https://intertat.tatar https://intertat.tatar/news/almacuar-dramaturgiya-konkursynyn-inucelar-isemlege-bilgele-5881345 https://intertat.tatar/news/almacuar-dramaturgiya-konkursynyn-inucelar-isemlege-bilgele-5881345 Wed, 28 Oct 26 12:58:00 +0300 message <p>«Алмачуар» балалар һәм яшүсмерләр аудиториясе өчен татар телендә язылган пьесалар бәйгенең финалына 33 әсәр чыккан. Казан мэриясе оештырган бәйге авторлары арасында Татарстанда иҗат итүче драматурглар гына түгел, Башкортстан республикасы, Киров өлкәсеннән катнашучылар да бар, дип яза Бөтендөнья татар конгрессы.</p> <p><strong>Җиңүчеләр һәм махсус бүләк ияләре исемлеге:</strong></p> <p>(алфавит тәртибендә)</p> <ul> <li>Батталова Гөлүсә</li> <li>Бикмуллина Алинә</li> <li>Гыйбадуллина Лилия</li> <li>Гыйльметдинова Фатыйма</li> <li>Гыймадиева Ләлә</li> <li>Камалова Зөләйха</li> <li>Минкина Айгөл</li> <li>Сафин Раил</li> <li>Фатыйхова Энҗе, Шакирҗанова Зәринә</li> <li>Хәбибуллина Алсу</li> <li>Шиһабетдинова Алинә</li> <li>Шишкарева Марина, Минкин Булат</li> </ul> <p>Җиңүчеләрне акчалата бүләкләр көтә: 1 урын – 110 000 сум, 2 урын – 90 000 сум, 3 урын – 70 000 сум. Конкурс нәтиҗәләре буенча җиңүчеләрнең пьесалары кергән җыентык бастыру планлаштырыла, диелә хәбәрдә.</p> https://intertat.tatar/news/kaitavaz-sara-sadyikova-koncertynda-anyn-yrlary-100-el-da-200-el-da-yasar-5881332 https://intertat.tatar/news/kaitavaz-sara-sadyikova-koncertynda-anyn-yrlary-100-el-da-200-el-da-yasar-5881332 Wed, 28 Oct 26 12:10:00 +0300 message <h2 style="text-align: center;">Клара Хәйретдинова: «Сара апа җыйнак кына матур татар ханымы иде»</h2> <p>Концерт башланырга санаулы минутлар кала. Халык җыела, фойеда Сара Садыйкованың шәхси әйберләре, уникаль фотолар, афишалар урын алган... Тамашачы да күзен ала алмый, әле бер, әле икенче экспонатны карап, хозурлана торды. Филармония диварларына эленгән фотолар да игътибардан читтә калмый, чөнки анда шул чорның кабатланмас шәхесләре, милләткә хезмәт иткән мәшһүр җырчыларыбыз, музыкантларыбыз сурәтләнгән.</p> <p></p> <p>Татарстанның халык артисты, Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерватория мөгаллиме <strong>Клара апа Хәйретдинова</strong> әнә шуларны карап, хатирәләргә бирелеп, инде онытылган, бик сирәк ишетелгән исем-фамилияләрне тезеп китте:</p> <p>– Аларны кичә генә күргән кебек ап-ачык хәтерлим, барысын да беләм бит! Кара әле, нинди яшь вакытлары… – дип, аның белән бергә мин дә истәлекләр дөньясына чумдым.</p> <p>– Сара апаның җырларын кем генә җырламады икән?! – дип Сара апа Садыйкованы да искә алды Клара апа. – Бөтен артистларның, җырчыларның репертуарында аның әсәрләре булды. Һәммәсенә дә җитәрлек дәрәҗәдә күп иде алар – матур, мәгънәле җырлар. Андый җырлар, кызганыч, хәзер юк.</p> <p>Ул вакытта хатын-кыз композиторлар бөтенләй диярлек юк иде бит, Сара Садыйкова – бердәнбер булды. Үзе дә театрда җырлаган профессиональ җырчы булгач, ул һәр әсәрне үз йөрәгеннән үткәреп, җырчыларның – ир-атның да, хатын-кызның да тавыш мөмкинлекләрен бик төгәл истә тотып иҗат итте. Бик данлыклы иде Сара апа, бер дә тик тормас – гастрольләргә дә күп йөрде. Сара апа белән миңа да гастрольләргә чыгарга, туган якларыбызга бергә кайтырга туры килде. Ул чакта кызым да кечкенә генә иде әле, аны үзем белән алып йөрдем.</p> <p>Өендә репетиция ясап әзерләнгән вакытлар да хәтердә. Дәресләрдән соң килгән булганмындыр, чәйләр ясап каршы ала иде. Сара апа бик тыйнак кына, зур булмаган фатирда яшәде, анда артык байлык та юк иде. Үзе дә җыйнак кына матур татар ханымы иде бит. Сүзе үткен, үзенекен бирми – туры итеп үз сүзен әйтергә куркып тормады. Тормышында аның да төрле вакытлары булгандыр, һәрхәлдә, ул бик матур гомер кичерде.</p> <p>Хәзер яшьләр җырның мәгънәсен дә, эчтәлеген дә, сүзен дә бик аңлап бетермидер, мөгаен. Бәлки, без үзебез бу заманнан артта калганбыздыр, белмим. Шулай да аның җырларын ешрак тыңларга мөмкинлек булсын иде, чөнки узган заман композиторларын онытырга ярамый. Сара апаның чоры – матур чор, чын җыр чоры иде.</p> <p></p> <p>Консерваториядә, музыка училищеларында мөмкин кадәр Сара апаның әсәрләрен башкаралар, классика да, арияләр дә җырлау программада бар. Салих Сәйдәшев, Мансур Мозаффаровларны – берсен дә калдырмыйбыз, укучыларыбыздан җырлатабыз. Бик күп җырлыйбыз дип тә әйтеп булмый, чөнки төрле репертуар кирәк. Классика да бүген заманча таләпләргә яраклаша.</p> <p>Сара апаның кызы Әлфия апага хәзер 101 яшь, Сөбханалла! Соңгы елларда ул Сара апаның исемен пропагандалауга бик күп көч куйды. Концертларында яшьләр катнашты, әле дә катнашалар. Мин үзем дә катнаштым, хәзер укучыларым да Әлфия апа оештырган концертларда чыгыш ясыйлар. Әлфия апаның өендә дә булганым бар. Хәзер инде еш очрашмыйбыз, әмма Сара апаның җырларын онытып булмый. Аның иҗаты – мәңгелек, – дип сөйләде Клара апа Хәйретдинова.</p> <p></p> <h2 style="text-align: center;">Гүзәл Сәгыйтова: «Сара апа – юл яручы, Әлфия апа – безнең өчен үрнәк»</h2> <p>Фойеда Казан шәһәре вице-мэры, «Калеб» яңа буын җыены авторы Гүзәл Сәгыйтованы да күреп алдым. Сүз уңаеннан, шушы концертны зур команда белән оештыру эшләрендә һәм Сара апаның кызы Әлфия Айдарскаяны концертка алып килү, аңа һәр яклап теләктәшлек белдергән Гүзәл Сәгыйтовага татар халкы исеменнән рәхмәт әйтергә кирәк.</p> <p></p> <p>– «Кайтаваз» концертлар циклы Илһам Шакировка, Әлфия Афзаловага, Хәйдәр Бигичевка багышланды. Сара апага әзерләнгәндә үзебез өчен әлеге шәхеснең яңа якларын ачтык. Әлбәттә, һәрбер герой илһамландыра, ләкин Сара апага күптән мөрәҗәгать итмәгәнгәме, бу концерт чынлап та Сара Садыйковага кайту кебек яңгырады.</p> <p>Сара апаның кызы – Әлфия апа Айдарскаяның да безнең белән бергә булуына бик шатбыз. Ул шундый матур формада, матур костюмнарын киеп, яхшы кәеф белән концерт карарга килде. «Ошатырсыз микән, Әлфия апа?» – дигәч: «Карарбыз», – диде. «Нәрсә күрсәтсәгез дә ошатам», – дигән кеше түгел бит ул, шуңа күрә дулкынланабыз. Әлфия апа безнең иң зур тәнкыйтьчебез. Концертны Хәйдәр абыйга багышлап эшләгәндә дә: «Зөһрә апа ничек кабул итәр икән?» – дип уйлыйсың... Тамашачылар фикере дә мөһим, ләкин иң якыннарның кабул итүе дә безнең өчен бик кирәк.</p> <p>Сара апа, чынлап та, шулкадәр юл яручы икән! Татар җырчылары арасыннан да Мәскәүдә беренчеләрдән булып ул укыган. Композитор Солтан Габәши аны Мәскәү консерваториясе каршындагы училищега җибәрә. Аннан соң училищены тәмамлап, опера студиясенә укырга керә. Шул ук вакытта Мәскәүдә ире Газиз Айдарский белән беренчеләрдән булып Эшче театры ачалар, шахталарга барып концертлар куялар.</p> <p>Хатын-кызлар арасыннан беренче татар композиторы булуын әйтеп тә торасы юк. Композитор буларак ул татар музыкасына яңа жанрлар алып килгән көйязар. Шуңа күрә Сара апа илһамландыра. Сара апа гына түгел, аның кызы Әлфия апа Айдарская да безнең белән – аңа карап: «101 яшьтә дә алай яшәргә була икән», – дигән нәтиҗәгә киләбез, ул безнең өчен зур үрнәк.</p> <p></p> <p>Сара Садыйкова һәйкәле 2027 елда, ниһаять, үз урынын алыр дип өметләнәбез. Һәйкәл урнашкан сквер «Парклар һәм скверлар» федераль программасына керде. Без, шәһәр буларак, сквер өчен җавап бирәбез. Һәйкәл үзе – Мәдәният министрлыгы кураторлыгында. Шуңа күрә бергә-бергә матур нәтиҗәгә ирешербез дигән өметтәбез. 30 августка, Аллаһ боерса, һәйкәл булыр. Казанлыларга тагын бер кат зур рәхмәт әйтәсе килә. Шушы программага берничә сквер һәм парк кертелгән иде бит, алар нәкъ менә Сара апа һәйкәле урнашачак сквер өчен тавыш бирделәр, – диде ул.</p> <h2 style="text-align: center;">Әлфия Айдарская: «Әнием халыкныкы иде, ул чын татар сандугачы булды»</h2> <p>Барыбыз да кадерле кунак – Әлфия апа Айдарскаяны зур сагыну һәм дулкынлану белән көттек. Аны якты йөз белән каршы алдык. Бу вакытта: «Әлфия апа бер гасыр элек туган, бер гасырдан артык гомер кичерә – ул бит үзе тере тарих!» – дигән соклану катыш уйларга бирелдем. Әлфия апа күтәренке кәефтә, әнисе турындагы җылы истәлекләре белән уртаклашты:</p> <p></p> <p>– 1 нче ноябрьдә әниемә 120 яшь тулган булыр иде. Шуңа күрә Мәскәүдә дә концерт куярга җыенабыз, шунда юл тотачакбыз. Әнием халыкныкы иде, ул чын татар сандугачы булды. Бер сүз белән әйткәндә, әнием бик көчле рухлы кеше иде.</p> <p>Минем өчен бүгенге кичә – бик зур вакыйга. Моңа кадәр әниемнең концертларын оештыруда үземнең дә өлешем зур булса, бу юлы барысын да тулысынча яшьләр эшләде. Мин бик канәгать! Аларга олы рәхмәтемне җиткерәм! – диде ул һәм барыбыз да Әлфия апа артыннан филармония залына кереп утырдык.</p> <p>Театральләштерелгән кичә «Апуш» студиясенең «Московский» мәдәният үзәгендә шөгыльләнүче шәкертләре катнашында узды. Кечкенә Сара ролен апушчы – <strong>Хәят Җәләева</strong>, зур Сара ролен Татарстанның атказанган артисты, Габдулла Кариев исемендәге Казан Татар дәүләт яшь тамашачы театры актрисасы <strong>Алсу Фәйзуллина</strong>, <strong>Газиз Айдарский</strong>ны шулай ук Кариев театры артисты <strong>Илназ Хәбибуллин</strong>, <strong>Салих Сәйдәшев</strong> ролен <strong>Зөлфәт Фәхразыев</strong> башкарды.</p> <p></p> <p>Концерт Сара Садыйкова иҗат иткән җырлар, аның тормыш юлын яктырткан театральләштерелгән өзекләр белән үрелеп барды. Традиция буенча «Безнең җыр» лабораториясендә иҗат иткән җырлар да яңгырады. «Кайтаваз» циклының Сара Садыйковага багышланган бу концерты, алдагы кичәләрдән аерылмалы буларак, бүгенгенең үткәнгә җавабы турында түгел, ә яңа буынның бөек шәхеснең иҗатын дәвам итү һәм саклау хакында иде.</p> <p></p> <h2 style="text-align: center;">Равил Шәрәфиев: «Сара апага, яратып, «Сарапуленька» дип дәшә идем»</h2> <p>Россия һәм Татарстанның халык артисты Равил Шәрәфиев:</p> <p>– Сара апа ул – бөек шәхес. Мин мәктәптә укыганда, безнең авылга баянчысы белән килеп, бушка җырлап киткән иде. Шунда беренче тапкыр Сара апаны күреп калдым. Аннан ул мине, композитор буларак, икенче бер дөньяга алып кереп китте. Мин Сара апага, яратып, «Сарапуленька» дип дәшә идем. Ул – зур талант иясе, аның музыкасы үзеннән соң да калды. Күп кеше онытыла, ләкин ул онытылмас! Бүген үземне авыррак хис итә идем, ә концертка килгәч, канатланып, савыгып кайтып китәм, – диде халык артисты.</p> <p></p> <h2 style="text-align: center;">«Сара апаны милләт язмышы белән яши торган хатын-кыз буларак яңадан ачтык»</h2> <p>Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты җитәкчесе, Татарстан Республикасы Дәүләт Советының депутаты Данис Шакиров:</p> <p>– Бу тамашаны концерт дип кенә атап булмый. Төп герой: «Мин сәхнәдә яшим», – диде, 3 сәгатькә якын вакыт эчендә тамашачы үзе дә Сара Садыйкова язмышы белән яшәде. Беренчедән, монда Сара апа яшәгән чор яхшы ачылды. Икенчедән, концерт бик затлы һәм зәвыклы булды. Бу композиция һәм җыр-моң аркылы сизелде. Сара апаны без милләт язмышы белән яши торган хатын-кыз буларак яңадан ачтык. Бу кичәдә гади хатын-кыз язмышы да, милләт кызы язмышы да яктыртылды. «Калеб», «Апуш», хор, оркестр, вокалистлар чыгышлары бер җепкә салынган йомгак кебек сүтелде-сүтелде дә, «Калеб»нең яңа җырлары белән җеп киләчәккә сузылып китте, – дип уртаклашты ул.</p> <h2 style="text-align: center;">Гөлнара Беляева: «Сара Садыйкова – татар халкының кызы»</h2> <p>Россия Федерациясе Хөкүмәте премиясе лауреаты, Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре <strong>Гөлнара Беляева</strong>:</p> <p class="faq-answer">Сара Садыйковага багышланган концерт Казан халкы, шәһәр кунаклары һәм, әлбәттә, артистларның үзләре өчен дә истәлекле вакыйга булды.</p> <p></p> <p>Сара Садыйкова җырларын тыңлаганда күңел шатлана да, моңсулана да, кайчак күзләргә яшь тула. Бу көйләрнең һәркайсы халыкның үз тавышы кебек тоела. Алар татар халык җырларының аһәңнәре белән шулкадәр сугарылган ки, кайчак Сара Садыйкова көйләрен халык иҗаты дип кабул итәсең.</p> <p>Сара апа Садыйкованың иҗаты миңа чит түгел. Моннан 15 ел элек аның кызы Әлфия Газиз кызы Айдарская үтенече белән композиторның әле басылып чыкмаган җырларын компьютерда җыярга һәм редакцияләргә туры килде. Шул чакта мин бу күренекле хатын-кызның өйрәнелмәгән музыка мирасының гаять зур бер катламын ачтым дип кенә әйтү дә аз булыр иде. Һәр көй үзенчәлекле, кабатланмас һәм уйланырга күп нәрсә бирде. Мин аларны редакцияләү белән генә чикләнмәдем, Сара апаның гаҗәеп көйләренә салган хисләрен, уйларын үз күңелемнән яңадан кичердем.</p> <p>Бу концерт исә аның җырларының бүген дә яңгырашын югалтмавын, заманча һәм яңача ишетелүен, җанга һәм йөрәккә үтеп кереп, барлык хисләреңнең тирәнлегенә барып җитүен күрсәтте. Шуңа күрә дә халык бу җырларны әле һаман да ярата, аларны җырларга һәм тыңларга тели!</p> <p>Әлфия Газиз кызы Айдарская, һичшиксез, әнисенең иҗатын танытуда зур роль уйнады, аңа олы рәхмәтемне белдерәм, баш иям. Мөгаен, әгәр ул булмаса, музейлар ачылмас иде, Казан шәһәре урамнарының берсенә Сара Садыйкова исеме бирелмәс иде, һәм бу бөек хатын-кызның истәлеген мәңгеләштерү буенча шушы зур эш башкарылмаса, күп кенә җырлары безнең көннәргә кадәр килеп җитмәгән дә булыр иде.</p> <p>Ильяс Камал җитәкчелегендәге оркестр турында да аерым әйтәсе килә. Безгә таныш көйләрне ул заманча аранжировкада башкарды. Алар яңача, шул ук вакытта бик табигый һәм үзенчәлекле яңгырады. Әлбәттә, киң җәмәгатьчелеккә яхшы таныш булган һәм әле популярлаша башлаган гына башкаручыларга – Сара апа Садыйкованың искиткеч матур җырларын югары дәрәҗәдә башкарган барлык җырчыларга да зур рәхмәт!</p> <p>Фото: «Интертат»ка Гөлнара Беляева тәкъдим итте</p> <p>Сара Садыйкованың иҗатын чын мәгънәсендә халык байлыгы дип атап була, аның җырлары татар музыкаль мәдәнияте хәзинәсендә үзенең лаеклы урынын хаклы рәвештә алды.</p> <p>Сара Садыйкова – милләтебезнең гүзәллеге һәм горурлыгы, татар халкының кызы! – диде Гөлнара Беляева.</p> <h2 style="text-align: center;">Зөлфия Авзалова: «Сара Садыйкованың иҗаты 100 ел да, 200 ел да яшәр»</h2> <p>Татарстанның халык артисты Әлфия Авзалованың кызы Зөлфия Авзалова-Нигъмәтҗанова:</p> <p></p> <p>– Яңа җырларны пианинода уйнап күрсәтеп, әнигә биргәне бар иде. Әни Сара апаның иҗатын бик ярата иде. Гөлшат апа Зәйнашева белән алар якын иҗатташ дуслар булдылар. Сара Садыйкованың иҗаты 100 ел да, 200 ел да яшәр һәм буыннан-буынга дәвамлы булыр. Яшь җырчылар үзебезнең бөек шәхесләребезне, татар халкы тарихын онытмаска тиеш, – диде ул.</p> <h2 style="text-align: center;">Рәмис Аймәт: «Казанда аның һәйкәле ачылуын түземсезләнеп көтәбез»</h2> <p>Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе, шагыйрь Рәмис Аймәт:</p> <p></p> <p>– Кызганыч, Сара апа белән якыннан күрешеп аралашырга насыйп булмады. Ләкин мин аны ерактан булса да, сәхнәдән бер мәртәбә күрдем. Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлегенең беренче курсына укырга кергәч, Бауман урамындагы Матбугат йортында урнашкан Тукай клубын эзләп киттем – ул елларда анда җомга кичәләре үткәрелә иде.</p> <p>Шундагы бер кичәдә Сара апа сәхнәгә чыгып, рояльдә «Җидегән чишмә»не уйнады, ә Зөһрә Сәхәбиева аңа кушылып җырлаган иде. Шулчак сәхнәгә җырның авторы Гомәр Бәширов тә күтәрелде. Мин менә шушы тарихи вакыйганың шаһиты булдым! Сара Садыйкова иҗатына мин мөкиббән, аның җырларын бик яратам. Опера һәм балет театрында үткәрелгән бер зур юбилей кичәсенә сценарий да язган идем әле заманында. Менә шундый бөек шәхесне тиешенчә олыларга кирәк, һәм без хәзер Казанда аның һәйкәле ачылуын түземсезләнеп көтәбез, – диде ул.</p> <ul> <li>«Кайтаваз. Сара Садыйкова» концертыннан фоторепортаж</li> <li>Чараның кураторы – Лилия Гәрәева. «Кәyef studio» оркестры һәм оркестрның сәнгать җитәкчесе, дирижер – Ильяс Камал. Чараның режиссёры – Габдулла Кариев исемендәге Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры артисты, режиссёр Булат Гатауллин. Сценарий авторы – шагыйрә, драматург Резеда Гобәева.</li> </ul> <ul> <li> <p>Кичәне оештыруда Татарстан Республикасы мәдәният министрлыгы һәм Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе зур ярдәм күрсәтте.</p> </li> <li> <p>«Кайтаваз» концертлар циклы «Калеб» яңа буын җыены тарафыннан Казан мэриясе һәм Татарстан Республикасы Рәисе каршындагы татар телен һәм Татарстан Республикасында яшәүче халыклар вәкилләренең туган телләрен саклау, үстерү мәсьәләләре Комиссиясе ярдәме белән оештырылды.</p> </li> </ul> https://intertat.tatar/news/aidar-galimov-belan-alsu-duetyn-tankyitlagannar-5881347 https://intertat.tatar/news/aidar-galimov-belan-alsu-duetyn-tankyitlagannar-5881347 Wed, 28 Oct 26 11:28:00 +0300 message <p>Татарстанның һәм Башкортстанның халык артисты Айдар Галимов Россия эстрадасы йолдызы Алсуның Уфада узган сольный концертында чыгыш ясаган. Ул үзенең якташы белән дуэтта Рим Хәсәнов иҗат иткән легендар «Кышкы романс» җырын башкарган.</p> <p>«Чакыруың өчен зур рәхмәт, Алсу! Искиткеч матур тарих язылды», – дип видеолар белән уртаклаша үзенең сәхифәсендә Айдар Галимов.</p> <p>Тамашачыларның бер өлеше әлеге дуэтны югары бәяләгән. «Балачак җырыбыз. Бу җырның кадерен яңа гына белә башладым», «Айдар абый, тавышыгыз ничектер үзенчәлекле бу җырда», «Искиткеч дуэт», – дигән комментарийлар бар видео астында.</p> <p>Әмма Айдар Галимов белән Алсуның дуэтын ошатмаучылар да күп булган. Халык әлеге җырны легендар җырчы Фидан Гафаровның хит җыры буларак кабул итә. Күпчелек комментарийлар да шул хакта. «Фидан Гафаровка җитми инде», «Гафаров бу җырны шәп җырлый иде. Аерым бер тембр белән, бөтен күңелен биреп», «Фидан абыйны беркем алыштыра алмый», – дип язалар алар.</p> <p>«Алсуның тавышы бөтенләй ишетелми. Ул беркайчан да җырлый белмәде», «Ничек кенә хөрмәт итсәм дә язам – Айдар абыйга бармый бу җыр», «Бу җыр өчен тавышыгызның көче җитми», – дип комментарийлар язып калдыручылар да байтак булган.</p> <div class="ckeditor-html5-video" data-responsive="true" style="text-align: center;"> </div> <p> </p> https://intertat.tatar/news/kaiber-esce-honarlare-buenca-xezmat-xaky-takdimnare-295-procentka-artkan-5881343 https://intertat.tatar/news/kaiber-esce-honarlare-buenca-xezmat-xaky-takdimnare-295-procentka-artkan-5881343 Wed, 28 Oct 26 10:08:00 +0300 message <p>Россиядә квалификацияле эшче һөнәрләренең кайберләре буенча тәкъдим ителгән хезмәт хакы соңгы бер елда 30 процентка якын арткан. Бу хакта hh.ru тикшеренү нәтиҗәләрендә хәбәр ителә.</p> <p>2026 елның сентябрендә платформада «Эшче персонал» һөнәри өлкәсендә 296,3 мең актив вакансия булган. Бу узган елның шул ук чорына караганда 4,8 процентка күбрәк. Кайбер квалификацияле эшче һөнәрләре буенча тәкъдим ителгән медиана хезмәт хакы бер елда 21–29,5 процентка арткан.</p> <p>Тикшеренү мәгълүматларына караганда, сентябрьдә эш бирүчеләр эретеп ябыштыручыларга медиана хезмәт хакы буларак уртача 241,4 мең сум, машина йөртүчеләргә 190,5 мең сум, монтажчыларга 185,5 мең сум, электр монтажлаучыларга һәм электромонтёрларга 169,2 мең сум тәкъдим иткән.</p> <p>Күрсәтелгән һөнәрләр арасында хезмәт хакы тәкъдимнәре иң күп электр монтажлаучылар һәм электромонтёрлар өчен арткан (29,5 процент). Машина йөртүчеләргә тәкъдим ителгән хезмәт хакы 28,4 процентка, монтажчыларныкы 21 процентка күтәрелгән. Эретеп ябыштыручылар өчен үсеш 12,3 процент тәшкил иткән.</p> <p>Шул ук вакытта хезмәт хакы тәкъдимнәре федераль округларга карап шактый аерыла. Әйтик, эретеп ябыштыручылар өчен Үзәк федераль округта исәпләнгән хезмәт хакы күрсәткече 172,3 мең сум, Төньяк-Көнбатыш федераль округта 209,2 мең сум, Себер федераль округында 245,4 мең сум, Ерак Көнчыгыш федераль округында 283,9 мең сум тәшкил итә.</p> <p>Хезмәт хакы тәкъдимнәрендәге аерма географиягә генә түгел, ә конкрет эш шартларына да бәйле. Бер үк һөнәр буенча төрле квалификация дәрәҗәсендәге белгечләр өчен вакансияләр булырга мөмкин. Алардан таләп ителгән тәҗрибә, эш графигы һәм эш урыны да төрле була, дип яза «Татар-информ».</p> https://intertat.tatar/news/rossiya-ostenda-ber-ton-ecenda-531-pilotsyz-oca-torgan-apparat-yuk-itelgan-5881344 https://intertat.tatar/news/rossiya-ostenda-ber-ton-ecenda-531-pilotsyz-oca-torgan-apparat-yuk-itelgan-5881344 Wed, 28 Oct 26 09:59:00 +0300 message <p>28 октябрьгә каршы төндә Россия өстендә 531 БПЛА юк ителгән.</p> <p>Россия Оборона министрлыгы хәбәр иткәнчә, пилотсыз оча торган аппаратлар Мәскәү өлкәсе, Тула, Тамбов, Рязань, Смоленск һәм башка өлкәләр өстендә юк ителгән.</p> <p>Татарстан өстеннән пилотсыз оча торган аппаратлар очуы теркәлмәгән, дип хәбәр итте «Татар-информ».</p> https://intertat.tatar/news/vat-kuyan-bu-yrlar-avtory-niyaz-garaev-saryk-kadar-kuyan-kursatte-5881337 https://intertat.tatar/news/vat-kuyan-bu-yrlar-avtory-niyaz-garaev-saryk-kadar-kuyan-kursatte-5881337 Wed, 28 Oct 26 07:20:00 +0300 message <p>Күп җырлар авторы, блогер Нияз Гәрәев үзенең сәхифәсендә бик зур йорт куяны күрсәтте. «Ай-яй, сарык бит бу! Карагыз әле сез моны! Ничә килограмм, кем белә? – дип сөенә матур малкае өчен блогер.</p> <p>Йорт куяны, чыннан да, әкәмәт зур булып үскән. Үзе исә тыпырчынмый да, хуҗасының кулында тыныч кына тора. Нияз Гәрәев комментарийларда язуынча, куянның колаклары 25 сантиметр. Үзе исә 7 айлык.</p> <p>«Моның колакларын аяк киеме эченә киез итеп салырга була», «Вәт куян бу, атланып йөрергә була», «Ничек үскән бу куян шуның хәтле», «Бу колаклары белән җил чыгара күрмәсен, ярты дөньяны әрәм итәчәк», «Мутанттыр бу», «Тибеп аудара аладыр бу» – дип гаҗәпләнгән халык куянны күреп.</p> <p>«Куяның сарык чаклы булгач, сарыгың нәрсә чаклы?» – дип тә шаяртканнар аны. «Сыер кадәр», – дип җавап кайтарган блогер.</p> <p>Ә инде куянның язмышы белән кызыксынучыларга Нияз Гәрәев: «Кыз куяннарны шатландырырга китте», – дип язып куйган.</p> <div class="ckeditor-html5-video" data-responsive="true" style="text-align: center;"> </div> <p> </p> https://intertat.tatar/news/70-el-berga-yasauce-nametdinovlar-monasabatlarne-gailada-koryrga-kirak-5881338 https://intertat.tatar/news/70-el-berga-yasauce-nametdinovlar-monasabatlarne-gailada-koryrga-kirak-5881338 Wed, 28 Oct 26 06:00:00 +0300 message <p><strong>Габдуладал </strong>бабай тумышы белән Ворошилов районының (хәзерге Минзәлә районы) Шикәрле Каен, ә <strong>Рәхилә </strong>апа Чаллы районының Яңа сарайлы авылыннан. Яшьләрнең танышуына туганнары сәбәпче була.</p> <p>Габдуладал бабай сүзләренчә, аларны димләгәннәр һәм шулай танышып та киткәннәр. Берничә ай дуслашып, аралашып йөриләр һәм озакка сузмый өйләнешеп тә куялар. Егеткә 25 яшь булганда, 1956 елның 28 декабрендә Рәхилә белән никах укыталар. Соңыннан гаилә Чаллыга күченеп килә.</p> <p>Рәхилә апа булачак ире белән танышкан мизгелләрне исенә алды. Туганнары аңа бер егет киләчәген әйтә. Егет килгәндә кызның савыт-саба җыештырып йөреше була. Рәхилә аның төз гәүдәсенә, куе кара чәчләренә, алсуланып торган йөзенә һәм мәрхәмәтле күз карашына шундук игътибар итә.</p> <p>Балалары әйтүенчә, чал чәчле әтиләре, зәңгәрсу күзле әниләре әле бүген дә сөйкемлелекләрен җуймаган. 70 еллык гаилә тормышы – һәркемнең уртак хезмәте, дип саный алар.</p> <p class="faq-answer">Яраткан ирем һәм балаларымның әтисе турында беркайчан да начар сүз әйтмәдем, аны Аллага тиңләп яшәдем. Шуңа күрә балаларда да әтиләренә карата бик яхшы мөнәсәбәт. Габдуладал, машина йөртүче булып эшләгәндә, өйдән йә төнге икедә, йә иртәнге дүрттә чыгып китә иде. Аны бервакытта да аш ашатмыйча эшенә җибәрмәдем. Көндез кайтып керсә дә, һәрвакыт каршы алып, өстәл кора идем. Мин аның белән мәхәббәттә, яхшы тормышта бик рәхәт яшәдем, – дип сөйләде Рәхилә апа.</p> <p>«Рәхилә миңа бәхетле тормыш бүләк итте», – дип кушылды Габдуладал бабай. Сөйгәнен йомшак кына кочып, бит очларыннан әкрен генә үбеп алды.</p> <p>Балалары әйтүенчә, әти-әниләренең болай үз хисләрен белдерүе сирәк күренеш икән. Дөньяга карашлары һәм дини ышанулары буенча, Нәҗметдиновлар тыйнак, үз хис-кичерешләрен тирә-юньдәгеләргә сиздерми яшәргә күнеккән. Гаилә бәхете тынычлыкны ярата, дип ышанып гомер итә ала.</p> <p>Габдуладал бабай һәм Рәхилә апа гаилә тормышларын әле башлап кына килүче яшь парларга үгет-нәсыйхәт тә бирде.</p> <p class="faq-answer">Хәзер заманалар үзгәрде. Законлы гаилә корганчы ук бергә яши башлыйлар. Хәзер яшьләргә туй да, никах та кирәкми. Бераз яшәп карыйлар да, аерылышалар. Мөнәсәбәтләрне гаиләдә кора башларга кирәк. Әти-әниләребез безне гаилә корсын өчен таныштырды, менә шуңа күрә яшибез дә. Гаиләдә ир кеше – ир-ат, ә хатын – хатын-кыз булып калырга тиеш. Алар рольләрен алышмасын иде, – дип аңлатты Габдуладал бабай.</p> <h2 style="text-align: center;">«Әти чын коммунист иде»</h2> <p>Габдуладал бабайның тотрыклылыгы гаиләдә генә түгел, ә эштә дә чагыла. Ул 40 елдан артык бер оешмада машина йөртүче булып хезмәт куя. Аның хезмәт кенәгәсендә мактау-бүләкләү турында 25 язу бар. Иң әһәмиятле бүләкләренең берсе – «Россиянең мактаулы автотранспортчысы» билгесе, ул Чаллыда әлеге мактаулы исемгә лаек булган иң беренче кеше, ә бүләкләү тантанасы Мәскәүдә узган. Габдуладал бабай Октябрь революциясе орденына да ия булган. Бөтен бүләкләре аның бәйрәм пиджагын бизи.</p> <p></p> <p>Рәхилә апа 30 ел хисапчы булып эшли – башта элеваторда, аннан пристаньдә хезмәт куя. Аның хатын-кыз өчен иң төп ике бүләге бар – беренче һәм икенче дәрәҗәдәге ана медале.</p> <p>«Эшләгән еллары дәверендә әтинең бер генә авариясе дә булмады. 500 кешелек коллективтан әтигә иң катлаулы, ерак, җаваплы маршрутларны тапшыралар иде. Аның белән бер кызыклы хәл дә булды әле. Олимпиада елында (1980) ул үз белдеге белән Львовтан Чаллыга 10 автобус җибәрде, ә ул автобуслар Мәскәүгә китәргә тиеш булган. Туган шәһәре өчен барысын да эшләде. Аны соңыннан әрләделәр инде, тик: «Ярар инде, хәзер нишлисең», – диделәр. Яңа автобуслар алганда һәрберсен үзе карый, сыйфатын тикшерә иде», – дип исенә алды кызлары <strong>Зөһрә Нәҗметдинова</strong>.</p> <p>Габдуладал бабай турында хезмәттәшләре барысы да намуслы һәм чиста-пөхтә кеше буларак телгә ала. Аның бу сыйфатлары балаларына да күчкән.</p> <p>«Әти чын коммунист булды. Шәһәрара рейслары булганда, күпләр акча түли, әмма билет алып тормый. Әти кайткач рулон-рулон билетларны мичтә яндыра, ә акчаларны кассага тапшыра, үзенә калдырмый иде. Кассирлар: «Рейс өчен беркемнең дә, бервакытта да бу кадәр акча алып килгәне юк», – дип әйтә иде. Иң чиста, иң каралган автобус та – әтинеке. Аның тышкы кыяфәте, кием-салымы да нәкъ шулай», – дип сөйләде кызлары.</p> <h2 style="text-align: center;">«Пенсиядә гарәп телен өйрәндем»</h2> <p>Балалары сүзләренчә, әтиләре эшендә генә түгел, ә өйләрендә дә фидакарьләрчә эшләгән. Пенсиягә чыккач, алты балалы гаиләсе өчен ике катлы зур йорт җиткерә. Табында да төп ризыклары һәрвакыт булган, чөнки сыер, бозаулар, кош-корт асраганнар, җиләк-җимеш һәм яшелчә дә үз бакчаларыннан була. Габдуладал бабай хәзер дә бакчасында җиләк, теплицада кыяр-помидор үстерә.</p> <p class="faq-answer">Әти белән әнинең безгә бервакытта да нотык укымавы гаҗәпләндерә иде. Барысы да үз үрнәкләрендә булды. Мәсәлән, безнең белән яшәгән әбекәйгә булган мөнәсәбәт – без өстәл артына бары тик ул утырганнан соң гына утырыша идек. Бу – өлкән буынга хөрмәт-ихтирам күрсәтү. Әти белән әни турында: «Сөтне су белән бутамыйлар», – дип әйтеп була. Ягъни, алар гадел, намуслы һәм эш сөючән. Һәм гомер буе шулай. Алар ни өчен озак яши? Кешеләргә бик күп игелек эшлиләр. 1961 елда әти үз бакчасында кое казыды һәм ике урам безгә суга килә иде. Шуңа күрә безнең капкалар да һәрвакыт ачык булды, – дип сөйләде кызлары.</p> <p>Габдуладал бабай пенсиядә дә гыйлем туплый – гарәп телен өйрәнгән, 1997 елдан бирле Элеватор тавы мәчетендә имам-хатыйб булып тора. Ул Казанда Кол Шәриф мәчете ачылышында да мәртәбәле кунак була.</p> <p>Мәчеткә йөрүчеләр дә Габдуладал бабай әйткән азан аеруча аһәңле һәм тылсымлы яңгырый, дип әйтә. Рәхилә апа да нәкъ элеккечә үк ачык йөз белән кунакларын – күрше-күләнне һәм туганнарын каршылый.</p> <p>«Бөтен оныклар һәм оныкчыклар бусагадан ук «әби» дип кычкырып керә – яныма килә. Кесәләренә акча салам. Аларга кирәк, безгә хәзер кирәге юк инде», – дип елмая.</p> <p>Нәҗметдиновлар гаиләсендә 11 онык һәм 8 оныкчык бар. Туган-тумача ирләре һәм хатыннары белән ата-ана нигезенә кайта, ә бәйрәмнәр вакытында табын артына кырыкка якын кеше җыела.</p> <p style="text-align: right;">Чыганак: «Челнинские изваестия», Ольга Степанова</p> https://intertat.tatar/news/kunel-kausady-nider-bulyrga-ties-kebek-ide-moslimda-yangyn-ike-balany-anisez-kaldyrdy-5881341 https://intertat.tatar/news/kunel-kausady-nider-bulyrga-ties-kebek-ide-moslimda-yangyn-ike-balany-anisez-kaldyrdy-5881341 Tue, 27 Oct 26 22:06:00 +0300 message <p>Мөслим районында бер катлы йортта чыккан янгын аяусыз була: 24 октябрьдә ике бала әнисе – 40 яшьлек Гөлназ Садыйкова мәңгелеккә күзләрен йома. Кичә якыннары, мөслимлеләр аны хөрмәтләп соңгы юлга озатып, җир куенына салганнар. Гөлназ Садыйкованың бертуган сеңлесе <strong>Гүзәл Сәйфиева </strong>«Интертат» хәбәрчесе белән апасы турында иң якты истәлекләре белән бүлеште.</p> <p>Бүген ул әнисез калган балалар өчен – зур терәк. Шулай ук, мәрхүмә Гөлназның әнисе <strong>Гөлшат апа</strong> да кызы турында иң җылы сүзләрен җиткерергә теләде.</p> <h2 style="text-align: center;">«Балалары өчен янып яшәде»</h2> <p>Гөлназ Садыйкова беренче ире – балаларының әтисе белән инде берничә ел элек үк аерылышкан булган. Бүген кызлары Эльвинага 15 яшь, 9 нчы сыйныфта укый. Уллары Айдарга 13 яшь – 7 нче сыйныф укучысы. Балалар икесе дә Мөслимнең Г.Тукай исемендәге мәктәбендә белем ала.