«Интертат» татар шагыйренең туган көненә багышлап «Тукай стилендә текстлар» дигән махсус проект башлап җибәрә.
Без Тукайның барлык әсәрләрен нейрочелтәргә «укыттык», ул аның стилен, иҗатының төп юнәлешләрен билгеләде. XXI гасырда Тукай тавышы ничек ишетелер иде? Шуны белергә теләдек. Текст ясалма фәһем ярдәмендә язылды.
Чикләр дөньясы, яки һәркем хәзер – диагноз
(Тукай стилендә фельетон)
Заманабыз тагын бер яңа тренд алып килде халыкка: «үз-үзең белән эшләү», «шәхси чикләр», «тирәнтен уйлану», «психологка йөрү». Сүзе дә табылды, табибы да табылды, һәм менә иртә-кичен шул сүзләр белән колакларыбыз тулы.
Кызык бит: йөз ел элек «чик» сүзе үз урынында кулланыла иде - «басу чиге», «урман чиге», «түземлек чиге». Хәзер исә кеше башка кешегә карата чик куя. Дустыңның көе, сөйләшергә теләге булган вакытка туры килсәң, ала да, чик куя, имеш, сүз әйтергә дә, якын килергә дә ярамый. Шулай үзенең энергиясен саклый була.
Бер мәзәк гадәт барлыкка килде: һәркемне бер «диагноз» белән атау. Ана: «Кичке аш әзер, кил!» - дисә, ул – «манипулятор». Атаң: «Итекләреңне чистарт әле!» - дисә, ул – «токсик». Сөйгәнең, хәлеңне сорап: «Нәрсә булды, моңсу күренәсең?» - дисә, ул сиңа басым ясый. Дустыңның кәефе начар булса - «энергетик вампир». Әбиеңнең ихтыярсыз бәйләнчеклеге - «социаль нарциссизм».
Иртәнге кояш белән торасың да карыйсың - бөтен кеше «нарцисс», «социопат», «абьюзер». Ә ул кеше, чынлыкта, гадәти бер адәм: аш пешерә, бала тәрбияли, эшкә йөри.. Әмма бүген инде һәркемгә бер сүз тагалар.
Хәзер яшь кеше «Мин психологка йөрим», – дип мактана. Йөрмәгән кешегә йөргәне нәсыйхәт укый: «Синең бик күп «травмаларың» бар, сиңа алардан арынырга кирәк!». Сорасаң: «Ни өйрәтте сиңа ул психолог?» - җавап: «Әнигә чикләр куярга өйрәтте. Тугызынчы тапкыр номерын «кара исемлек»кә керттем».
Элгәре буыннар мондый хәлдә гади сүз әйтерләр иде: «Бераз йөреп кер дә, аннары кайтып анаңны кочакла». Хәзер исә - «блок», «чик». Үз ана-атаңны тимер дивар белән чиклисең, тик хәл генә җиңеләйми.
Һичкем ялгыш аңламасын: абьюз - чын нәрсә. Кешене кыерсыту, кулга сугу, рухи изү - булырга тиеш түгел. Бу хакта белмәү - гөнаһ. Чикләү, читкә этү, кирәк булса, психологка йөрү - бар да дөрес, кирәкле эш.
Әмма, бичара укучым, без икенче чиккә дә күчтек: анаңның итек-бүрек турында соравы - абьюз түгел. Дустыңның соңга калуы - абьюз түгел. Сөйгәнеңнең ялгыш берәр сүз әйтүе - абьюз түгел. Болар өчен дә «чик» кертсәң, - янында бер җан да калмас, кала - бары көзге.
Чик дигән нәрсә - тимер дивар булмасын. Аны төзегәндә - хөрмәт белән, сөю белән, юмор белән төзергә кирәк. Ашка тозны артык салсаң - аш ашалмый; тозсыз булса да - шулай ук ашалмый. Һәр нәрсәдә үлчәү кирәк.
Әйдәгез, чикләребезне дә - аңлау белән, кадер белән, уй белән куйыйк. Янда кадерле кеше калсын.