Әгәр өегезгә тарантул керсә, нишләргә?

19 сентябрь 2019

Язманы тыңлагыз

Сөйләм синтезаторы:

Татарча сөйләм
синтезаторы

кулланыла

Автор: Алексей НОВИКОВ
Татарстанның Тукай районы Яңа бистәсендә яшәүче бер хатын-кызның өенә гадәти булмаган кунак «хәл белергә» керә – ул аш бүлмәсендә зур гына йонлач үрмәкүчкә юлыккан. Куркып калган хуҗабикә коткаручылар чакырткан, алар үрмәкүчне тотып урманга җибәргән. КФУның фундаменталь медицина һәм биология институтының зоология һәм гомуми биология кафедрасы доценты Николай Шулаев «Татар-информ» агентлыгына әлеге бөҗәк һәм аңа тап булгач, нишләргә кирәклеген сөйләде.
«112 бердәм номерына Тукай районыЯңа бистәдә коткаручылар ярдәме таләп ителүе хакында хәбәр килгән. Тынычлык урамындагы бер шәхси йортта яшәүче хатын-кыз аш бүлмәсендә зур үрмәкүчкә тап булган һәм ярдәм сорап мөрәҗәгать иткән», - дип белдерделәр Гадәттән тыш хәлләр министрлыгында. 

Коткаручылар үрмәкүчне тотып банкага салган һәм урманга алып киткән.

Татарстан Республикасының Кызыл китабында язылганча, көньяк рус тарантулы (аны халык телендә «дала үрмәкүче» дип тә йөртәләр) республиканың бөтен территориясендә очрый. Әлеге үрмәкүч таралган урынның төньяк чиге Казан киңлегендә уза, шулай да елга үзәнлекләрендәге комлыклар буйлап ул тагын да төньяккарак үтеп керә.


«Үрмәкүч-бүреләр гаиләсенә керүче Lycosa singoriensis –Урта Азиядән башлап Россиянең урта полосасына кадәрге ареал перифериясендә чикләнгән яшәү урыны булган сирәк төр. Гомумән алганда, алар Татарстанда күп түгел. Мисал өчен, Марий Элда әлеге үрмәкүч күбрәк очрый. Ел дәвамында аларга тап булуга бәйле өч-дүрт очрак кына теркәлә», - дип белдерде КФУның фундаменталь медицина һәм биология институтының зоология һәм гомуми биология кафедрасы доценты Николай Шулаев.

Үрмәкүчнең төсе үзгәрүчән, ул, гадәттә, котраст кара нокталар һәм соры, көрән төсләрнең катнашмасыннан гыйбарәт. Әлеге үрмәкүчләр пәрәвез мендәрдән түшәлгән ояларда яши. 

Тарантуллар, нигездә, бөҗәкләр белән туклана, ауга төннәрен чыга – көндез оядан торып табышны каравыллыйлар. Җәй башында анасы йомырка сала. Йомыркадан чыккан нәни үрмәкүчләр, әнисенең аркасына менеп, берничә көн аңа «ябышкан» килеш ачык һәм дымлы урыннар буйлап сәяхәт итә. Шундый сәяхәтләр вакытында ана үрмәкүч әледән-әле арткы тәпиләре белән балаларын селкеп төшерә. Шул рәвешле, үрмәкүчләр төрле җиргә тарала.


«Гадәттә, кеше тарантулга тап булгач куркып кала. Җәйге кичләрдә еш очрый торган гадәти агулы үрмәкүчләр – бер хәл, ә сирәк очрый торган тарантул – бөтенләй икенче. Иң яхшысы - үрмәкүчкә кагылмаска кирәк. Алар фәкать инстинкт белән яши: тотып алсаң – тешли, куркытсаң – кача», - ди Николай Шулаев.

КФУ доценты искәрткәнчә, дала үрмәкүче өйләргә бик сирәк керә. Чаяннардан аермалы буларак (алар, мисал өчен, Кавказда ашарга эзләп өйләргә шактый еш «сугыла»), тарантул авыллар, бигрәк тә шәһәрләрдән еракта яши. 

«Әлеге үрмәкүч сезнең ишегалдында яшәмәячәк. «Бәйләнчек булмаган» бу бөҗәк урман буйларында яки кеше сирәк йөри торган комлы яр буйларында үзен рәхәтрәк хис итә. Миңа аларны кайбер шәһәрләр тирәсендә, хәтта Казан янында очратулары турында сөйләгәннәре булды. Әмма бу кагыйдәләрдән искәрмә генә», - диде Шулаев.