</p> <p>Аерылышып, күпмедер вакыт узгач, Гөлназ икенче кеше белән тормыш корып җибәрә. Быел июль аенда гына ул 40 яшен тутырган. Гүзәл сүзләренә караганда, апасының балалары белән үги әтиләре бик тиз уртак тел таба. Балаларны якын итүе, кайгыртучанлыгын Гөлшат апа да раслады.</p> <p>Балалар кечкенәдән Гөлназның әти-әнисе – Салауз-Мухан авылында гомер кичерүче әби-бабай тәрбиясен күреп үскән. Бүген алар барысы да, әле дә ярый балалар чыгып котылган инде, дип юана.</p> <p class="faq-answer">Без өч бала: ул – зурысы, аннары абый, мин – төпчеге. Ачык йөзле булды, «Әйдә, апаем, авылга кайтыйк», – ди торган иде. Кайтсак, бергәләп утыра, шашлыклар пешерә идек. Безгә гел яхшы мөгамәләдә булды, ярдәм кирәк дисәң, булыша иде. Балалары өчен янып яшәде. Ул аларны шулкадәр яратты. Кызы да, малае да төпле, акыллылар, бик кайгыртып, иркәләп, назлап үстерде ул аларны. Яхшыны, чистаны гына киертте, модадан һич калышмадылар, тәмлене ашаты.</p> <p>Апа «Магнит»та, «Агромастер»да да җаваплы вазифаларда эшләде, коллективы бик яратты. Кәгазь эшен бик ярата иде. «Агромастер»га кергәнче, ул вазифага укырга кирәк дигәч, Мөслим колледжына кереп, 35 яшендә аны кызыл дипломга тәмамлады. Үзе дә бик акыллы булды, балалары да бик яхшы билгеләргә генә укый, – дип сөйләде Гүзәл.</p> <h2 style="text-align: center;">«Минем дә күңел каушабрак тора иде, әйтерсең, нидер булырга тиеш»</h2> <p>Фаҗигане күңелләре дә сиздергән икән шул.</p> <p class="faq-answer">Шимбә көнне апа берничә тапкыр әнигә шалтыраткан. «Шалтырата – ни сөйләшергә белмибез ди, бер-ике сүз атышабыз да, бетте. Кичке якта да ашарга утырдым – берни керми, ашыйсы килми», – дип искә алды инде әни. Минем дә күңел каушабрак тора иде, әйтерсең, нидер булырга тиеш. Нәрсә икәнен аңламыйм. Мин Чаллыда идем. 12нче яртыда племянница шалтыратты: «Апа, безнең өй яна», – диде. Мин, алны-артны уйламыйча, рульга утырдым да чыгып киттем. Аннан бер сәгатьтән абый да кайтып җитте.</p> <p>Апа түр бүлмәдә үк булган, чыгып җитә алмаган, хәер, кем белә инде, бәлки, документ дип, кире кергәндер. Сумкасы да, документлары да чыкмады аның көл арасыннан. Ут шул ашау бүлмәсе ягыннан чыккан, аның түшәме дә килеп төшкән иде. Әле дә ярый, балалар чыгып өлгергән. Ходай саклаган.</p> <p>Иртәгә тормышның кайсы якка әйләнеп басасын беркем белми шул...Алар бу өйне сатып алдылар. Апа матур тормышка нык ашкына иде. Ул йортны ахырга кадәр ремонтларга җыенган булганнар. Яңа алынган, бер тапкыр кулланмаган җиһазлары да калган. Планнары зурдан иде, балаларны тормышка әзерләде, аякка бастырырга теләде, – диде Гүзәл.</p> <p>Фото: Гүзәл Сәйфиеваның шәхси архивыннан</p> <h2 style="text-align: center;">«Апа балаларга яңаны, матурны гына алды»</h2> <p>Әңгәмәдәшем сүзләренчә, Эльвинаның әнисе белән мөнәсәбәтләре бик җылы булган.</p> <p class="faq-answer">Тату иде алар. Бала белән ана арасында бәләкәй генә төртелеш булса да, алар тиз дуслашалар, бер-берсеннән башка тора алмыйлар иде. Көннең ничек узганын сөйләргә әнисе эштән кайтканын көтә иде Эльвина. Эштән кайткач, «Кызым, әйдә, миңа ял итәргә бер 5 минут кына бир, аннары мин сине тыңлыйм», – ди иде. Эльвина көне ничек узганын, нинди фәннән нинди билге алганын, кичерешләрен сөйләп бирә торган булган.</p> <p>Кыз бала кыз бала инде. «Әни, мин моны телим» дисә, Гөлназ апа «юк» дими, «Ярар, кызым, булыр» дип, барыбер алып бирә иде. Эльвина теләгән әйбер барыбер алына иде. Балаларны ким-хур итмәде ул, хәзерге бала-чага бик «модный» бит инде ул. Айфон сорагач, 14 яшенә айфонга кадәр алып бирделәр. Ноутбукны быел туган көненә, колледжга укырга керсә дә, кирәк булыр дип, 15 яшенә бүләк иттеләр.</p> <p>Чәч ясатасым, буятасым килә дисә дә, тырнак, керфек ясатам дисә дә, апа аны гел аңларга тырышты, каршы килмәде. Балаларын бик «модный» итәргә тырышты, чиста-пөхтә тотты, кеше янында читен булмасын дип, яңаны, матурны гына алды…</p> <h2 style="text-align: center;">«Мин тынычлыкта утыра алмыйм, гел шул турыда уйлаячакмын» ди»</h2> <p>Кыз бала әни үлемен авыррак кичерә, әни әни бит инде ул. Аны да, Айдарны да юатып, кайткан көнне үк яннарында булырга тырыштым. Алар арасында елап утыра алмыйм бит инде. «Еламагыз, ярамый, әниегез суда була бит...» – дип юатып, кочаклап, тормышта шулай була инде дип аңлатырга, Ходай шулай язгандыр, балакайларым, дип тынычландырырга тырыштым. Эльвина 9 нчы класста бит, «Пробный»ларга бара алмам инде, мин тынычлыкта утыра алмыйм, гел шул турыда уйлаячакмын», – ди. «Балакаем, бу юлы бармасаң, бармассың», – дидем. Әле монда мин сөйләштерәм, оныттырам аларны. Кабинетта үз уйлары белән авыррак булыр төсле тоела инде.</p> <p>Әле бүген үз әтиләре килеп алып китте. Айдарның әтисе белән яшәп карыйсы килә. Әтиләре белән моңа кадәр тыгыз аралашу булмагач, Эльвина күбрәк безнең якка тартыла инде. «Апа» миңа ошамаса, төшеп аласыңмы?» – дип, энесе хакына уңайсызланып кына китте. Шалтыратуың белән төшеп алам, борчылма, дидем. Без комачауламыйбыз. Үз аталары, каршы төшмәячәкбез. Үзләре хәл итәр балалар кайда, кем белән торасын. Аллаһ ярдәменнән ташламасын, – дип сөйләде Гүзәл.</p> <p>Аның сүзләренчә, янгыннан балалар бары тик йокы күлмәкләреннән генә чыгып өлгергән. Кием-салымнары, уку кирәк-яраклары янган. Эльвина кулына телефонын кыстырып чыккан, Айдарның телефоны янган. Бәхеткә, документлары уттан коры калган. Ә ноутбук инде яраксыз хәлгә килгән. Китапларның да күбесе корымлы, араларында янып бетмәгәннәре дә бар.</p> <p class="faq-answer">Әле сөрткәләп утырам китап-дәфтәрләрен, мунчага кибәргә керттек, кайберләре исән калган, кайсылары карарлык түгел. Тик бөтенесе корымлы, төтен исе сеңгән инде. Үзләренә укыганда читен булмаса, укырлыклары да бар. Укытучылары бик хәлгә керделәр, ярдәм итәбез, борчылмагыз, кәгазь генә бит ул, китапханәдән яңаларын бирербез, диделәр, – ди Гүзәл.</p> <h2 style="text-align: center;">«Ире бөтен өйдә электр чыбыкларын тулысынча алмаштырган иде»</h2> <p><strong>Гөлшат апа </strong>да кызы турында сөйләргә көч табып, үзе теләк белдерде.</p> <p class="faq-answer">Гөлназ – яраткан олы кызым иде. Барысы да шулай килеп чыкты инде. Бик авыр хәл. Үз әтиләре белән яши алмадылар балалар. Беренче ире белән күптән аерылыштылар. Кызым икенче тормыш иптәше белән бу өйгә 2024 елда чыкканнар иде. Янгын чыкмасын дип, ире бөтен өйдә – барлык бүлмәләрдә, өйалды, мунчада электр чыбыкларын тулысынча алмаштырган иде. Ходай алам дисә ала, бирәм дисә бирә инде. Бернишләп булмый икән.</p> <p>Үги әтиләре бик яратты балаларны. Бу өйдә яши башлауга ике бүлмәне дә обойлап, яңа җиһазлар алып ясап куйдылар. Ноутбук алып бирде ул Эльвинага. «Бала, бала» дип яшәделәр. Кызым да шундый булды. Елмаеп кына тора иде. «Агромастер»да, «Магнит»та эшләде, нык яраталар иде, кызлары белән бүген дә очрашып елашып алдык. Ярты Мөслим районы халкы белә, яраттылар аны. Кичә җирләгәндә дә кеше бик күп булды. Рәхмәт барысына!</p> <p>Ике бала бәләкәйдән монда үстеләр. Әниләрен югалтуны бик авыр кичерәләр. Гүзәл апаларын бик яраталар. Бөтен белгәннәре Гүзәл апа инде хәзер. Эльвина: «Гүзәл апа, бездә янгын», – дип шалтыраткач, бала сәгать ярымда Түбән Камадан очып кайтып җитте.</p> <p>Балаларны хәзер үз әтиләре карыйм ди, әтиләрендә дә тора алалар, монда да кайтып яши алалар. Авыл диярлек түгел, Мөслимгә автобус балаларны алып китә, уку беткәч, алып кайта. Минем әле тормыш иптәшем эшли, иртән 8дә эшкә китә, кичке 4тә кайта. Балаларга: «Үзегезгә кайда ошый – шунда яшәгез», – дидем. Мин әби кеше инде, пенсиядә, 60 яшь миңа. Өйдә өстәлдә ризык, чәй эчәргә әйбер булсын, өй чиста, юылган булсын. Мин шулай өйрәнгән, – дип уртаклашты Гөлшат апа.</p> <p>Фото: Гүзәл Сәйфиеваның шәхси архивыннан</p> <h2 style="text-align: center;">«Бик яхшы әни иде»</h2> <p>Эльвинаның сыйныф җитәкчесе <strong>Чулпан Әмирова</strong> әйтүенчә, Гөлназ ханым балаларның укуы белән тирәннән кызыксынган, аларны кайгырткан ана булган.</p> <p class="faq-answer">Гөлназ ханым ата-ана җыелышларына һәрвакыт йөрде, без аның белән гел элемтәдә булдык. Мәктәпкә бәйрәмнәргә дә килә торган иде. Аның турында бары уңай фикердә мин. Бик яхшы әни иде, бик кызганыч болай вафат булуы. Әтиләрен күргәнем булмады.</p> <p>Кызы гел «5» кә укый. Отличница, шулкадәр тырыш, пөхтә. Химия укытучысы бик мактый аны. Яхшы табиб чыгар иде аннан ди. «Апа, мин 9нчы класстан соң китәм Түбән Камага логистка укырга, ике уем бар, икенчесен әле әйтми торам», – ди. 11 нче класска калырга үгетләп карадым – «Юк, апа», –диде инде.</p> <p>Әнисе дә чиста-пөхтә иде, мәктәп эшләрендә һәрвакыт ярдәм итеп торды. Кичә озатырга Эльвинаның классташ кызлары белән бергә бардык. Алар да терәк булырлар инде. Балага авыр инде, әлбәттә, тик өйдә ята алмый, имтиханнар елы бит, каникулдан соң килер инде.</p> <p>Әти-әниләр дә, укытучылар да ярдәмгә дип акча җыйдык, – диде Чулпан Әмирова.</p> <h2 style="text-align: center;">«Юата торган сүзләр дә табып булмый»</h2> <p><strong>Ренат Хаҗиев – </strong>Айдарның 5нче сыйныфтан класс җитәкчесе.</p> <p class="faq-answer">Бик авыр хәл инде. Юата торган сүзләр дә табып булмый. Айдар үзе сөйләве буенча, ул төтен исенә кухняга чыккан булган, янгын шуннан башланган. Әниләре йоклаган. «Үги әтине уяттым», – диде Айдар. Апасын тәрәзәдән чыгарганнар, әниләрен чыгара алмаганнар. Түшәм ишелгән дип тә әйттеләр. Бик әйбәт гаилә. Әниләре җаваплы эштә эшләде, җыелышларга килә иде.</p> <p>Ата-аналардан, укытучылардан да ярдәм җыйдык. Мәктәптән китаплар бирделәр, аларны илттем, ата-аналар кием-салымнар да туплап җибәрделәр.</p> <p>Айдарның укуы әйбәт, каникулдан соң укырга киләчәк инде. Классташлары белән барыбер азмы-күпме онытылып торачак әле ул, – диде Ренат әфәнде.</p> <p><em><strong>«Татар-информ», «Интертат» редакциясе Гөлназ Садыйкованың гаиләсе, туганнарының тирән кайгысын уртаклаша. Гөлназ Садыйкованың урыны оҗмахта булсын! </strong></em></p> <p><strong><em>Эльвинаның быел чыгарылыш елы, киләсе елга имтиханнардан соң, Түбән Камага укырга китәргә җыена. Укуына дип алынган ноутбугы да янган. Балаларның икесенең дә уку әсбапларын да, кием-салымын да яңартасы бар. Чыгымнар зур булуын күздә тотып, «ил төкерсә, күл булыр» дигән мәкальне истә тотып, балаларга ярдәм итсәк иде. </em></strong></p> <p><strong><em>Булышырга теләүчеләр Гөлназның бертуган сеңлесе Гүзәл Сәйфиева номеры буенча беркетелгән Сбербанк картасына акча юллый ала: 8-917-283-44-74.</em></strong></p> https://intertat.tatar/news/gabdelfat-safin-mina-tavyk-ta-yaryi-5881335 https://intertat.tatar/news/gabdelfat-safin-mina-tavyk-ta-yaryi-5881335 Tue, 27 Oct 26 18:19:00 +0300 message <p>Татарстанның халык артисты Габделфәт Сафин үзенең сәхифәсенә күңелле видео урнаштырган. Җырчы шәхси йорты белән яши, тавыклар да тота. Әмма гади генә тавыклар түгел, ә «дрессированный» тавыклар. Тавыклары Габделфәт Сафинны тәрәзә төбенә кунаклап чакыра. Шул рәвешле ашарга сорыйлар.</p> <p>«Чыгам, хәзер чыгам, ашыкмагыз. «Айн» момент», – дигән була аларга җырчы.</p> <p>Тагын бер кызык ягы – әлеге тавыкларның кыт-кыт дип чакырганга исләре дә китми. Ә менә хуҗа кешенең бер сызгырып җибәрүе була, чабышып килеп тә җитәләр.</p> <p>«Кешеләр мәче, эт тота, миңа тавык та ярый», – дип язган Габделфәт Сафин видео янына.</p> <div class="ckeditor-html5-video" data-responsive="true" style="text-align: center;"> </div> <p> </p> https://intertat.tatar/news/tatarstanda-byel-ilkulam-proekt-kysalarynda-200-cakrym-yul-tozeklanderelacak-5881325 https://intertat.tatar/news/tatarstanda-byel-ilkulam-proekt-kysalarynda-200-cakrym-yul-tozeklanderelacak-5881325 Tue, 27 Oct 26 17:10:00 +0300 message <p>Татарстанда «Тормыш өчен инфраструктура» илкүләм проекты кысаларында юл инфраструктурасын үстерү буенча зур күләмле эшләр уңышлы гамәлгә ашырыла. 2026 елда төбәк һәм җирле әһәмияттәге 200 чакрымнан артык автомобиль юлын, шулай ук якынча 600 метр күпер корылмасын файдалануга тапшыру планлаштырыла. Бу хакта Татарстанның Транспорт һәм юл хуҗалыгы министрлыгы матбугат хезмәте хәбәр итте.</p> <p>«Илкүләм проектның арадаш нәтиҗәләре төбәктә транспорт мөмкинлекләренең ничек үзгәрүен ачык күрсәтә. Без асфальт кына җәймибез, ә ышанычлы һәм куркынычсыз юл челтәре булдырабыз. Хәзер үк төбәк һәм җирле әһәмияттәге дистәләгән юл участогы норматив халәткә китерелде, кешеләрнең тормыш сыйфатына һәм территорияләрнең икътисади үсешенә турыдан-туры йогынты ясый торган яңа транспорт бәйләнешләре булдырылды», — дип билгеләп үтте Татарстанның транспорт һәм юл хуҗалыгы министры урынбасары Ранис Фәйзуллин.</p> <p>Казан агломерациясендә юл инфраструктурасын капиталь ремонтлау һәм реконструкцияләү программасы актив гамәлгә ашырыла. Биредә планлаштырылган эшләрнең 98,4 проценты башкарылган. Капиталь чыгымнарның гомуми күләме 2 миллиард сум тәшкил итә. Мөһим объектлар арасында Гудованцев һәм Александр Пархоменко урамнары бар.</p> <p>Чаллы агломерациясендә эшләрнең 99 проценты үтәлгән, инвестицияләрнең гомуми күләме 1,36 миллиард сумга җиткән. «Чаллы — Зәй — Әлмәт» автомобиль юлында комплекслы эшләр төгәлләнеп килә.Түбән Кама агломерациясендә эшләрнең 95 проценты башкарылган. Капиталь чыгымнар күләме — 480 миллион сум. Шәһәрнең төп магистральләрен ремонтлауга аерым игътибар бирелә.</p> <p>Проектның төбәк юнәлеше кысаларында гомуми күләме 1,397 миллиард сум булган 43 объектта эшләр тәмамланган. Аерым алганда, «Актаныш — Мөслим» һәм «Арча — Теләче» автомобиль юллары төзекләндерелгән. Моннан тыш, 2026 елда илкүләм проект кысаларында Казаннан өстәмә чыгу юлын — «Казан — Оренбург» автомобиль юлының дублёрын төзү буенча зур проект гамәлгә ашырыла</p> https://intertat.tatar/news/kazanda-tonla-dispanserizaciya-utep-bulacak-5881340 https://intertat.tatar/news/kazanda-tonla-dispanserizaciya-utep-bulacak-5881340 Tue, 27 Oct 26 16:28:00 +0300 message <p>Казанның кайбер хастаханәләрендә «Поликлиникада төн» («Ночь в поликлинике») акциясе узачак. Шәһәр халкы төнлә диспансеризация уза һәм интерактивларда катнаша алачак, дип хәбәр итә ТР Сәламәтлек саклау министрлыгы.</p> <p>Медицина тикшерүләре «Озын гомерле һәм актив тормыш» илкүләм проекты кысаларында түләүсез үткәрелә.</p> <p>Беренче тапкыр бу акция 20 нче Шәһәр поликлиникасында узган иде. Диспансеризация яки гриппка каршы прививка ясатырга теләүчеләр өчен концерт номерлары һәм мастер-класслар әзерләнгән булган. Бу чараны шәһәр халкы уңай кабул иткән, һәм якын арада шундый ук чаралар башка поликлиникаларда да узачак.