ баш табибының педиатрия ярдәме буенча урынбасары Екатерина Семушкина шалтыратты. Медицина оешмасы турында сөйләде. Болай мин Казан һәм Чаллы арасында сайланган идем. Уйлый торгач, икенче вариантта тукталдым, миңа артык зур булмаган шәһәрдә уңайлырак», – дип сөйләде табиб.

Сергейны хезмәт хакы һәм торак мәсьәләләре борчыган. Татарстанда аны хезмәт хакы белән алдамаганнар – вәгъдә ителгән сумманы билгеләгәннәр. Шулай ук аңа республикадан 1 млн сум, торак алу өчен Чаллы мэрыннан грант биргәннәр.

«Татарстандагы ярдәм чаралары Ерак Көнчыгыш һәм бик аз кеше яшәүче торак пунктлардагы шартлар белән чагыштырырлык. Ләкин мин анда эшләсәм, үсә алмас идем. Ә хәзерге эш урынымда мин перспективалар күрәм. Эшлим, ияләнәм. Адаптацияне тиз узармын дип өметләнәм, чөнки миңа Татарстанда ошый. Менталитеты да, тормыш дәрәҗәсе дә яхшы», – диде табиб.

Татарстанның район хастаханәләренә дөньяның башка читендә туган кешеләр дә теләп эшкә килә. Франсиско Веластеги Эквадордан килгән. 2024 елда КФУның Фундаменталь медицина һәм биология институтын тәмамлаган, шуннан соң «травматология һәм ортопедия» белгечлеге буенча ординатурага керә.

«Ординатурадан соң мин травматолог-ортопед белгечлеге буенча табиб-стажер булып эшләргә урын эзләдем. Вакансияне Яшел Үзән район үзәк хастаханәсендә шундук таптым, бүген дә биредә эшлим. Мин кабул итү бүлегендә эшлим, монда бик күп гамәли тәҗрибә туплыйм һәм экстрен очракларда карар кабул итәргә өйрәнәм. Монда табиб буларак практикада үсү мөмкинлеге күрәм», – дип сөйләде табиб.

Франсиско Казанда яши, әмма аңа юл бәясен компенсациялиләр. Шулай ук Социаль фондтан да кайбер социаль түләүләр ала.

«Коллегаларым миңа илтифатлы һәм ачык. Кайберләре мине хәтта татар дип тә уйлаган», – диде табиб.

Сәламәтлек саклау министрлыгы кадрлар потенциалын үстерү үзәге ача

«Уңай динамика бар, әмма муниципаль берәмлекләрдә табиблар саны җитәрлек дәрәҗәдә булмау саклана, шуңа күрә гамәлдәге ярдәм чаралары җитәрлек түгел. Безгә яңа карарлар табарга кирәк», – диде Альмир Абашев.

Төбәктә Татарстан Сәламәтлек саклау өлкәсендә Кадрлар чишелеше дирекциясе булдырырга хәл ителгән. Документ проекты хәзер ришвәтчелеккә каршы экспертиза уза. Экспертиза узгач, ике ай дәвамында оешма уставы расланачак.

Дирекция эшенең бер юнәлеше яңа кадрларны җәлеп итү булачак. Бу бурычны дирекция составындагы Кадрлар үзәге башкарачак. Аның бер коралы медицинские-вакансии.рф порталы була. Уңайлы сайт аша кандидатлар вакансияләр, эшкә урнашу шартлары һәм ярдәм чаралары турында белә ала. Кадрлар үзәге кандидатка беренче элемтәдән башлап, эшкә урнашканчы ярдәм күрсәтәчәк.

Шулай ук Татарстанда «Медицинада яңа кадрлар хәрәкәте» (ДНК) яшьләр берләшмәсе дә эшли – бу актив яшь медиклар берләшмәсе. Хәрәкәт яшь белгечләргә үсәргә ярдәм итә: тренинглар, мастер-класслар уздыра. МАКС мессенджерында «Яшь табиблар берлеге» каналы булдырылган – анда яңалыклар чыгып бара һәм тармактагы мөмкинлекләр турында сөйлиләр.

«Хастаханәдә җиһазларга һәм аппаратларга караганда, кешеләр, белгечләр мөһимрәк. Район башлыкларыннан башка бу мәсьәләне хәл итеп булмый. Татарстан кызыктыра торган төбәк. Кешеләрне табарга була: чыгарга, белешергә, тәҗрибә өйрәнергә кирәк. Университетлар һәм төрле дәрәҗәдәге медучилищелар белән эшләү һичшиксез мөһим. Урта медицина персоналыннан башка табиблар җыйсаң, анда эш ничек булачак соң?» – диде Рөстәм Миңнеханов.

Чыганак: «Татар-информ», Роман Баданов