Белгеч сүзләренчә, әлеге үрмәкүч тешләү аркасында кеше үлми, әмма ул агулы. Ул тарантулның Татарстанда бер кешене тешләвенә бәйле бердәнбер очракны искә төшерде. Анысы да кешенең гадәти булмаган җан иясе белән уйнарга теләп, аны кулына алуы аркасында булган.

«Тарантул тешләгән очракта, канны агызу өчен, кечкенә генә тишек тишәргә кирәк. Ул чагында бу аяныч нәтиҗәләргә китермәячәк һәм барысы да бер тәүлек эчендә узачак. Болай эшләмәгән очракта, үрмәкүч тешләгән урын кабарып чыгарга һәм кәеф начараерга мөмкин, шуннан да артык түгел. Иң яхшысы, шунда ук медицина ярдәме сорап мөрәҗәгать итегез. Балалар турында сүз барганда, бигрәк тә», - диде КФУ доценты.

Николай Шулаев билгеләп үткәнчә, республика территориясендә тере җан ияләренең сирәк төрләрен очратулары турында аның үзенә хәбәр итәләр һәм ул моңа шатлана гына. Аның фикеренчә, бу Татарстандагы экологик мохитнең иминлеге турында сөйли. Табигый экологик системаларның тотрыклы эшләве аның сыйфатын тәэмин итә.

  Без Инстаграмда

Фикерләр








Җәмгыять

Хушлашудан соң бер ел: “Сәкинә Шәймиева тормышыбызның бер өлешенә әверелде...”

16 ноябрьдә Татарстанның тәүге Беренче Ледие, Татарстанның Беренче Президенты, Республиканың Дәүләт Киңәшчесе Минтимер Шәймиевнең хәләл җефете Сәкинә Шәймиеваның арабыздан китүенә бер ел була. "Казан Кремле" музей-тыюлыгы директоры Зилә Вәлиева Сәкинә ханым турында якты истәлекләре белән уртаклаша.

Җәмгыять

ДЦП белән авыручы 4 яшьлек Ринальнең әнисе Гөлсия ханым: «Безнең балалар кемнәрдер өчен бизнес кына»

Кызганыч, авыру балалар саны көннән-көн арта. Әти-әнинең йөрәге түзсен генә. Бөтен мәгълүмати мәйданнарда адым саен дәвалану өчен акча җыю бара. Газиз балаcын туу белән кемнең гүргә кертәсе килсен?.. Казанда яшәүче Щукиннар гаиләсе дә җитлекмичә туган уллары Ринальне аякка бастыру өчен бөтен көчен куя. 

Җәмгыять

Яшәртә торган ботокс агулымы, бал корты чакканнан кеше үләме, агулы еланны ерактан танып буламы - Сәрбиназ Шәйхеловадан татарча фәнни лекция

Күптән түгел Казанда Татар китабы йортында “Гыйлем” проектының “Хәлбуки” лекториенең чираттагы лекциясе булды. Сәрбиназ Шәйхелова косметологиядә кулланыла торган ботоксның агудан ясалуы, агулы еланның күзе песинеке кебек булуы, бал корты агуы һәм башкалар турында сөйләде. Бирегә студентлар да, өлкән яшьтәге тыңлаучылар да җыелган иде. 

БАШКА ЯҢАЛЫКЛАР

Интертат.ру / Intertat.ru © 2001 - 2019 Әлеге ресурста 16+ категорияләренә керүче мәгълүмат булырга мөмкин

"ТАТМЕДИА" АҖ филиалы "Татар-информ" мәгълүмат агентлыгының Интертат.ру / Intertat.ru республика электрон газетасы редакциясе".

Адрес: 420066, Казан, Декабристлар ур., 2нче йорт. Телефон: +7 (843) 222-0-999 (1304)
E-mail: info@tatar-inform.tatar

Шәхси мәгълүмат
"ТАТМЕДИА" АҖнең коррупциягә каршы сәясәтен раслау турында
Коррупция фактлары турында хәбәр итү өчен: shamil@tatar-inform.ru

Генераль директор Садыйков Шамил Мөхәммәт улы.
Баш редактор Латыйпов Рәмис Нурмөхәммәт улы.
Шеф-редактор Исмәгыйлева Алсу Җәүдәт кызы

Гаммәви матбугат чарасын теркәү турындагы таныклык Россиянең элемтә, мәгълүмати технологияләр һәм гаммәви коммуникацияләрне күзәтчелек хезмәте тарафыннан 2012 елның 10нчы маенда бирелде. Таныклыкның номеры - ЭЛ № ФС77-49790.
Материалларны тулысынча яки өлешчә куллану бары тик редакциядән язмача рөхсәт булганда гына мөмкин.
"Татмедиа" республика матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр агентлыгы ярдәме белән чыгарыла