</p> <p>Әлеге акция түбәндәге адреслар буенча узачак:</p> <p>21 нче Шәһәр поликлиникасы («Фабрика здоровья»), адрес: Зорге ур., 103 й., 27-30 октябрьдә, 20:00-23:00 сәг.;</p> <p>10 нчы Шәһәр поликлиникасы, адрес: Бондаренко ур., 4А й., 29 октябрьдә, 20:00-23:00 сәг.;</p> <p>18 нче Шәһәр поликлиникасы, адрес: Карбышев ур., 72 й., 29 октябрьдә, 20:00-24:00 сәг.;</p> <p>11 нче Шәһәр хастаханәсе, адрес: Максимов ур., 24/34 й., 30 октябрьдә, 20:00-24:00 сәг.;</p> <p>12 нче Шәһәр клиник хастаханәсенең «Салават Күпере» поликлиникасы, адрес: Наил Йосыпов ур., 20 й., 10 ноябрьдә, 20:00-23:00 сәг.;</p> <p>Казан дәүләт медицина университеты поликлиникасы, адрес: Рыбацкая ур., 2 й. (Мирный бистәсе), 11 ноябрьдә, 20:00-23:00 сәг.;</p> <p>2 нче Клиник хастаханә, 13 ноябрьдә, адрес: Столяров ур., 39 й., Ильич ур., 30 й.; 20:00-24:00 сәг.</p> https://intertat.tatar/news/kilase-elga-studentlarnyn-stipendiyalare-4-procentka-indeksaciyalanacak-5881327 https://intertat.tatar/news/kilase-elga-studentlarnyn-stipendiyalare-4-procentka-indeksaciyalanacak-5881327 Tue, 27 Oct 26 14:43:00 +0300 message <p>Россиядә федераль һөнәри белем бирү учреждениеләре студентларының, аспирантларның, ординаторларның һәм стажировка үтүче ассистентларның стипендияләре 2027 елның 1 сентябреннән 4 процентка арттырылачак. Бу хакта «РИА Новости» Россия Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты доценты Дмитрий Морковкинга сылтама белән хәбәр итте.</p> <p>«Стипендияләр 2026 елның 1 сентябреннән арттырылды, ә 2027 елның 1 сентябренә чираттагы индексация планлаштырылган. Индексация даими рәвештә үткәрелә. Аның күләме фаразланган инфляция дәрәҗәсенә туры китереп билгеләнгән. 2028–2029 елларга да бюджетта якынча 4 процент күләмендә индексация каралган», — дигән Морковкин.</p> <p>Эксперт билгеләп үткәнчә, индексация федераль һөнәри белем бирү учреждениеләре студентларына гына түгел, аспирантларга, ординаторларга һәм стажировка үтүче ассистентларга да кагылачак.</p> <p>Морковкин сүзләренчә, 2027 елда стипендия түләүләренә якынча 119,1 миллиард сум акча каралган. 2027–2029 елларга барлыгы якынча 370 миллиард сум бүлеп бирү планлаштырыла. Бу дәүләтнең студентларга ярдәм итү өлкәсендә озак вакытлы бюджет планлаштыруын күрсәтә, диелә хәбәрдә.</p> https://intertat.tatar/news/25-el-stazy-bulgan-ukytucylarga-xezmat-veterany-iseme-birelacak-5881324 https://intertat.tatar/news/25-el-stazy-bulgan-ukytucylarga-xezmat-veterany-iseme-birelacak-5881324 Tue, 27 Oct 26 13:20:00 +0300 message <p>Мәгариф министрлыгы укытучыларга ярдәм итүнең яңа чараларын тәкъдим итте. Аерым алганда, педагогларга 25 елдан да ким булмаган стаж белән «Хезмәт ветераны» статусын алу, шулай ук бушлай юридик ярдәм һәм музейларга бару хокукы бирү планлаштырыла, дип сөйләделәр ведомствоның матбугат хезмәтендә. Бу хакта «РИА Новости» яза.</p> <p>«РФ Мәгариф министрлыгы социаль яклауны көчәйтүгә, һөнәрнең абруен күтәрүгә һәм педагогик хезмәткәрләр өчен уңайлы шартлар тудыруга юнәлдерелгән федераль закон проектын эшләде. Документ мәгариф өлкәсе хезмәткәрләренең абруен ныгыту буенча дәүләт сәясәте нигезләмәләрен үстерә», - диелә хәбәрдә.</p> <p>Закон проекты гомуми педагогик эш стажы кимендә 25 ел булган укытучыларга «Хезмәт ветераны» статусын бирергә тәкъдим итә. Мәдәни һәм һөнәри үсеш өчен закон проекты укытучыларга дәүләт һәм муниципаль музейларга айга бер тапкырдан да ким булмаган түләүсез йөрү хокукы бирә.</p> <p>Шулай ук укытучыларга һөнәри эшчәнлекләренә бәйле мәсьәләләр буенча түләүсез юридик ярдәм алу хокукы бирергә телиләр.</p> <p>Документта яшь белгечләргә ярдәм итүгә һәм аларның хезмәт шартларына аерым игътибар бирелә. Мәсәлән, педагогик эшчәнлеккә беренче тапкыр керешүче педагогик хезмәткәрләргә мондый эш башланган көннән кимендә бер ел дәвамында остазлык гарантияләнә, дип яза «Татар-информ».</p> https://intertat.tatar/news/taufyik-sagyitov-gomeremnen-in-kup-olese-radioda-utte-5881330 https://intertat.tatar/news/taufyik-sagyitov-gomeremnen-in-kup-olese-radioda-utte-5881330 Tue, 27 Oct 26 12:29:00 +0300 message <p class="faq-question">Тәүфыйк абый, журналистика юлына кайчан һәм ничек аяк бастыгыз? Остазларыгыз кемнәр?</p> <p class="faq-answer">Ул үзе бер тарих... Исемнәрне атап китсәм, беренче чиратта Шәүкәт абый Галиевны телгә алыр идем. Аннан соң редакциягә күчкәч Шамил Рәкыйпов, Барлас Камалов, Мирхәт Хөснимәрдәнов бар иде. Кичке мәктәпкә йөреп укый идек без. Шәүкәт Галиевның да Казанга күчкән чагы. Шул вакытта беренче мәкаләләремне яздым. Мәкаләләремне остазлар тикшерде, төзәтте – монысы аеруча мөһим роль уйнады. Мин аларны алып кайтып, ни өчен минемчә калдырмаганнар, үзләренчә төзәткәннәр микән дип, кичләр буе карап, анализлап чыга идем.</p> <p></p> <p>Хәтерлим, Шамил Рәкыйпов шулкадәр сыйфатлы редакцияли, төзәтә – текст шомара иде. Кайсы кешенең моңа ачуы килә, төзәткәнне яратмый, ә мин киресенчә бик рәхмәтле булып кала торган идем. Менә шулай мәкаләләрне шомарта-шомарта, өйрәтеп бетерделәр мине.</p> <p>Фото: © «Интертат», Рамил Гали</p> <p>Аннан соң Барлас Камалов мине заводтан «Татарстан яшьләре» редакциясенә алды. Шулай итеп журналистика дөньясына кереп киттем. Минем ул кешеләрне мәңге онытасым юк. Минемчә, алар – гомер буе кемгәдер игелек эшләп яшәгән кешеләр.</p> <p>Аннары «Татарстан» радиосына аяк бастым. Анда мине Фаик Надыйров алган иде. Барлас Камалов белән дә радиода бергә эшләдек. Шулай бер-беребезне төзәтә-төзәтә, бер-беребезгә ярдәмләшеп, эшне алып бардык.</p> <p>Гомеремнең иң күп өлеше радиода үтте. Алган югары белемгә дә, якланган кандидатлык диссертациясенә дә биредә, радиода эшләгәндә ирешелгән. Никадәр документаль очерклар чыгарылган. Ә бит аларның күбесе беренче нәүбәттә радиодан яңгыраган язмалар... Безгә, яшь журналистларга, эш офыклары чиксез киң иде: бөтенсоюзкүләм удар төзелешләрдән Миңнебай газ-бензин эшкәртү заводы, заманында Союз күләмендә икенче урынны алып торган Зәй ГРЭСы, Түбән Кама ГЭСы, КамАЗ, Чаллы шәһәренең үзен кору…</p> <p></p> <p>Аннан соң «Удар төзелеше»ндә эшләдем. Минем бәхетем шунда булды. Завод кешесе булгач, «эшче халыкны яхшырак аңларсың» дип, миңа шул өлкәне бирделәр. Авыл темасын тәкъдим итсәләр дә, авыл малае булганга күрә анысын да эшли алган булыр идем. Әмма миңа «эшче халык» юнәлешен билгеләделәр – нефтьчеләр арасында йөри башладым. Бөтен ил белән Зәйдә ГРЭС төзүне һәм ул эшли башлаган мизгелне беркайчан да онытмыйм.</p> <p>Яңа елга аяк баскан мәл. Редакциядә бөтенесе бер-берсен котлый, бәхет һәм уңышлар тели... Берзаман редактор кабинетында телефон шалтырады.</p> <p></p> <p>– Сезне партия обкомы секретаре сорый, – дип, секретарь шунда ук трубканы тоташтырды.</p> <p>– Забиров иптәш, читтә калырга телисезмени?! Мөһим вакыйга бит – ГРЭС сафка баса, сездә бу хакта бернинди мәгълүмат та юк. Нәкъ менә яшьләр газетасы Бөтенсоюз комсомол удар төзелеше турында тулы куәткә язарга тиеш бит! Минемчә, соңга калгансыз инде...</p> <p>Партия обкомының идеология буенча секретаре М. Тутаеваның шундый кисәтүеннән соң барыбыз да үзебезне бераз гаепле хис иттек. Материаллар бастырып торсак та, «Тиз булыгыз!», «Ашыгыч!» дигән команда бирелде. Көн азагында инде Зәйгә барып җиттек. «Татарстан яшьләре» газетасыннан – мин, «Комсомолец Татарии»дан җитез, белемле, дөньяга киң карашлы Рөстәм Урманцев бар иде... Башка редакцияләрдән дә килгәннәр иде.</p> <p>Зәйдә без еш була идек. Бу – Урал алды һәм Кама буеның үсеп килә торган нефть индустриясендәге электр энергиясе кытлыгын капларга тиешле Татарстандагы беренче Бөтенсоюз комсомол удар төзелеше иде. Моның белән параллель рәвештә яңа поселок та төзелде: торак йортлар, тулай тораклар, балалар бакчалары, «Космос» кинотеатры...</p> <p>Яшьләрнең кайнап торган тормышы, алдынгы төзүчеләр һәм бригадирлар турында яза идек. Язмаларыбызның эчтәлеге дә үзгәрде: станция белән сокландык, аңа таң калдык. Репортажларыбызның геройлары булып хәзер инде энергетиклар торды, әлбәттә, төзүчеләрне дә онытмадык.</p> <p>Безгә бер тапкыр куллана торган пропусклар ясадылар. Миңа 1 нче номерлы пропуск эләкте – бәхетем бар икән, дип уйлап куйдым. Онытылмаслык истәлек булып калды! Зур гына мәйдан территориясендә башта зур төзелеш эшләре барды, кирәкле кешене көне буена эзләсәң дә таба алмас идең. Аннары нинди гигант станция калкып чыкты!</p> <p></p> <p>Барлык журналистларның авызында бер генә сорау:</p> <p>– Ишекләрне кайчан ачалар, кайчан эшләтеп җибәрәләр?</p> <p>– Тиздән! – дип җавап бирәләр безгә, хәйләкәр генә елмаеп.</p> <p>Төзүчеләр белән монтажчыларның җитешсезлекләре турында сөйләмәделәр. Журналистларның тәэсирләрен бозарга һәм тантананың ямен җибәрергә теләмәделәр, күрәсең. Безне А. Турчинга «беркеттеләр». Ул – Мәскәүдән, «ОргГРЭС» проект оешмасының баш инженеры, СССР Энергетика һәм электрификация министрлыгының җаваплы вәкиле. Бер сүз белән әйткәндә, электростанцияне эшләтеп җибәрү өчен җаваплы кеше, моңа өстәп кабул итү комиссиясе рәисе дә. Күп сөйләде, аңлатты. Аның белән һәм төзүчеләр белән сөйләшеп, күп материаллар тупладык, «Татарстан яшьләре» газетасының һәр номерының беренче битләре удар төзелешенә багышланды.</p> <p>Станцияне эшләтеп җибәрү вакытын суздылар. Аннары җитешсезлекләрне бетерделәр, җиһазларны көйләделәр. Бервакыт, өченче атна уртасында, таң атканда кемнеңдер тавышы безне уятып җибәрде:</p> <p>– Йоклап калгансыз! Станцияне эшләтеп җибәрделәр!..</p> <p>Йөгереп чыктык... Нигә бездән башка эшләтеп җибәрделәр икән дип, ачу чыкты, үпкәләп тә алдык.</p> <p>– ГРЭС эшләми бит әле! – диләр.</p> <p>– Торбадан төтен чыга бит.</p> <p>– Бу сез уйлаган нәрсә түгел! Турбиналар тизлек җыя.</p> <p>– Казаннарны таң атканда яктылар. Кеше булмаганда дип, махсус шулай эшләдек. Тиздән эшләтеп җибәрербез, – диделәр.</p> <p>Көтәбез. Көн узды. Төш җитте. Караңгы төшә башлады. Турчин әйтә:</p> <p>– Ток бар, станцияне эшләтеп җибәрдек дигән сүз түгел бу! – ди.</p> <p>Үзәк пультта берничә белгеч кайнашты. Һәм... менә! Укларның туры килүен эләктереп алдылар да төймәгә басарга өлгерделәр. Шуннан соң илнең Бердәм челтәренә ток китте.</p> <p></p> <p>Кешеләр бер-берсен кочаклады, котлаштылар... Турчиннан башка. Ул трубканы алды да:</p> <p>– «Клен», «Березка» белән тоташтырыгыз... ГРЭС сафка басты! – диде.</p> <p>Дәүләт комиссиясе рәисе А. Турчин Бердәм электр челтәре диспетчерына отчет бирде. Хәбәр бик тиз барып җитте! Ә без мәгълүматны Казанга җибәрү өчен күпме көттек? Көнозын вакыт узды. Сөендек тә, шул ук вакытта көнләштек тә.</p> <p>Редакциягә кайтканчы, баш редактор Шәех Забиров кул куйган 1963 елның 17 гыйнварындагы боерык эленеп тора иде. Бөтенсоюз удар төзелешен ачып җибәрүне тиз һәм сыйфатлы яктырткан өчен миңа рәхмәт белдерделәр! Бу минем журналистика өлкәсендә беренче Рәхмәт хаты иде…</p> <p>Фото: © «Интертат», Владимир Васильев</p> <h2 style="text-align: center;">«Пычрак Кама» дип атарга кирәк иде, ә болар... »</h2> <p class="faq-question">Тагын нинди вакыйгалар исегездә калды?</p> <p>– Бер булган хәлне сөйләп үтим. Октябрьнең икенче яртысы һәрвакыт яңгырлы көннәре белән аерылып тора. Әйләнә-тирәдәге пычрак юлдан җәяү дә йөреп булмый. Иң яхшысы – беркая да чыкмау. Юллар дисеңме?! Юк алар. Асфальт турында хыялланырга гына кала...</p> <p>Республикада яхшы асфальт юллар салыначак, диделәр. Аэропортлар да булачак. Зур төзелешләр моңа ярдәм итәчәк. Мамадыштан паром белән чыкканнан соң, Алабугага кадәр барып җитү өчен кимендә 4 сәгать вакыт кирәк иде. «Газик» белән барганда да, кайбер урыннарда тракторчыны үгетләргә туры килде.</p> <p></p> <p>Көн коры булса, самолет Чаллыда мәйданчыкка да төшеп утыра ала. Әмма хәзер яңгыр катыш кар ява иде шул. Берничә көн инде самолетлар очмый, автобуслар да юлга чыкмый. Пароходлар бик сирәк йөри. Билет турында уйлау юк. Төш вакыты якынлашты. Һава торышы яхшыруга бернинди билге дә юк. Иртәгә дә яхшы көн вәгъдә итмиләр. Ә кичкә Түбән Камада булырга кирәк: анда комсомолның беренче хисап-сайлау җыелышы узачак.</p> <p>Лениногорскидан 8 вагонга төялеп, кар ерып, тракторлар белән килеп җиткән яшьләр җыелды. Алар Олы Афанас авылы янында туктаган, вагоннардан төшкән, кар өстендә басып тирә-якка күз салганнар да, «Монда шәһәр булачак» дип язылган такта беркетеп куйган иделәр.</p> <p>Шушы төркем белән килгән вагоннар монда озакка, берничә айга калган. Килүчеләр шунда яшәде, йоклады. Иртәнгә кызларның чәчләре тәрәзәгә туңып ябышкан, аларны сак кына каерып алырга туры килгән. Әмма зарланмаганнар, вакытны уен-көлке белән уздырганнар... Тора-бара башка кешеләрне кабул итә башлаганнар.</p> <p>Комсомолның өлкә комитеты һәм Татсовнархозның төзелеш идарәсе тәкъдиме белән яшьләр газеталары махсус сәхифәләр чыгара башлады. Аларның башисемендә «Монда шәһәр салыначак» дигән сүзләр булды. Моңа җавап бирүчеләр аз түгел иде.</p> <p>Комсомолның өлкә комитеты секретаре Рәис Кыям улы Беляев монда яшь инженерлар төркемен җибәргән. Аларны төзелеш институтын тәмамлаган Фәрит Гарипов җитәкләгән. Мәскәүдән дә биш яшь инженер килгән. Шәһәр уңайлыкларын, җылыны, утны, музыканы һәм концерт залларын карга, пычракка алыштырганнар...</p> <p>Иртәгә алар беренче хисап-сайлау комсомол җыелышына җыела. Аларның йөзләрен күрәсе, дәртле чыгышларын тыңлап, «Татарстан яшьләре» газетасына бу хакта язасы килә иде.</p> <p></p> <p>Әмма юлга чыгу мөмкин булмады. Мин елга порты начальнигы А. М. Костинга шалтыраттым. Аның белән мөнәсәбәтләребез яхшы иде, ул матбугатка һәрвакыт ярдәм итәргә тырышты. Мин аңа хәлне аңлаттым. Ул игътибар белән тыңлады да:</p> <p>– Һава торышының нинди икәнен күрәсез бит. Пассажирлар күп, пароходлар аз. Шуңа күрә күпләрне тоткарларга туры килә. Ике палубалы пароходлар йөри, әмма буш урын юк. Кама буйлап көндезге икедә Пермьгә таба бара торган пароход булачак. Ул да шыплап тулган. Диспетчер аша Сезгә бер билет бирәбез, ул урынсыз. Алар сезне алыр, Красный Ключка кадәр барып җитәрсез...</p> <p>Аллаһка шөкер, юлга чыгу мөмкинлеге табылды. Урын да булды. Бер капитан каюта сатып алган икән. Аннан сорагач, янына кертте.</p> <p>Озак утырдык, чәй эчтек. Палубада йөрерлек түгел, халык бик күп. Кыскасы, бәхетемә сөендем. «Ярый әле юлга чыга алдым», – дип уйладым. Әмма шатланырга иртәрәк булган икән. Бик көчле бәрелүдән уянып киттек. Нәрсә булганын аңламадым. Юлдашым шунда ук төшенде:</p> <p>– Әйдә, киттек! Син шаһит булырсың.</p> <p>Ул каты итеп сүгенә-сүгенә, мине кулымнан җитәкләп, капитан янына алып китте. Капитанның җилкәсеннән эләктереп алды да:</p> <p>– Нәрсә эшләдең син, каһәр төшкере?! Йокларга ярамый бит! – дип кычкырды.</p> <p>Аннары нәрсә булганын инде аермачык ишетеп булмады. Кайберәүләр борттан сикерергә җыенды. Әмма тәҗрибәле капитанның кычкыруы аларны туктатып калды:</p> <p>– Кая барасыз?! Карлы яңгыр ява, су бөтенләй бозлы боткага әйләнгән!</p> <p>Корабның аскы катында халык бик күп иде. Балалар елады, паника башланды. Минем капитан идарәне үз кулына алды.