Низам авылдан чыгып киткән көн болытлы иде. Җәй ахыры, әмма салкын җил исә, яңгыр исе килә. Ул өйдән ашыкмыйча чыкты, ләкин йөрәге кабаланды. Әтисе белән соңгы сүзләре әле дә колагында яңгырый.
Талаш кичә булды. Гади генә сүздән башланды, әмма еллар буе җыелган ачу бәреп чыкты. Габдрахман улының шәһәргә китәргә теләвен аңламады. «Авылда эш бар, җир бар, ир-атка тагын ни кирәк?» – диде ул. Низам исә үзен бу авылда кысылган кебек хис итте. Ул башка тормыш күрергә теләде.
Сәкинә улына сүз әйтмәде. Ул гел шулай – ике ут арасында. Иренә каршы дәшмәде, улына да якын килмәде. Аның күзләрендә курку бар: ул иренең сүзен бозарга да, улын югалтырга да курыкты.
Низам чыгып киткәндә, аны озатырга беркем дә чыкмады. Капка шыгырдап ябылды, һәм шул мизгелдә ул үзен ятим итеп тойды. Ул артына борылып карамады, чөнки, караса, кире кереп китәчәген белде.
Автобус аны район үзәгенә, аннан поездга алып китте. Төньякка. Салкын, чит якка. Ул юл буе уйлады: «Мин дөрес эшлимме?» Әмма җавап тапмады.
Төньякта тормыш җиңел булмады. Салкын, авыр эш, чит кешеләр. Башта тулай торакта яшәде, соңыннан эштә танышлар барлыкка килде. Низам түзде. Ул бирешмәде, чөнки кире кайтырга хурланды.
Еллар узды. Ул эшкә өйрәнде, акча таба башлады. Бер заводта эшләп йөргәндә, Сәрвиназ белән танышты. Ул да авыл кызы, тик күптән төньякта яши. Аларны уртак язмыш якынайтты.
Өйләнештеләр. Туй гади генә булды. Низам әти-әнисен чакырмады. Ул моны үзе дә аңлата алмады: әллә үпкә, әллә оят, әллә горурлык.
Балалары туды. Улын кулына алгач, Низамның күңеле үзгәрде. Ул беренче тапкыр әтисе турында уйлады. Габдрахман да аны шулай күтәргәндер бит. Әмма бу уйларны ул куып җибәрде.
Еллар үткән саен авыл ераклаша барды. Башта хат язмады, аннары инде ничек язарга белмәде. «Иртәгә язармын», – дип кичектерде. Әнисен сагынды, ләкин шалтыратмады. Эчендә нидер катты.
Габдрахман исә улы турында сирәк сөйләде. Кешеләр сораса, кыска гына җавап бирде: «Үзе сайлады». Әмма төннәрен ул тәрәзәдән юлга карап утырды. Сәкинә моны күрде, әмма дәшмәде.
Сәкинә һәр ел саен улы кайтыр дип өметләнде. Ул ишегалдына чыгып, юлга карады, капка тавышына сискәнеп торды. Әмма еллар үтте, Низам кайтмады.
20 ел узды. Авыл картайды, кешеләр кимеде. Габдрахман авырый башлады. Ул соңгы көннәрендә улының исемен теленә алды, әмма бу сүзләр Сәкинәгә генә ишетелде.
Габдрахман үлгәч, Низамга хәбәр иттеләр. Ул елый алмады, сөйләшә алмады. Әтисен соңгы юлга озата алмавын аңлагач кына, йөрәге сызлады.
Ул юлга җыенды. 20 елдан соң. Балаларына авыл турында сөйләде, хатыны белән киңәшләште. Үзе дә курыкты: аны анда кем көтә?
Авылга кайткач, ул үзен чит кеше итеп сизде. Өй бәләкәйрәк кебек, капка искергән, ишегалды буш. Сәкинә аны ишек төбендә каршы алды. Картайган, чәчләре агарган, күзләре тирәнәйгән.
Алар озак кына сүзсез тордылар. Сәкинә улының йөзенә карады да күз яшьләрен тыя алмады. Низам аның кулларын кысты. Бу кыска гына хәрәкәттә 20 еллык үкенеч бар.
Әтисе турында сөйләшмәделәр башта. Өйдә тынлык. Низам һәр почмакка карады, балачак хатирәләре кайта башлады. Әтисенең тавышы, әнисенең аш исе.
Кич белән генә Сәкинә сүз башлады. Габдрахманның соңгы көннәрен сөйләде. Аның ничек авырганын, ничек улы турында сораганын. Низам башын аска иде, күзләрен күтәрә алмады.
Ул әтисенең каберенә барды. Җир дымлы. Низам тезләнеп утырды. «Гафу ит, әти», – дип пышылдады. Бу сүзләрне ул 20 ел буе әйтергә җыенды.
Кайту аңа җиңеллек тә, авырлык та китерде. Ул аңлады: вакыт кире кайтмый. Югалган елларны кайтарып булмый. Әмма әнисе әле исән. Һәм бу – соң түгел дигән сүз.
Низам китәргә ашыкмады. Ул әнисе белән калды. Аңа ярдәм итте, йортны төзәтте, сөйләштеләр. Күп сүзләр әйтелми калган, әмма кайберләре сүзсез дә аңлашылды.
Үткәнне төзәтеп булмаса да, киләчәкне үзгәртеп була иде.