</p> <p>Күрәсең, төнлә пароходны капитан үзе йөртергә тиеш булган. Әмма ул йоклап киткән ахры, рульне бераз гына сулга борган да кораб зур гына бер агач төпсәсенә менгән. Бу якларда элек урманнар үскән, су күтәрелгәнче агач төпләрен кисеп бетерергә өлгермәгәннәр.</p> <p>Менә бит ваемсызлык нәрсәгә китерә! Мондый очрак кешеләрнең төрле шартларда үзләрен ничек тотуын күрсәтте: кайберләре кычкырды, паникага бирелде, икенчеләре йөзеп чыгарга теләп, котылырга омтылды. Әмма су салкын, йөзеп булмый. Яр да күренми. Күрәсең, бу Кама елгасының иң киң урыннарының берсе булгандыр. Бәлки, кемдер сикереп тә өлгергәндер. Кем күргән, кем туктаткан ди?! Аста күпме кеше калгандыр, аларны кем санап торсын? Паника дәвам итте. Иң нык борчыганы – билгесезлек.</p> <p>Мәскәүдәге Елга флоты министрлыгы диспетчеры безнең белән булган хәлне 5 минут эчендә белгән, диделәр. Кешеләрне тупларлар, коткару эшен оештырырлар, дип уйлаучылар да булды. Әмма ни файдасы бар?! Көндезге сәгать берләр тирәсендә Чистайдан ике «Омик» килеп җитте. Корабка якын ук килергә курыктылар. Ярый әле үзләре белән озын идән такталары алып килгән иделәр. Кешеләрне берәм-берәм шул такталар аша күчерделәр.</p> <p>Танышым, күңелле юлдашым – капитан белән саубуллаштым да «Омик»ка ашыктым. Аннары нәрсә булганын, бу очракны рапортта ничек итеп «йомшартып» язуларын беркайдан да таба алмадым...</p> <p>Ул еллар шундый иде: 1963 елда шау-шулы «эшләр», «фактлар» турында язмыйлар да, бастырмыйлар да иде.</p> <p>Чистай елга портыннан юл уңаеннан баручы машиналарга утырып киттем. 3 тапкыр машина алыштырганнан соң, җыелышка барып җиттем. Әмма аның соңгы өлешенә генә өлгердем. Шулай да өлгердем бит! Бу зур төзелештә беренче тапкыр уздырылган комсомолның хисап-сайлау җыелышы иде. 1 ел эчендә аларның ничек үзгәрүен күрдем: эшләре киң колач алган, инде ныклап аякка басканнар. Уйлары, планнары якты, дәртле иде! Мәскәүдән һәм Казаннан килгән яшь белгечләр дә үз кешеләренә әйләнгән, пычракка күнеккәннәр. Барысы да резин итек киеп йөри...</p> <p>Берничә барак та салып өлгергәннәр: клуб, ашханә, төзелеш идарәсе урнашкан биналар. Булачак шәһәрнең беренче бинасы – 1 нче урта мәктәп инде төзелгән иде. Соңрак анда Разил Исмәгыйль улы Вәлиев укыды.</p> <p>Икенче көнне партия оешмасы секретаре Гобәйдуллин белән очраштым. Элегрәк ул Буа районы газетасында эшләгән, партия мәктәбен тәмамлагач, партия хезмәтенә күчкән иде.</p> <p>…Мин инде кабат автовокзалда. Кайтыр вакыт җитте. Кешеләр җыелып, автобус көтә.</p> <p>– Кара әле, нинди пычрак! – дип мыгырдана урта яшьләрдәге таза гәүдәле, арыган хатын. – Шәһәргә дә исем тапканнар бит: Түбән Кама имеш! «Пычрак Кама» дип атарга кирәк иде, ә болар...</p> <p>Кайберәүләр сөйләшергә теләмичә, читкә борылды. Ни хәл итәсең, зарланучылар, гел ризасызлык белдереп йөрүчеләр була. Матурлыкны күрә белү һәркемгә дә бирелми. Шул мизгелдә кичәге җыелышка кабат кайтасым, анда булган һәркем белән сөйләшәсем килде, чөнки кешеләр белән аралашканда, күптән түгел генә теге дөньяга китә язганымны бөтенләй оныткан идем.</p> <p>Фото: © «Интертат», Рамил Гали</p> <h2 style="text-align: center;">«КамАЗ төзелешендә катнашу минем өчен зур трамплин булды, юллар ачты»</h2> <p>– Аннары шаулап килеп керде КамАЗ! Монда инде дөнья кайнагандай булды! - дип сөйләвен дәвам итте Тәүфыйк Сәгыйтов. – КамАЗны эшләтеп җибәрү вакыты якынлашкан саен, киеренкелек көннән-көн арта барды. Шул ук вакытта һәр хезмәт берөзлексез үз эше белән шөгыльләнде: махсус хезмәтләр кунакларны урнаштыруны планлаштырды, урамнарны һәм йортларны матурлады, төзүчеләр тәүлек буе комиссиянең кисәтүләрен хәл итте, кабул итү комиссиясе һәр кич соңга кадәр утырыш үткәреп, протоколларга үзгәрешләр кертте.</p> <p></p> <p>Безнең үз мәшәкатьләребез бар иде: хәбәрләр һәм тапшырулар күләмен арттырдык, һәр иртән «Бөтенсоюз удар төзелеш тибеше» дигән чыгарылышлар әзерләдек. Эшләтеп җибәрү мизгелен турыдан-туры эфирда төп конвейердан трансляцияләргә карар кылдык. Моңа кадәр әле мондый хәлнең булганы юк иде. Димәк, репортерның тавышы һәм бәйрәм шау-шуы автомобиль җыю заводының АТСына, аннан КамАЗның АТСына, аннан Яңа шәһәргә, аннан район элемтә узелының иске өлешенә, ә аннары шәһәрләрара элемтә аша безгә – радионың аппарат бүлмәсенә һәм туры тапшыру сыйфатында ирешергә тиеш иде.</p> <p>Хыялның канаты киң диләр бит, ләкин чылбырның берәр буынында «кыска ялганыш» килеп чыкса, аны ничек тормышка ашырырга?</p> <p>Без Леонтий Букштейн белән беренче карашка гади, ләкин безнең өчен, радистлар өчен, бик мөһим бурычны хәл итә идек. Журналистика дөньясында ничек тә чыдамлык күрсәтеп, төп микрофоннардан читкә тайпылмаска кирәк иде, чөнки трансляция төп конвейер янындагы вакытлыча ясалган трибунадан барырга тиеш иде. Анда никадәр күп микрофон җыелачагын аңлый идек, чөнки илнең төрле почмакларыннан дистәләгән радистлар һәм телевизиончылар җыелачак, безнең каләмдәшләр трибуна янында яхшы урын алырга, димәк – иң яхшы видеоматериал һәм иң сыйфатлы тавыш каналына ия булырга дип бернинди каршылык алдында да туктап калмаячак иде.</p> <p>Кич алдыннан урамда йөрибез. Башта бары бер генә уй: трансляция ничек узар?.. Букштейннан сорыйм:</p> <p>– Башыңа берәр яңа фикер килмиме? – дим.</p> <p>– Ә нәрсә?</p> <p>– Район элемтә узелы инженеры хәзер кайда булырга мөмкин?</p> <p>– Белмим, ә нәрсә булды?</p> <p>Фото: © «Интертат», Солтан Исхаков</p> <p>Сүз репортажларны чыбыклар аша Казанга, редакциягә тиз арада җиткерү өчен безгә беркетелгән район элемтә узелының яшь инженеры турында бара иде. Телефоннан шалтыратып таптык үзен. Элемтә узелы янына килде дә</p> <p>– Нәрсә, ашыгыч материал җибәрәсеме?</p> <p>– Юк, – дибез, – синең бит киңәшмәләр залындагы техниканы карап торуың билгеле?</p> <p>– Әйе.</p> <p>– Безгә Рәис Беляев өстәлендә тора торган микрофонны күрсәт әле. Аннан соң Фикрәт Табиев та шуннан сөйләр.</p> <p></p> <p>Кабинетка соң гына кердек. Бик матур, куе соры төстәге, 5х5 см үлчәмендәге квадрат, озынлыгы 10 см, аскы ягында сантиметрдан югарырак зәңгәр сызыгы бар...</p> <p>– Беренче машинаны җыю тантанасы вакытына безгә шул микрофонны алмаштырып куй әле, – дим, – анда алар дистәләп булачак, ә Беляев шушы микрофонга сөйләргә күнеккән...</p> <p>Ул ризалашты, Рәис Кыямович күнеккән зәңгәр сызыклы микрофонны куйдылар. Ул аны барлык ачык чараларда күрә, ерактан ук танып ала иде.</p> <p>Шулай итеп без инженерны «күндердек» һәм ул барысын да эшләде. Нәтиҗәдә Рәис Кыямович та, обкомның беренче секретары легендар Фикрәт Табиев та, алардан соң чыгыш ясаучыларның барысы да, аны төп көчәйткеч микрофон дип уйлап, шул микрофонга сөйләргә омтылды. Бу безнең Букштейн белән җиңүебез иде. Тавыш-гауга һәм бәйрәм мәшәкате арасында моны эшләмичә калу мөмкин түгел иде.</p> <p>Бу репортаж туры эфирда барды, һәм республикада яшәүчеләр КамАЗ 0001 автомашинасының ничек җыелуын белделәр һәм ишеттеләр.</p> <p>Анда нинди генә язмышлар юк иде... Аларның күбесе очеркларга әйләнде. КамАЗ төзелешендә катнашу минем өчен зур трамплин булды, юллар ачты. Кешеләр белән танышу, аралашу мөмкинлеге, КамАЗ мәктәбен узу мөмкинлеге, дисеңме.</p> <p>Шул елларда атналык тапшыруларның бер көне «Без КамАЗ төзибез» дигән рубрика белән шушы гигант төзелешкә багышланды. Үзәк матбугатта, аерым алганда, «Правда» һәм «Социалистик индустрия» газеталарында Татарстан радиосының бу өлкәдәге эшчәнлегенә уңай бәя бирелде. Ул чорда без шундый оперативлыкка ирешә алдык ки, партиянең Өлкә Комитетында уздырыла торган планеркаларда төзелешләрдәге хәлләр байтак очракларда безнең тапшыруларга таянып бәяләнә иде.</p> <p></p> <p>Тәмам үзәккә үткән бер нәрсә турында да әйтмичә китә алмыйм. Ул да булса иртәнге тапшыруларда республика газеталарына күзәтү. Аларны газета редакциясе хезмәткәрләреннән берсе кич язып китерә, ә без иртән укыйбыз. Әмма еш кына газета басыла башлар вакытта нинди дә булса рәсми мәгълүмат йә үзгәрә, йә бөтенләй башкасы белән алыштырыла. Билгеле, моны безнең редакторларыбыз да, дикторларыбыз да белми. Нәтиҗәдә эш әлеге дә баягы партиянең Өлкә Комитетына барып җитә, тавыш китә, яхшы гына, радиотыңлаучылар арасында киң яңгыраш алган тапшырулар шул җәнҗал күләгәсендә кала...</p> <p>Һәр иртәдә дежур редактор билгеләнеп, янәшәдәге газета-журнал киоскеры белән сөйләшеп, кичтән килгән язманы иртәнге газеталар белән чагыштыра башларга туры килде. Күзәтүләр тирәсендә даими бара торган тавыш шул рәвешле тынды, яхшы тапшыруларыбызга игътибар күпкә арта төште.</p> <p>Шушындый тыгыз эш көннәрендә фәнни эшчәнлеккә дә вакыт таба идем. Казан дәүләт университеты профессоры, соңрак КХТИның КПСС тарихы кафедрасы мөдире Умар Белялов ил үсешендә эшчеләр сыйныфының ролен өйрәнде. Ул минем КамАЗдан ясаган радиорепортажларымны тыңлап, КПССның барлык ресурсларны бер төзелешкә туплау тәҗрибәсе һәм автомобиль гигантын төзегәндә партия оешмасының роле турында кандидатлык диссертациясе язарга тәкъдим итте. Бу тема мине бик кызыксындырды.</p> <p>Аңа өстәп тагын бер кызыклы хәл булды: Американың бер зур бизнесмены КамАЗда булгач, Советлар союзында мондый зур заводны тиз арада төзеп чыгу планы чынга ашмас, дип ачыктан-ачык әйтте. Әгәр сүзе ялган булып чыкса, барысы алдында үз эшләпәсен ашаячагын белдерде. Ул америкалының эшләпәсе белән булган хәл ничек тәмамланганын хәзер хәтерләмим, әмма КамАЗ кыска вакыт эчендә уңышлы төзелде. Мин дә үз чиратымда тарих фәннәре кандидаты диссертациясен язып, уңышлы якладым.</p> <p>Фото: © «Интертат», Рамил Гали</p> <p><em>Дәвамы бар...</em></p> <ul> <li>Тәүфыйк Камәретдин улы Сәгыйтов – Евразия телевидение һәм радио академиясе әгъзасы, РФ һәм ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре. РФ Журналистлар союзы премиясе, Хөсәен Ямашев исемендәге республика журналистлар премиясе (1974) һәм «Журналистикада исем» номинациясендә «Бәллүр каләм» республика конкурсы лауреаты.</li> <li>1937 елның 1 маенда Буа районы Каенлык авылында туган. Казан университетының тарих-филология факультетын тәмамлый (1965). 1961 елдан «Татарстан яшьләре» газетасында әдәби хезмәткәр. 1963–1980 елларда хәбәрче, ТАССР Министрлар Советы каршындагы Радиотапшырулар һәм телевидение комитетында сәнәгать тапшырулары бүлеге мөхәррире.</li> <li>1980 елдан Бөтенсоюз совет сәүдәсе институтының Казан филиалында КПСС тарихы кафедрасы укытучысы. 1984 елдан «Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясендә рәис урынбасары, 1992–1996 елларда Телевидение һәм радиотапшырулар комитеты рәисе, 1996–2002 елдан Телевидение һәм радиотапшырулар попечительләре советы рәисе, 2002 елдан директор урынбасары. Дәүләт телевидение һәм радиотапшырулар комитетының радиотапшырулар хезмәте башлыгы. Бер үк вакытта Казан химия-технология институтында укыта (1979–1989).</li> <li>Татарстан нефтьчеләренә, нефть химиясе сәнәгате үсешенә, КамАЗ төзелешенә (Х.Ямашев исемендәге бүләк, 1974) багышланган радиотапшыру циклы; тарих һәм иҗтимагый-сәяси проблемаларга караган очерк һәм мәкаләләр, Г.К.Гыйматдинов эшчәнлеге турында истәлекләр һ.б. авторы. ТР Журналистлар берлегенең «Бәллүр каләм – Хрустальное перо» бүләге лауреаты. Медальләр белән бүләкләнә.</li> </ul> https://intertat.tatar/news/sebyas-avylynda-yasauce-zambiya-kyzy-kaz-iolkyi-kuly-kulga-da-iokmyi-5881336 https://intertat.tatar/news/sebyas-avylynda-yasauce-zambiya-kyzy-kaz-iolkyi-kuly-kulga-da-iokmyi-5881336 Tue, 27 Oct 26 11:34:00 +0300 message <p>Татар егете Маратка кияүгә чыгып, Пермь өлкәсе Сидәш авылында гомер кичерүче Нгамбо социаль челтәрләрдә каз өмәсеннән видеолар белән бүлеште. Ерактан килгән килен гомер буе каз гына йолкып торган диярсең – аның кулы-кулга да йокмый, казларны шулкадәр чиста, дөрес итеп чистарта.</p> <p>Каз өмәсе нәкъ элекке вакытлардагы кебек җыр-биюләр белән дә үрелеп барган. Нгамбо бу яклап та кимен куймый – аның татарча җырлар белүе, авылда узган чараларга милли киемнәрдән чыгуы һәм татар халык биюләрен искиткеч оста итеп башкаруы турында берничә тапкыр язганыбыз бар.</p> <p>Каз өмесеннән соң барлык туганнар җыелып, камыр ризыклары пешереп, тәмләп чәй эчкәннәр.</p> <p>Язылучылары исә читтән килгән кызның татар халкының гореф-гадәтләрен шулай яратып үз итүенә сокланганнар, Нгамбоны «бик тырыш һәм уңган» дип бәяләгән алар.</p> <div class="ckeditor-html5-video" data-responsive="true" style="text-align: center;"> </div> <p> </p> https://intertat.tatar/news/xarri-kein-altyn-tup-aldy-altyn-malai-yamal-artta-kaldy-5881334 https://intertat.tatar/news/xarri-kein-altyn-tup-aldy-altyn-malai-yamal-artta-kaldy-5881334 Tue, 27 Oct 26 10:15:00 +0300 message <p>26 октябрьдә Мәскәү вакыты буенча 23:00 да дөнья футболының иң абруйлы бүләге – «Алтын туп» (Ballon d’Or) тапшыру тантанасы узарга тиеш иде, ләкин, Лондондагы бөкеләр аркасында, оештыручыларга тантананың ачылышын 30 минутка соңрак башларга туры килде. Кичәне Франция җыелма командасының элекке һөҗүмчесе Тьерри Анри һәм Британ спорт телевидениесендә эшләүче Кейт Скотт алып барды.</p> <p>«Алтын туп» (фр. Ballon d’Or) — France Football журналы һәм УЕФА тарафыннан ел саен тапшырыла торган иң абруйлы индивидуаль футбол бүләге.</p> <p><strong>Бүләк кемгә бирелә?</strong></p> <ul> <li>Ир-атлар һәм хатын-кызлар арасында дөньяның иң яхшы футболчысына.</li> </ul> <p><strong>Нәрсәгә нигезләнеп бирелә?</strong></p> <p>Җиңүчене халыкара спорт журналистларыннан торган жюри билгели.</p> <p>Төп критерийлар:</p> <ul> <li>индивидуаль чыгышлар;</li> <li>команданың казанышлары;</li> <li>уен осталыгы һәм fair play (намуслы уен).</li> </ul> <p><strong>Соңгы лауреатлар (2025)</strong></p> <ul> <li>Ир-атлар арасында: Усман Дембеле («Пари Сен-Жермен», Франция) – карьерасында беренче тапкыр.</li> <li>Хатын- кызлар арасында: Айтана Бонмати («Барселона», Испания) – өченче ел рәттән.</li> </ul> <p><strong>Чара гадәттә 3 өлештән тора:</strong></p> <p>1) Уенчылар кыйбатлы машиналарда, затлы киемнәр киеп тантана үткәрелә торган җиргә киләләр һәм кызыл келәмнән узалар, фотога төшәләр.</p> <p>2) Төп өлеш. Җиңүчеләрне бүләклиләр.</p> <p>3) Лауреатлар белән интервью, фото.</p> <p>«Алтын туп» тапшыру кичәсе футболчылар аеруча көтеп ала торган бәйрәм.</p> <p>Бу елгы чара аеруча әһәмиятле: бүләкнең 70 еллыгы билгеләп үтелә, ә тантана тарихта беренче тапкыр Париждан Лондонга күчерелә.</p> <p><strong>Тантана урыны һәм вакыты:</strong></p> <p>Бүләк тапшыру тантанасы Лондонның танылган «Палладиум» театрында узды. Чараны Париждан Лондонга күчерү – очраклылык түгел: бу адым 1956 елда «Алтын туп»ны беренче булып алган легендар инглиз һөҗүмчесе – Стэнли Мэтьюзга хөрмәт билгесе буларак кабул ителгән карар. Мэтьюз хәзерге дәвердә дә, «Алтын туп» алган иң өлкән лауреат булып кала: ул аны 41 яшендә җиңгән булган.</p> <p><strong>Номинантлар һәм фаворитлар:</strong></p> <p>2026 елгы «Алтын туп» өчен 30 футболчыдан торган шорт-лист игълан ителгән иде. Алар арасында дөнья футболының иң якты йолдызлары: Джуд Беллингем, Харри Кейн, Деклан Райс (Англия), Килиан Мбаппе, Усман Дембеле (Франция), Лионель Месси (Аргентина), Ламин Ямаль (Испания), Эрлинг Холанд (Норвегия) һәм башкалар бар.</p> <p>Англия җыелма командасының баш тренеры Томас Тухель үз командасыннан өч уенчының – Кейн, Беллингем һәм Райсның – номинантлар исемлегенә керүенә сөенүен белдерде: «Алар өчесе дә бу бүләккә лаек, мин өчесенә дә бертигез тавыш бирер идем», – диде ул.</p> <p>Тантанада ир-атлар һәм хатын-кызлар «Алтын тубы» ннан тыш башка номинацияләрдә дә бүләкләр тапшыралар:</p> <ul> <li>«Коп трофее» (ир-атлар һәм хатын-кызлар арасында иң яхшы яшь уенчы);</li> <li>иң яхшы капкачы бүләге (элек – «Яшин трофее», хәзер ир-атлар һәм хатын-кызлар өчен аерым);</li> <li>«Герд Мюллер трофее» (иң яхшы бомбардирга бирелә);</li> <li>«Йохан Кройфф трофее» (ирләр һәм хатын-кызлар футболында иң яхшы тренер);</li> <li>иң яхшы клуб бүләге (ирләр һәм хатын-кызлар өчен аерым);</li> <li>«Сократес бүләге» (социаль һәм хәйрия инициативалары өчен).</li> </ul> <p>Шуны да искәртеп үтәргә кирәк, «Иң яхшы капкачы» номинантлары арасында Россия җыелма командасы һәм ПСЖ командасы уенчысы – Матвей Сафонов та бар иде. Бу Россия уенчылары арасында «Иң яхшы капкачы» номинациясенә эләгү буенча тарихтагы беренче очрак.</p> <p>Быелгы җиңүчеләргә күчик:</p> <p>Ир-атлар футболы:</p> <p>Төп бүләк – «Алтын туп» Харри Кейн («Бавария» / Англия җыелма командасы, беренче тапкыр үз карьерасында)</p> <p>Иң яхшы яшь уенчы (Коп трофее): Ламин Ямаль («Барселона» / Испания).‌</p> <p>• Иң яхшы капкачы (Яшин трофее): Унаи Симон («Атлетик» Бильбао / Испания).</p> <p>• Иң яхшы клуб: «Пари Сен-Жермен» (Франция).</p> <p>• Иң яхшы тренер (Кройф трофее): Луис де ла Фуэнте (Испания җыелма командасы).</p> <p>• Иң күп гол кертүче (Герд Мюллер трофее): Харри Кейн («Бавария» / Англия).</p> <p>• Сократес премиясе: Букайо Сака («Арсенал» / Англия).</p> <p>Хатын-кызлар футболы:</p> <p>• «Алтын туп»: Алексия Путельяс («Барселона» / «Лондон Сити Лайонессис» / Испания).</p> <p>• Иң яхшы яшь уенчы (Коп трофее): Вики Лопес («Барселона» / Испания).</p> <p>• Иң яхшы капкачы (Яшин трофее): Ката Коль («Барселона» / Испания).</p> <p>• Иң яхшы клуб: «Барселона» (Испания).</p> <p>• Иң яхшы тренер (Кройф трофее): Пере Ромеу («Барселона»).</p> <p>• Иң күп гол кертүче (Герд Мюллер трофее): Шарлин Корраль («Пачука» / Мексика).</p> https://intertat.tatar/news/insulttan-son-kesenen-bas-mienda-narsa-bula-5881322 https://intertat.tatar/news/insulttan-son-kesenen-bas-mienda-narsa-bula-5881322 Tue, 27 Oct 26 10:11:00 +0300 message <p>Инсульт вакытында баш мие структуралары кислородсыз кала һәм җимерелә башлый. Һәр минут саен якынча 2 миллион нейрон юкка чыга. Бу — баш миенең гадәти картаюы нәтиҗәсендә дүрт ел эчендә югала торган нейроннар санына тиң. Бу хакта «РИА Новости»га Пермь политехник университетының өлкән фәнни хезмәткәре, медицина фәннәре кандидаты Валерий Литвинов сөйләгән.</p> <p>«Инсульт бик тиз үсә һәм кире кайтарып булмый торган нәтиҗәләргә китерергә мөмкин. Баш мие структуралары кислородсыз калган беренче мизгелләрдән үк җимерелә башлый. Ярдәм күрсәтүне һәр минутка кичектергән саен, якынча 1,9 миллион нейрон юкка чыга. Ягъни бер сәгать эчендә әлеге күзәнәкләрнең шулкадәр күп саны һәлак була ки, бу баш миенең гадәти картаюы вакытында дүрт елга якын чорда күзәтелә торган югалтуга тиң. Шуңа күрә ярдәмне мөмкин кадәр тиз күрсәтү мөһим», — дип сөйләгән галим.</p> <p>Ул ярдәм күрсәтүне кичектерү үлемгә яки инвалидлыкка китерергә мөмкинлеген билгеләп үткән. Дәвалау вакытында башланса һәм дөрес реабилитация үткәрелсә, инсульттан соң тернәкләнү гадәттә бер елга кадәр дәвам итә. Әгәр инсульт нәтиҗәсендә барлыкка килгән проблемалар бер елдан соң да сакланса, аларның гомерлеккә калу ихтималы зур, дигән белгеч.</p> <p>Литвинов сүзләренчә, инсульттан соң уңышлы тернәкләнү өчен дәвалауны тиз башлау, баш миендәге зарарланган өлешнең зур булмавы һәм икенчел әһәмияткә ия функцияләр өчен җавап бирә торган өлкәләрдә урнашуы, шулай ук интенсив һәм озак вакытлы реабилитация мөһим.</p> https://intertat.tatar/news/talgat-xazrat-taetdin-moselmannarga-nikaxlasu-tartibe-turynda-anlatty-5881328 https://intertat.tatar/news/talgat-xazrat-taetdin-moselmannarga-nikaxlasu-tartibe-turynda-anlatty-5881328 Tue, 27 Oct 26 08:45:00 +0300 message <p>Никахны рәсми рәвештә теркәгәнче, мөселманнарга бергә яшәү рөхсәт ителми. Гаилә кору өчен дини никах укытырга да, мөнәсәбәтләрне ЗАГС органнарында рәсми рәвештә теркәргә дә кирәк. Бу хакта Россия Үзәк Диния нәзарәте рәисе Тәлгать хәзрәт Таҗетдин сөйләгән.</p> <p>«Моңа кадәр (никахка кадәр – ТИ иск.) кадәр бергә яшәү мөмкин түгел», — дигән мөфти «РИА Новости» агентлыгына биргән әңгәмәсендә.</p> <p>Талгать хәзрәт Таҗетдин аңлатканча, никах укыганда әти-әниләр һәм ике шаһит катнашу кирәк. Мәчеттә дини никах йоласы башкарылганнан соң, ир-ат белән хатын-кыз ислам традицияләре буенча ир һәм хатын статусын ала. Шуннан соң мөнәсәбәтләрне дәүләт теркәү этабы була.</p> <p>Дини никах ЗАГСка барганчы үткәрелсә, пар никахны рәсми теркәү турында гариза бирелүен раслаучы документ күрсәтергә тиеш.</p> <p>Югары мөфти ассызыклаганча, ир-ат белән хатын-кыз бергә яшәү өчен ике шарт та үтәлергә тиеш: дини никах укыту һәм законда билгеләнгән тәртиптә мөнәсәбәтләрне рәсми рәвештә теркәү, дип яза «Татар-информ».</p> https://intertat.tatar/news/bolai-uk-kotmagan-idem-kamal-teatry-aktrisa-daniya-nurullinaga-syurpriz-yasagan-5881318 https://intertat.tatar/news/bolai-uk-kotmagan-idem-kamal-teatry-aktrisa-daniya-nurullinaga-syurpriz-yasagan-5881318 Tue, 27 Oct 26 07:10:00 +0300 message <p>Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры коллективы Россиянең атказанган, Татарстанның халык артисты Дания Нуруллинаны зур юбилее белән бик матур итеп котлаган. Җылы видеокадрлар белән театрның социаль челтәрдәге сәхифәсендә бүлешәләр.</p> <p>Коллегалары аны театр фойесында «Чын-чын әйтәмен» җыры һәм бәйрәм торты белән каршылаган. Сәхнәдәш дуслары Дания Нуруллинага күп матур сүзләр һәм җылы кочаклар бүләк иткән.</p> <p>«Рәхәтләр яусын, җаныкайларым! Шундый зур бәйрәм ясагансыз. Мин болай ук көтмәгән идем. Барыгызга да сәламәтлек телим. Озын-озак бер сәхнәдә эшләргә насыйп булсын. 60 ел буе сезнең белән бергә булдым, тагын 60 ел бергә булырга язсын. Барыгыз да исән генә булыгыз. Иҗатыгыз үссен, ролләрегез артып торсын. Театрыбыз гөрләп яшәсен. Булганына мең шөкер, Ходайга рәхмәтлемен.</p> <p>Чын күңелдән әйтәм: исән генә булыйк. Исән булганда уйныйсы да, көләсе дә, җырлыйсы да, яратасы да килә. Тормышны яратып, булганына шөкер итеп яшәргә кирәк», – дип, Дания Нуруллина коллегаларына зур рәхмәтләрен белдергән.</p> <div class="ckeditor-html5-video" data-responsive="true" style="text-align: center;"> </div> <p> </p> https://intertat.tatar/news/rkbda-kapremonttan-son-nindi-uzgareslar-kotela-reportaz-5881319 https://intertat.tatar/news/rkbda-kapremonttan-son-nindi-uzgareslar-kotela-reportaz-5881319 Tue, 27 Oct 26 06:00:00 +0300 message <p>Иманым камил: искиткеч заманча итеп эшләнгән яңа коридор, палаталар әле ике көн элек кенә кабул ителгән беренче пациентлар күңеленә хуш килгәндер, мөгаен. Чыны шул: авыруның хәле хет шушы уңайлыкларны күреп булса да бераз җиңеләйсен дигән максат та куелган булган. Шулай ук, хастаханәдә роботлар һәм нейрочелтәрләр белән эшләргә дә ниятлиләр. Иң элек, безне хастаханәнең 5 нче каттагы яңартылган өлешенә алып менделәр. Биредә кан тамырлары хирургиясе бүлекчәсе эшләячәк.</p> <h2 style="text-align: center;">«Иң мөһиме, пациентларга дәвалану, ә табибларга эшләү уңайлы булсын»</h2> <p class="faq-answer">Бик яхшы итеп эшләнгән. Без хезмәттәшләребезгә яңа заманча шартларда эшләргә мөмкинлек биргән проектлаучыларга һәм төзүчеләргә бик рәхмәтле. Иң мөһиме, яңа урында кешеләр югары квалификацияле медицина ярдәме алачак. Ремонтны планлаштырганда, беренче чиратта, биредә пациентларга дәвалану һәм табибларга эшләү уңайлы булсын дигән бурычтан чыгып эш иттеләр, – диде <strong>Альмир Абашев.</strong></p> <p>Министр сүзләрен РКБның баш табибы <strong>Марат Гатауллин</strong> җөпләде.</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Владимир Васильев</p> <p class="faq-answer">Уңайлылык булдыруга килгәндә, заманча технологияләр кулланылды. Һәр палатада санузеллар барлыкка килде. Хәзер монда ул яктан бик уңайлы, ярдәм күрсәтү өчен дә, пациентларны урнаштыру өчен дә яхшы итеп эшләнгән. Безгә болар барысы да бик ошый, һәм хәзер безнең бурыч – шушы шартларга җавап бирерлек итеп эшләү, – диде баш табиб.</p> <p>Марат Гатауллин: РКБда моңа ихтыяҗ күптән туган иде инде, үзгәртеп кору да, җиһазлар паркын яңарту да мөһим иде</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Владимир Васильев</p> <h2 style="text-align: center;">Операция блогында яңа эшчәнлек</h2> <p>Стационар бүлеген яңарту тәмамланса да, бер үк вакытта операция блогын реконструкцияләү дәвам итә. Хәзер анда төзүчеләрнең эше кайнап тора, алар конструкцияләрне ныгытып, эчке төзекләндерү, бизәү эшләренә керешергә торалар. Төзелеш эшләре барышын журналистларга да күзәтү мөмкинлеге туды.</p> <p>Марат Гатауллин сүзләренчә, төзекләндерү нәтиҗәсендә операция бүлмәләре санын 18 дән 26 га кадәр арттыру планлаштырыла – алар барысы да бер блокта булачак.</p> <p class="faq-answer">Без операция блогы эше белән идарәдә бөтенләй башка менеджментны күздә тотабыз. Нәтиҗәдә, ярдәм төрләре киңәячәк, сыйфаты да артачак. РКБда моңа ихтыяҗ күптән туган иде инде, үзгәртеп кору да, җиһазлар паркын яңарту да мөһим иде, – диде ул.</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Владимир Васильев</p> <p>Барлыгы 24 операция залы булачак: гомуми хирургия, травматология һәм нейрохирургия бүлекләре өчен һәм тагын ике төп операция залы.</p> <p>Операция блогы мөдире <strong>Дмитрий Ермилов </strong>сүзләренчә, операцияләр блогының инфраструктурасы шактый үзгәрәчәк.</p> <p class="faq-answer">Инвентарьны тикшерү һәм юу өчен бүлмәләр, операциядән уяну өчен ике ятаклы палаталар барлыкка килә. Бездә барлыгы дүрт палата булачак – һәр катта берешәр. Шулай ук стериль әйберләрне йөртү өчен аерым чиста лифт эшләячәк, – дип сөйләде Дмитрий Ермилов.</p> <p>Дмитрий Ермилов: Операцияләр блогының инфраструктурасы шактый үзгәрәчәк</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Владимир Васильев</p> <p>Беренче катта зур үзәк стерилизация бүлеге оештырыла, ул вакытында дезинфекция үткәрергә һәм бөтен эш коралларын эшкәртергә мөмкинлек бирәчәк. Марат Гатауллин әйтүенчә, барлык яңа шартлар һәм технологияләр операция блогында көтеләчәк куәтле эшчәнлекне камил дәрәҗәдә алып барырга мөмкинлек бирәчәк.</p> <p>Операция блогында ресурслар белән үзәкләштерелгән идарәне эшләтеп җибәрергә һәм пациентлар агымын яңартырга планлаштыралар, бу – операция бүлмәсендә билгеле бер табибны көтеп утырмас өчен, ә, бәлки тиз арада тиешле бурычны шундук хәл итү өчен кирәк.</p> <h2 style="text-align: center;">Гибрид операцияләр һәм роботлаштырылган хирургия</h2> <p>Җиһазлар яңартылганнан соң, табибларга эшләү өчен яңа технологик мөмкинлекләр барлыкка киләчәк. Алар хирургия, нейрохирургия, травматология һәм ортопедия өлкәсендә барлыгы 25-30лап белгечлеккә кагылачак.</p> <p>Альмир Абашев: Робот хирургиясе дә килер дип бик өметләнәбез</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Владимир Васильев</p> <p class="faq-answer">Операция блогында элек бергә куелмаган югары технологияле техниканың төрле төрләре бергәләп кулланылачак. Әйтик, компьютер томографы да, ангиограф та бер үк операция бүлмәсендә урнаштырыла. Нейрохирургларга навигация системалары рәвешендә төрле югары технологияле ярдәм чаралары пәйда булачак, алар операция ясау урынын төгәлрәк билгеләргә мөмкинлек бирәчәк, – дип сөйләде Альмир Абашев.</p> <p>Министр ремонттан соң гибрид операцияләр ясау җиңелрәк булачагын да әйтте – бер үк вакытта берничә белгеч пациентларга операция ясый алачак.</p> <p class="faq-answer">Без робот хирургиясе дә килер дип бик өметләнәбез. Реконструкция барышында бу мәсьәлә карала, һәм, ким дигәндә, бер роботның РКБда барлыкка килү ихтималы бик югары. Бәлки, бу ачык операцияләр өчен дә, оча-бот яки тез буыннарын алмаштыру өчен дә яраклы робот системалары булыр әле, – дип өстәде Альмир Абашев.</p> <p>Марат Гатауллин: Ясалма интеллект – чыннан да яхшы ресурс, әмма гамәли медицинада без аны һәрвакытта да кулланмыйбыз</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Владимир Васильев</p> <p>Марат Гатауллин сүзләренчә, Республика клиник хастаханәсендә шулай ук ясалма интеллектны актив кулланырга планлаштыралар.</p> <p class="faq-answer">Ясалма интеллект – чыннан да яхшы ресурс, әмма гамәли медицинада без аны һәрвакытта да кулланмыйбыз. Ә бит өченче фикер еш кына бик кирәк: ниндидер әдәбиятны актарып алу, сирәк очракларны ачыклау һәм табибка көндәлек эшендә ярдәм итү өчен. Бүген без бу проектны эшләтеп кенә җибәрәбез, әмма ул үсеп, вакыт узу белән нәтиҗәләрен күрсәтер дип уйлыйм, – дип саный баш табиб.</p> <p>Альмир Абашев: Республика клиник хастаханәсе – ул «сәламәтлек шәһәре»</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Владимир Васильев</p> <h2 style="text-align: center;">«Ярдәм төрләре киңәю ул – яңа мөмкинлекләр, табибларга яңа эш урыннары дигән сүз»</h2> <p>Альмир Абашев Республика клиник хастаханәсен «сәламәтлек шәһәре» дип атады. Биредә үзара тыгыз бәйләнгән медицина ярдәменең төрле төрләренең зур кушылмасы: терапевтлар, эчке авырулар буенча табиблар, хирурглар, бала тудыру йорты һәм зур перинаталь үзәк. «Ярдәм төрләре киңәю ул – яңа мөмкинлекләр, яңа технологияләр, табибларга яңа эш урыннары дигән сүз», – диде министр.</p> <h2 style="text-align: center;">Төзекләндерүне 2027 ел азагында тәмамлау ниятләнә</h2> <p>Төзекләндерү, яңартып кору эшләрен 2027 ел азагында тәмамлау планлаштырыла. Хәзерге вакытта хастаханә мәйданының 35-40 процентында яңартып кору үткәрелә.</p> <p class="faq-answer">2027 ел дәвамында, зур күләмле эшләр башкарылуга бәйле рәвештә, вакытлыча уңайсызлыклар кичерәчәкбез. Иң катлаулысы – операция блогы. Чиратта әле кабул итү-диагностика бүлеге һәм пешү җәрәхәтләре, эренле хирургия өчен махсуслаштырылган ярдәм буенча берничә операция блогы, – дип өстәде Альмир Абашев.</p> <p>Капиталь ремонт 18 мең квадрат метр мәйданда алып барыла, бүгенге көнгә чыгымнарның гомуми суммасы 3 млрд сумнан артык тәшкил итә.</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Владимир Васильев</p> <p>Капиталь ремонт 18 мең квадрат метр мәйданда алып барыла, бүгенге көнгә чыгымнарның гомуми суммасы 3 млрд сумнан артык.</p> <p class="faq-answer">Татарстан Рәисе <strong>Рөстәм Нургали улы Миңнехановка</strong> һәм республика Хөкүмәтенә, авырлыкларга карамастан, әлеге проектка ярдәм иткәннәре өчен рәхмәт белдерәсем килә, ул, һичшиксез, Татарстанда яшәүчеләрнең барысы өчен дә бик мөһим, – диде Альмир Абашев.</p> <ul> <li>Республика клиник хастаханәсен модернизацияләүне Татарстан Республикасы Рәисе <strong>Рөстәм Миңнеханов </strong>узган ел азагында игълан итте.</li> <li>Клиникада соңгы модернизация 2013 елгы Универсиадага үткәрелгән булган.</li> </ul> https://intertat.tatar/news/cacka-xal-yuk-arydym-dip-xairan-vakyt-iordem-5881316 https://intertat.tatar/news/cacka-xal-yuk-arydym-dip-xairan-vakyt-iordem-5881316 Mon, 26 Oct 26 19:30:00 +0300 message <p>Җырчы Чәчкә социаль челтәрләрдә сәламәтлеге белән бәйле проблемалары турында сөйләде.</p> <p class="faq-answer">Хәл юк, арыдым дип, хәйран вакыт йөрдем. Чәчләрем дә күп коелды. Башым гел әйләнә иде. Күп төрле анализлар бирдем. Барысы да организмда ферретин күләме түбән булу белән бәйле булып чыкты, – ди ул.</p> <p>Хәзерге вакытта артист дәвалау курсы уза.</p> <p class="faq-answer">«Капельницалар» алып йөрим менә хәзер. Бу видеоны үземне жәлләтү өчен түгел, ә сәламәтлегегезне вакытында кайгыртыгыз, анализларны вакытында бирегез дип куйдым. Барыбыз да сәламәт булыйк, – дип мөрәҗәгать иткән ул дусларына.</p> <p>Социаль челтәрдәге дуслары аңа сәламәтлек теләгән. Авыруның төп сәбәбен эзләргә киңәш иткәннәр. «Ферритин болай гына түбән була алмый, сәбәбен эзләргә кирәк». «Сәбәбен ачыкламасагыз, тимер күләме дә төшәчәк. Организмыгызны тулысынча тикшерегез», – диләр аңа.</p> <p>«Мин дә шулай дим. Яз, көз тикшеренү кирәк тә бит. Бушлай дәваханәләрдәге мөнәсәбәт туктатып кала. Түләүлеләргә гел йөреп булмый. Әле менә колоноскопия узармын дигән идем, наркоз белән 14 мең сум, диделәр. Пенсияң 19 мең булса, яхшы вакытларны көтеп утырырга гына кала», – дип, зар белдерүчеләр дә табылган.</p> <p>Фото: © Чәчкәнең социаль челтәрдәге сәхифәсеннән</p> <p> </p> https://intertat.tatar/news/kitapxanace-laisan-saixetdinova-bary-tik-tatar-kitaplary-gyna-soraucy-ukucylar-da-bar-5881333 https://intertat.tatar/news/kitapxanace-laisan-saixetdinova-bary-tik-tatar-kitaplary-gyna-soraucy-ukucylar-da-bar-5881333 Mon, 26 Oct 26 18:05:00 +0300 message <p>Ләйсән апаны мин әле университет елларыннан ук беләм. Без – булачак журналистларны бер учка җыеп, Чаллының үзәк китапханәсендә берсеннән-берсе кызыклы милли чаралар, язучылар белән очрашулар, «Яз гүзәле» бәйгеләре уздырып килде ул. Милли журналистика буенча белем алучы, авыл-районнардан килгән бер төркем студентны Чаллы шәһәре белән таныштыручыларның да берсе Ләйсән апа булды.</p> <p>Аның җитәкчелегендә кайда гына булмадык та, нинди генә чараларда катнашмадык. Чаллы телевидениесенең элекке директоры Рахман Шәфигуллинның иҗат кичәсен оештырырга дип, Балык Бистәсенә кадәр кайттык. Ләйсән апа әнә шулай яраткан һөнәрен иҗат белән бергә үреп алып барды. Озак еллар үзәк китапханәдә хезмәт куйганнан соң, Ләйсән апа балаларга китап дөньясына юл ача, эшчәнлеген мәктәп китапханәсендә дәвам итә.</p> <h2 style="text-align: center;">«Минем өчен авылның иң могҗизалы урыны – китапханә»</h2> <p class="faq-answer">Мин үзем Зәй районы (элеккеге Чаллы районы) Куш-Елга авылында дөньяга килгәнмен. Туган авылым тирә-юне искиткеч табигате белән аерылып тормаса да, туган як һәркемгә үзенчә якын, үзенчә газиз. Еллар узгач, күңелгә бераз илһам килеп, кулга каләм ала башлагач, авылымны яратуымны шигъри юлларга салдым, ул исә Рубис Зарипов белән иҗади дуслык нәтиҗәсендә көйгә дә салынды. Җырны шәһәрдәшебез Илсияр Зарипова башкара, – дип сүзен башлады ул.</p> <p>Ләйсән апа гаиләдә дүртенче бала булып дөньяга аваз сала. Бертуган апалары арасында төпчеге булгангамы, кечкенәдән шаян, шук булып үсә.</p> <p class="faq-answer">Агач башыннан эзләп табалар иде мине. Ләкин нинди генә шук, шаян булсак та, өйдә без кагылмый торган бер урын бар – ул да булса Миңлеҗиһан әбиемнең эш өстәле. Анда һәрвакыт ап-ак яулыкларга төрелгән Коръән китабы, дини китаплар, кулъязмалары саклана иде. Озын-озын кичләрдә әби безгә догалар, мөнәҗәтләр-бәетләр укый. Китапларның XVI,XVII гасырдан калганнары да бар, бигрәк тә әнә шулары кызыктыра. Әби аларга сак кына кагылып, аһәңле тавышы белән безгә кычкырып укый, дөньяның асылын догалар ярдәмендә төшендерергә тырыша иде. Кечкенәдән аның китапларны яратуын күреп-белеп үстек, – дип сөйли әңгәмәдәшем.</p> <p>Мәктәпкә кереп укый башлагач, китапларга булган мәхәббәте тагын да көчәя аның.</p> <p class="faq-answer">Авылның иң серле, иң могҗизалы урыны – безнең өчен авыл китапханәсе булды. Ул элеккеге мәчет урынына салынган, авыл өендә урнашкан. Тирә-юне гаҗәеп чиста, эченнән исә гаҗәеп җылылык бөркелә. Китапханәче булып безнең күрше Нәфисә әбиләрдә торган Заһирә апа эшли. Аның төшке ашка кайтуы гына була, безгә дә, нәкъ менә шул вакытта китап алыштырырга кирәк була. Чакырып чыгарабыз да, китәбез китапханәгә зур-зур атлап... Беренче мөстәкыйль укыган китабым Муса Җәлилнең «Сандугач һәм Чишмә»се булды. Үзенең гомере бәрабәренә батыр сугышчының гомерен саклап калган Сандугачны жәлләп елаганым бүгенгедәй хәтердә. Китапка мәхәббәтем, бәлки, шул вакытта ук тугандыр, – ди ул.</p> <h2 style="text-align: center;">«Еллар һәм юллар булып язмышка язылган»</h2> <p>Авылда өч еллык мәктәпне тәмамлауга, Ләйсән Шәйхетдинова укуын урта мәктәптә – Түбән Биш авылында дәвам итә… Биредә исә, каләм тибрәтергә өйрәтүче, театр дигән серле дөнья белән таныштыручы – әдәбият укытучылары Мәрвәрия Җиһаншина, Нина Минкиналар була.</p> <p class="faq-answer">Түбән Биш урта мәктәбен тәмамлавымны иң зур бәхетләремнең берсе дип исәплим, – ди әңгәмәдәшем. – Чөнки укытучыларыбыз безгә төпле белем биреп кенә калмыйча, шәхес булып формалашуда, һөнәр сайлауда беренче киңәшчеләребез, юл күрсәтүчеләребез булдылар. Театр түгәрәге, сәнгатьле уку бәйгеләрендә җиңүләр, әдәби кичәләр – болар барысы да хатирәләр булып күңел дәфтәренә бикләнгән.</p> <p>Мәктәпне тәмамлагач, безне бер елга авылда калдырдылар. Андый мәҗбүрилек кирәк булдымы икән, юкмы?... Юктыр ахрысы, бер ел узуга без барыбыз да шәһәргә чыгып киттек. Китмичә мөмкин дә түгел, чөнки гасыр төзелеше барган Чаллы каласы безгә бары 35 чакрым. Андагы хәлләрне сөйләп торырга атна саен авылдашлар кайтып торсын да, ничек инде авылда каласың?!</p> <p>Тик минем җан тарткан уку йорты гына юк. Укытучылыкка, китапханәче һөнәренә бары тик Алабугада гына укыталар. Барлык кыюлыкны җыеп, документлар тапшырып, имтихан биреп йөргән мизгелләр, бары төш кебек кенә артта калган. Урау-урау юллар аша Алабуга дәүләт мәдәният көллиятендә укулар, диплом алу белән ерак Себергә китеп барулар, аннан туган якны сагынып Чаллыга кайтулар, еллар һәм юллар булып язмышка язылган, – дип тормыш йомгагын сүтә әңгәмәдәшем.</p> <p>Фото: © «Шәһәрдә балалар саны буенча иң зур мәктәптә эшлим»</p> <h2 style="text-align: center;">«Складны хәтерләткән бүлмәдән китапханә оештыру бер дә җиңелләрдән булмады»</h2> <p>Аннан кайткач, Ләйсән Шәйхетдинованың китапханәче буларак хезмәт эшчәнлеге башланып китә. Ул шәһәрдә әле ачылып кына килүче 58 нче мәктәпкә эшкә урнаша.</p> <p class="faq-answer">Мәктәп әле ачылып кына килә, балалар бакчасы бинасында урнашкан. Анда бары башлангыч сыйныфлар гына белем ала. Мине кабул итеп алган елны беренче тапкыр бишенче сыйныф укучыларын җыйдылар. Китапханә тар гына бүлмәдә һәм ул өлкән сыйныфларга да кайтарылган китаплар белән шыплап тулган. Ул елларда мәктәп директоры булып эшләгән Искәндәр Галимов безгә китапханә өчен тагын бер бүлмә бүлеп бирде.</p> <p>Складны хәтерләткән бүлмәдән китапханә оештыру бер дә җиңелләрдән булмады. Балалар чишенә торган шкафлардан полкалар ясап, күргәзмәләр оештырып... Соңрак мәктәбебез яңа бинага күчү кебек бәхетле мизгелләрне кичерергә дә насыйп булды. Биредә инде төрле чаралар: әдәби кичәләр, кызыклы очрашулар оештыра башладым, – ди ул.</p> <p>Тик тынгылык белмәгән кеше белми инде ул аны. Тиктормас холкы нәтиҗәсендә, җиде ел эшләгәч, тагын башка өлкәгә китеп баруын башкача ничек аңлатасың.</p> <p>2001 елда шәһәрдә «Мәйдан» журналы нәшер ителә башлый. Август аенда аның беренче сигнал саны дөнья күрә . Сентябрь аенда журналны шәһәркүләмендә тәкъдир итү кичәсен алып баруны Ләйсән апага йөклиләр. Әлеге чарада аны «Чаллы-ТВ» телерадио җитәкчесе Рахман Шәфигуллин күреп алып, үзләренә эшкә чакыра. «Күңел» радиосы ачылган гына вакытлар, тик алып баручылар инде тупланып беткән. Шуңа Ләйсән апаны «Хәбәр»ләр бүлегенә куялар.</p> <p>Шул елларда ГЭС бистәсенең биш катлы йортында урнашкан Шәһәр үзәк китапхәнәсен «Эврика» мәдәният бинасына күчерәләр. Зур-зур заллар, эшләр өчен мөмкинлекләр ача торган шартлар үзенә ымсындыра да, ул яңадан китаханәче эшенә кире кайта. Биредә ул китапханәгә үзенә күрә бер яңа сулыш өреп җибәрә. Яшьләр өчен иҗади клуб оештырып, аның кысаларында каләм ияләре, артистлар белән очрашулар үткәрә башлый. Хезмәтенә күрә бәясе дә була – бу чорда Ләйсән Шәйхетдинова күп санлы грамоталар белән бүләкләнә, шәһәр мэры премиясенә лаек була.</p> <p>Фото: © «Китапханә эш сәгатенә генә сыймаган мизгелләр бихисап»</p> <h2 style="text-align: center;">«Китапханәче һөнәре – һөнәр генә түгел, яшәү рәвеше дә»</h2> <p>Хәзерге вакытта Ләйсән Шәйхетдинова хезмәт юлын шәһәрнең 42 нче санлы профильле лицеенда китапханәче буларак дәвам итә.</p> <p class="faq-answer">Бүгенгесе көндә шәһәрдә балалар саны буенча иң зур мәктәптә эшлим. Биредә эш федераль стандартларга туры килгән дәреслекләр, матур әдәбият фонды туплаудан башланды. Республика дәрәҗәсендә ачылу мизгелләре инде тарихта калды. Шунысы мөһим, 2019 елда гомуми белем бирү мәктәбе буларак ачылсак, 2024 елда өлкән сыйныфлар өчен янәшәдә лицей ачылды. Ике бинада да китапханә урнашкан. Бу исә эшне тагын да нәтиҗәлерәк итү мөмкинлеге булдырды.</p> <p>Матур әдәби китаплар - мәктәп программасын күздә тотып тупланган. Китапханә исә зоналарга бүленгән: уку зонасы (биредә шулай ук компьютерлар урнаштырылган), китап сайлау зонасы, уен зонасы (биредә шахмат, шашка уйнау мөмкинлеге тудырылган). Музей зонасында исә борынгы китаплардан алып язу машиналары да урын алган. Төрле кичәләр, түгәрәк өстәлләр, мастер класслар, библиографик дәресләр үткәрү – көндәлек хезмәт. Китапханә эш сәгатенә генә сыймаган мизгелләр бихисап, – ди ул, ихлас елмаеп ул.</p> <p>Әлбәттә, замана баласын китапка җәлеп итү юлларын уйларга да туры килә бүген китапханәчеләргә. Ләйсән Шәйхетдинова сүзләренчә, бүгенге көндә китапханәгә аеруча да башлангыч сыйныф укучылары яратып йөри.</p> <p class="faq-answer">Башлангыч сыйныф укучылары комикслар, хайваннар турында заманча әсәрләрне яратып укый. Дж. К. Роулингның «Гарри Поттер»ы алар өчен бестселлер инде. Малайлар Бөек Ватан сугышы, кызлар исә тереклек, яшәеш турында китаплар сорыйлар, энциклопедияләрне кулдан кулга йөртеп укыйлар. Шунысын да билгеләп үтәргә кирәк – замана балаларына бүген кыска текстлар кирәк.</p> <p>Өлкән сыйныфлар исә күбрәк мәктәп программасы буенча әсәрләрне алырга тырыша. Шулай ук мәхәббәт, дуслык турындагы әсәрләр, детектив, фэнтези белән кызыксыналар. Мәктәп программасын эзлекле рәвештә укып баручы, максатчан рәвештә югары уку йортларына керергә әзерләнүче, бик тырыш балалар күп. Кайчагында керәләр дә: «Апа, электрон китаплардан ардык, басма вариантын бирегез әле», – дип сорыйлар. Шулай ук яшүсмерләр арасында классик әдәбият та бик популяр.</p> <p> </p> <p>Фото: © «Балаларны китапны, китапханәне яратырга төрле чаралар аша өйрәтәбез»</p> <p>Татар әдәбияты белән кызыксынучы, бары тик татар китаплары гына сораучы укучыларыбыз да бар безнең. Бу хакта да горурланып әйтәм. Иҗат белән кызыксынучылары да күп. Бер укучыбыз, мәсәлән, татар дөньясындагы барлык яңалыклардан хәбәрдар. Ул татар китапларын кызыксынып укудан тыш, «Көмеш кыңгырау» газетасының актив хәбәрчесе дә булып тора. Икенче укучыбыз үзенең шигырьләр китабын да чыгарды.</p> <p>Балаларны китапханәгә төрле кызыклы чаралар үткәреп, әлеге чараларда үзләрен дә катнаштырып җәлеп итәргә тырышабыз. Шулай ук балалар игътибарына төрле кызыклы күргәзмәләр тәкъдим итәбез. Габдулла Тукай турындагы күргәзмәгә, мәсәлән, шагыйрьнең кыскача биографиясе һәм китапларын урнаштырудан тыш, үз кулларыбыз белән Кәҗә белән Сарыгын да, Шүрәлесен дә ясап куябыз. Балалардан әсәрләрнең геройларын, исемнәрен сорыйбыз. Дөрес җаваплар биргән укучыларга кечкенә генә призлар өләшәбез, – дип, мавыгып сөйли үз һөнәре турында Ләйсән апа.</p> <p>Әнә шулай укучыларын һәрвакыт китапка мөрәҗәгать итәргә өнди тугры китапханәче. Үзе дә, кайгылы чагында да, шатланса да, кулына гел китап ала. Әңгәмәдәшем үзенең иң зур хыялы белән дә бүлеште – аның кулларына тотып Коръән китабы укыйсы килә.</p> <p class="faq-answer">Барысы алда әле. Бары тик илләр тыныч булсын да, исән-сау булыйк. Күңелдә әле кар өстендә учак ягарлык дәрт тә, дәрман да җитәрлек. Иң яраткан шөгылем – сәяхәт итү. һәрбер сәяхәтем үзе бер маҗара, үзе бер тарих. Санкт-Петербург, Дагыстан, Абхазия, Эльбрус таулары, Пятигорск, Ессентуки, Владикавказ, Грузиядә булу дөньга башка яктан карарга ярдәм итте. Сәяхәт итү – күңел өчен дә, акыл өчен дә зур мәктәп. Юллар аша да белем туплана. Яңа кешеләр, яңа гадәтләр белән очрашасың. Алар исә күңелеңне киңәйтә, дөньяга карашны баета.</p> <p>Кайда гына булсам да Татарстаннан, татар милләтеннән икәнемә горурланып йөрим. Беррәттән язучылар белән бәйле урыннарны барлыйм. Һәр сәяхәттән соң китапларын янәдән укып чыгам, укучылар белән әңгәмәләр оештырам. Минем фикеремчә, китапханәче һөнәре - һөнәр генә түгел, яшәү рәвеше дә.</p> <p>Бүгенге көндә яшь буынга гаҗәеп сайлап алу мөмкинчелекләр тудырылган. Шул мөмкинчелекләрне кулларыннан ычкындырмыйча киләчәкне үзләре тудырсыннар. Үзең сызган буразнадан атлау авыр булса да, ничектер күңелгә якын рәхәтлек бирә, – дип уртаклашты Ләйсән Шәйхетдинова.</p> <p>Без исә, үз чиратыбызда, барлык мәктәп китапханәчеләрен һөнәри бәйрәмнәре белән тәбрик итәбез! </p> <p>Хезмәтегез, гасырлар дәвамында тупланган әдәби хәзинәне саклавыгыз өчен рәхмәт сезгә. Китап, сүз кадерен белүче укучыларыгыз күп булсын. </p> <p> </p> <p> </p> https://intertat.tatar/news/ekspert-maktap-ukucylaryna-kanikulga-oi-ese-birerga-yaramyi-5881326 https://intertat.tatar/news/ekspert-maktap-ukucylaryna-kanikulga-oi-ese-birerga-yaramyi-5881326 Mon, 26 Oct 26 17:30:00 +0300 message <p>Укытучыларның мәктәп укучыларына каникул вакытында мәҗбүри өй эше бирергә хокукы юк. Бу хакта «РИА Новости»га Россия Мәгариф министрлыгы эксперты, Әстерхан лингвистика гимназиясе директоры Ангелина Рябина хәбәр иткән.</p> <p>Элегрәк министрлык көзге каникулны 26 октябрьдән 3 ноябрьгә кадәр үткәрергә киңәш итүен белдергән иде.</p> <p>«Теләсә кайсы белем бирү оешмасының позициясе бертөрле: каникуллар — укучыларның ял итү вакыты, һәм укытучылар бу чорга мәҗбүри өй эше бирергә хокуклы түгел», — дигән Рябина.</p> <p>Ул шулай ук әдәбият исемлекләре, белем бирү ресурсларына сылтамалар яки үткән материалны кабатлау буенча киңәшләр бары тик ирекле рәвештә генә тәкъдим ителергә мөмкинлеген билгеләп үткән. Ата-аналар һәм укучылар алардан файдаланыргамы-юкмы икәнен үзләре хәл итә ала.</p> <p>«Каникул вакытында укучыларның көчен торгызу өчен уку йөкләнеше булмаска тиеш», — дип ассызыклаган эксперт.</p> https://intertat.tatar/news/tatarstanda-2025-eldan-baslap-ilkulam-proektlar-buenca-17-magarif-obekty-tozelgan-5881323 https://intertat.tatar/news/tatarstanda-2025-eldan-baslap-ilkulam-proektlar-buenca-17-magarif-obekty-tozelgan-5881323 Mon, 26 Oct 26 15:45:00 +0300 message <p>2025 елдан Татарстанда илкүләм проектлар кысаларында 17 мәгариф объекты файдалануга тапшырылган. Бу хакта ТР Дәүләт Советының XXV утырышында ТР Мәгариф һәм фән министры Илсур Һадиуллин сөйләде, дип хәбәр итте Татарстан Мәгариф һәм фән министрлыгы матбугат хезмәте.</p> <p>Ул искәрткәнчә, узган елдан мәгариф инфраструктурасын үстерү, педагогларга һәм талантлы яшьләргә ярдәм итү чаралары яңа илкүләм проектлар: «Гаилә», «Яшьләр һәм балалар» һәм «Кадрлар» буенча алып барылачак.</p> <p>«2025 елда 10 мәгариф объекты файдалануга тапшырылган, быел җиде объект, шул исәптән бер балалар бакчасы, 200дән артык мәгариф оешмасына капиталь ремонт ясалган», – диде Һадиуллин.</p> <p>Илкүләм проектлар Россиядә Президент Владимир Путин Указы буенча гамәлгә ашырыла.</p> https://intertat.tatar/news/saba-fermery-ilsur-xobaibullin-esne-yaratyrga-lazzat-totarga-kirak-sunda-inel-bula-5881329 https://intertat.tatar/news/saba-fermery-ilsur-xobaibullin-esne-yaratyrga-lazzat-totarga-kirak-sunda-inel-bula-5881329 Mon, 26 Oct 26 14:03:00 +0300 message <p>Җирне яраткан, кулыннан эш килгән кеше кая да шөгыль таба. Бу мөмкинлекләрне күрә белү һәм нияткә барып тоташа. Сабада яшәүче фермер Илсур Хубайбуллин шундыйлардан. Тумышы белән Оренбург ягыннан булган Илсур әфәнде бүген исә: «Бездә Сабада...» – дип сокланып һәм горурланып сөйли.</p> <p>Корбанга дип сарыклар үстерү зур эшкә башлангыч булган. Бүген Илсур Хубайбуллин хуҗалыгында 80ләп сарык, атлар, умарта бар. Сабада туризм үсеше фермерга туктап калырга ирек бирми, ул да әлеге юнәлештә эшләргә ниятли.</p> <p>Хуҗалык Сабаның эчендә үк түгел, читтәрәк урнашкан. Илсур абый белән сөйләшенгән урында очраштык та, аның машинасы артыннан сикәлтәле юллардан хуҗалыкка таба киттек. «Монда бөтен җирдә дә җәннәт дип уйламагыз», - дип елмайган иде ул әлеге юлга ишарә ясап, тик без бик матур җиргә килеп җиттек – табигать кочагы инде.</p> <p>Хуҗалык Сабаның эчендә үк түгел, читтәрәк урнашкан</p> <p>Фото: © «Интертат», Милена Новикова</p> <p>Алдан язылганча, Илсур Хубайбуллин Оренбург өлкәсеннән. Сабада инде 25 ел яши. Ничек монда кайттыгыз, диюгә ул: «Шулай килеп чыкты, язмыш», – дип елмайды.</p> <p>Ул безне исә учакта пешкән хашлама, үзләре ясаган сырлар белән каршы алды, чөнки төшке аш алдыннан килеп җиттек. Ул көнне Илсур әфәнденең абыйсы да ерак юллардан кайткан иде, йөк машинасы да шунда гына тора иде. Ул, кыстый-кыстый, сөттә генә кайнаган кофе белән сыйлады. Аш исен сизеп, песиләр дә эскәмиягә менеп утырып, иркәләнә башлады. Хуҗалары аларны өлешсез калдырмый.</p> <h2 style="text-align: center;">«Монда эшчеләр эшли дип уйламагыз – мин үзем генә»</h2> <p>Аннан ферма бинасына таба атладык. Тыштан җыйнак кына бина, ә эчендә эшлисе эшләр күп икән әле.</p> <p class="faq-answer">Безгә бу җирләр 2021 елда бирелде, аны рәсмиләштергәнче берәр ел узды, аннан бина сала башладык, 2023 елларда салып бетердек, өч ел эшләп килә диярлек. Бу ферманы төзегәндә дәүләттән ярдәме алмадык - үз көчебез белән төзедек. Моңа кадәр шәхси хуҗалыкта корбанга сарыклар үстерә идек, аннан сарыклар артты, җир кирәк булды. Администрациядән җир сорадык, Аллаһ ярдәме белән безгә җир бирделәр, бу бик уңайлы урын, – дип сөйләде хуҗа кеше.</p> <p>Үз көчегез белән салу кыйммәткә чыктымы дигәндә ул: «Ул вакытта бәяләр очсызрак иде, түзәргә була, бик күп әйбер кешенең үзеннән дә тора», – дип җавап кайтарды.</p> <p>Ферма янында трактор, өелгән печән тора, аны ябып куйганнар. «Без җәй буе печән өйдек, менә монда ике покос. Монда бик күп хезмәт», – диде фермер. Ул хәзер генә карап торышка өелгән печән, уйлап карасаң, чыннан да күпме хезмәт өелгән монда. Печәнне фермер үзе үстерә, ә бөртеклеләргә алынмыйлар. Бөртеклене үстерү бик кыйммәткә чыга, ди ул. Быел әле печәннең дә бәясе төшкән, бер рулон 500 сум, ди.</p> <p>Аннан бина эченә уздык. Ферма тулы мал, дигәнне көтмәгез. Алар барысы да болында әле, ә монда печән, иген, вак-төяк кирәк-яраклар һәм «нежданчик» бәрәннәр. Әлбәттә, аналары белән. Хуҗалыкта «бәбиләү» чорын контрольдә тотсалар да, болары графиктан чыгып киткән. Бәрәннәрнең аклары да, каралары да бар. Хуҗалары аларны «бача-бача» дип дәшә, миңа кызык булып тоелды, без «мәх-мәх» яки «бәрәш-бәрәш»дип чакырабыз.</p> <p>Хуҗалыкта «бәбиләү» чорын контрольдә тотсалар да...</p> <p>Фото: © «Интертат», Милена Новикова</p> <p>«Монда эшчеләр эшли дип уйламагыз. Мин үзем генә эшлим. Кеше алырга «экономика не позволит», эшчеләр көненә 2,5 мең сорый», – ди ул.</p> <h2 style="text-align: center;">«Ат сарык артыннан җыештырып йөри, калган печәнне ашап бара»</h2> <p>Аннан сарыкларны карарга киттек. Тик аңа кадәр әле атлар янына туктадык. Каршыбызга ук «Ай» кушаматлы колын уйнаклап килде. Аның маңгаенда айга охшаган ак билгесе бар. Аннан «Сафарик» белән таныштык. Аксыл-соры ат ул, «Ай»ның «абыйсы». Хуҗаларны аларны яратып: «Ий, мой хороший», – дип сыйпый. Аннан «Стрелка» белән таныштык, ул – «Ай» һәм «Сафарик»ның анасы. Аның маңгаенда укка охшаган билге бар. Шунда ук колын да йөгереп килде, чөнки әнисен кочаклыйлар, көнләшеп куйды.</p> <p>«Атлар безнең төп юнәлеш түгел, ат күңел өчен дияргә кирәк. Аларны кунакларга күрсәтәбез, утыртып йөртәбез. Аның шул ягы да бар: ул сарык артыннан җыештырып йөри, калган печәнне ашап бара», – ди хуҗалары.</p> <p>Бу – «Сафарик»</p> <p>Фото: © «Интертат», Милена Новикова</p> <p>Алгарак атлый-атлый күл буена килдек. Бу – ясалма күл, аны Илсур абый үзе ясаткан, әле тагын шундый ике күл ясарга нияте бар. Ул нияткә балык үрчетү нияте дә кушыла.</p> <p>«Мин килгәндә, монда су юк иде, Аллаһ Тәгалә безгә урынын күрсәтмәде, әмма аста чишмә бар. Күрегез, суы чип-чиста», – ди фермер.</p> <p>Һәм менә без сарыклар йөргән болынга барып җиттек. Гомумән, бөтен мәйдан электркөтүче белән әйләндереп алынган. Сарыкларның безнең карашка гадиләре дә, симезрәкләре дә, аклары да, каралары да бар. Сарыкларның монда туганнары да, читтән кайтарылганнары да бар.</p> <p>Электр көтүчедән кала, монда тагын бер көтүче бар – «Себастьян» исемле кәҗә. Мөгезсез, сакалсыз, токымлы, бик иркә кәҗә булып чыкты ул. Башта оялып торган иде. Хуҗасы: «Себастьян», оялма инде, син йолдыз булачаксың, сине йөз мең кеше күрәчәк», – дигәч, күңеле булды. Безне иснәп тә, киемнәрне чәйнәп тә карады.</p> <p>«Себастьян безне иснәп тә, киемнәрне чәйнәп тә карады</p> <p>Фото: © «Интертат», Милена Новикова</p> <h2 style="text-align: center;">«Туризм юнәлешенә кереп китәргә ниятлибез»</h2> <p>Сарыклардан исә курдюклы Эдильбай токымына өстенлек бирәләр икән, аларның ите сыйфатлы да, тәмле дә, ди Илсур әфәнде. Бу «таза» сарыкларны читтән кайтартканнар.</p> <p>Хуҗалыктан сарыкларны, нигездә, шашлыкка яки корбанга алалар икән, әлбәттә, сарык итен яратучылар да бар. Сарыкның йоны да бар бит әле. Анысына бөтенләй бәя юк, ди фермер.</p> <p>«Без дә туризм юнәлешенә кереп китәргә ниятлибез»</p> <p>Фото: © «Интертат», Милена Новикова</p> <p>«Бөтен эш авыр кебек, эшне яратырга, ләззәт алырга кирәк, шул вакытта җиңел була. Хайванны яратырга кирәк, яратмасаң – эшләп булмый. Бу бит хобби буларак башланган эш, күңелгә рәхәт алу өчен. Ә киләчәккә планнар зур, чөнки Саба үсә, туристларны җәлеп итә. Бездә өченче парк ачылып килә, Андый парклар Россиядә юк! Мәчетләр, яр буе, Сабантуй урыны, ипподром, ату үзәге, Мингәр... Без дә туризм юнәлешенә кереп китәргә ниятлибез. Тотып карый торган зоопрак булдыру нияте бар», – ди Илсур абый.</p> <p>Сүз дә юк, бик матур урында, нарат урманы янында урнашкан урын туристларны җәлеп итми калмас.</p> <h2 style="text-align: center;">«Су кешегә тәэсир итә»</h2> <p>Ферма бинасына таба кире кайтканда, яңадан күл буен әйләндек. «Стрелка» су эчәргә төште. Ул су эчте дә, кире менде. Ни кызык: аның артыннан колын да су эчәргә төште. Нәкъ әнисе булган урынга, нәҡъ аның эзләре буйлап. «Менә бу тәрбия дип атала», – дип ишарәләде хуҗалары.</p> <p>Илсур абый кеше белән табигать арасындагы бәйләнешкә зур игътибар бирә. Аның сүзләренчә, нинди су эчү бик мөһим роль уйный, кешенең холкында да сизелми калмый. «Кеше нинди су эчә, ул үзе дә шундый була. Каты су эчә икән – каты кеше, йомшак су эчсә – йомшак. Су кешегә тәэсир итә», – дигән фикердә ул.</p> <p>Без маллар яныннан чыгуга, озын юлдан Гали әфәнде дә кайтып җитте. Илсур абый әтисен каршылады. Гали әфәнде, балаларының кечкенә чакларын искә алып, кызыклы тарихлар белән дә уртаклашты. «Еш кайтып булмый, тик, оныклар монда булгач, кайтасы килә», – диде ул.</p> <p>Илсур абый безне тагын чакырып калды. «Монда яз көне бик матур була, искиткеч. Кыш көне дә күңелле», – дип кызыктырды. Ул сөйләгәннәрдән чыгып та, кызыгырлык әйбер күп монда. Бераз вакыттан бу хуҗалыкта әле тагын да күңелле булыр.</p> <p>«Себастьян», оялма инде, син йолдыз булачаксың»</p> <p>Фото: © «Интертат», Милена Новикова</p> <p> </p> https://intertat.tatar/news/tabib-demenciya-aldynnan-kese-ioklaganda-kyckyryrga-ham-xarakatlanerga-momkin-5881321 https://intertat.tatar/news/tabib-demenciya-aldynnan-kese-ioklaganda-kyckyryrga-ham-xarakatlanerga-momkin-5881321 Mon, 26 Oct 26 13:29:00 +0300 message <p>Невролог-сомнолог, медицина фәннәре кандидаты Ирина Завалко деменция һәм Паркинсон авыруы алдыннан еш күзәтелә торган йокы халәтен атады, дип яза «Радио 1».</p> <p>Табиб сүзләренчә, Паркинсон авыруы яки деменция үсеше алдыннан төшләр күрү фазасында кешенең үз-үзен тотышы бозылу ихтималы зур.</p> <p>Кеше йоклаганда кычкырса яки сөйләшсә, бу, гадәттә, норма булып санала. Әмма ул моның белән бергә актив хәрәкәтләр дә ясаса, игътибарлы булырга кирәк, дип билгеләп үткән белгеч.</p> <p>Йоклаганда кулларны һәм аякларны селтәү, кеше йөгергән яки үзен кемнәндер яклаган кебек хәрәкәтләр ясау, шулай ук көндәлек гамәлләрне, мәсәлән, тәмәке тартуны кабатлау шундый билгеләргә керә.</p> <p>Завалко сүзләренчә, мондый тайпылыш булган кешеләрнең күбесендә вакыт узу белән нейродегенератив авыру үсеш ала. Кайбер очракларда моның өчен берничә ел узарга мөмкин.</p> <p> </p> https://intertat.tatar/news/samara-tarixi-macetenen-135-ellygyn-bairam-italar-5881320 https://intertat.tatar/news/samara-tarixi-macetenen-135-ellygyn-bairam-italar-5881320 Mon, 26 Oct 26 11:21:00 +0300 message <p>Быел Самараның Тарихи мәчете үзенең 135 еллыгын билгеләп үтә. Аның тарихы 1891 елда башланган. Шушы еллар дәвамында мәчет гыйбадәт кылу урыны гына түгел, мәгърифәт һәм хәйриячелек үзәге дә булган. Биредә мәктәп, мәдрәсә, китапханә һәм хәйрия җәмгыяте эшләгән. Бу турыда «Самар татарлары» сайты хәбәр итте.</p> <p>Бина дин тотучыларга кайтарылганнан соң, мәчеттә зур күләмле реставрация эшләре башкарылган. Алар 2022 елда тәмамланган. Хәзер тирә-ягын төзекләндерү эшләре дәвам итә, диелә хәбәрдә.</p> https://intertat.tatar/news/ana-kilesa-venera-aitova-kyzynyn-isemen-aitte-5881317 https://intertat.tatar/news/ana-kilesa-venera-aitova-kyzynyn-isemen-aitte-5881317 Mon, 26 Oct 26 10:06:00 +0300 message <p>Телевизион тапшырулар алып баручы Венера Аитованың өченчегә әни булуы турында хәбәр иткән идек. Экраннар йолдызы сабыйның исемен дә әйтте. Алар кызларына искиткеч матур – Нурбану исемен сайлаганнар.</p> <p class="faq-answer">Гаиләбезгә рәхим ит, йөрәк маебыз – Нурбану! Исем сайлау тарихы озын булса да, нәтиҗәдә 2 исем калган иде: Нурбану һәм Нурхәят. Тугач, беренче күрүдән аның Нурбану икәнен аңладык. Аңа килешә! – дип язды бу хакта Венера Аитова.</p> <div class="ckeditor-html5-video" data-responsive="true" style="text-align: center;"> </div> <p> </p> https://intertat.tatar/news/xamer-turynda-kin-taralgan-mifny-kire-kaktylar-5881287 https://intertat.tatar/news/xamer-turynda-kin-taralgan-mifny-kire-kaktylar-5881287 Mon, 26 Oct 26 09:10:00 +0300 message <p>Алкогольнең куркынычсыз дозасы юк. Бу хакта Мәгариф дәүләт университетының медицина факультеты хирургия кафедрасы өлкән укытучысы Александр Умнов сөйләгән, дип яза «Радио 1»</p> <p>Белгеч сүзләренчә, бу — Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасының рәсми позициясе. Алкогольнең хәтта аз күләме дә канцероген дип таныла. Һәр эчелгән порция белән үңәч, күкрәк бизе, бавыр һәм эчәклек яман шеше үсеше куркынычы арта.</p> <p>Хирург аз күләмдә алкоголь кулланганда да бавырның ял итә алмавын билгеләп үткән. Көн саен хәтта 50–100 миллилитр шәраб эчү дә бавырның майлану авыруына китерергә мөмкин. Даими рәвештә алкоголь кулланучыларның өчтән берендә бу авыру билгеләрсез генә үсә, дип аңлаткан белгеч.</p> <p>Моннан тыш, алкоголь артериаль кан басымын күтәрә һәм йөрәк ритмы бозылу куркынычын арттыра. Көн саен «уртача» күләмдә алкоголь кулланучыларга гипертония һәм йөрәк алды фибрилляциясе диагнозлары ешрак куела. Бу хәлләр инсультка һәм йөрәк җитешсезлегенә китерергә мөмкин, дип өстәгән Умнов.</p> <p>Табиб алкоголизмның күпчелек очракта көн саен аз күләмдә алкоголь кулланудан башлануын да ассызыклаган, диелә хәбәрдә.</p> https://intertat.tatar/news/iskandar-gyilaev-tarixny-obektiv-itkererga-kirak-amma-amgyyatnen-azerlegen-anlap-5881207 https://intertat.tatar/news/iskandar-gyilaev-tarixny-obektiv-itkererga-kirak-amma-amgyyatnen-azerlegen-anlap-5881207 Mon, 26 Oct 26 06:00:00 +0300 message <p class="faq-question">Сезгә бирәсе килгән бер соравым бар иде – интервьюны шуннан башлыйк әле. Журналист Радик Сабиров вафат булгач, аны искә алганда 2011 елда студентлар белән пикетка чыгуын һәм шуннан соң КФУдан китүен искә алдылар. Ул вакытта сез декан идегез, сезнең КФУдан китүне дә шул вакыйга белән бәйләгән язмалар бар, гәрчә пикетка чыгып йөрмәсәгез дә. Бу дөрес фаразлармы? Искә алыйк әле шул чорны.</p> <p class="faq-answer">Ул болайрак булды... Бераз читтәнрәк башлап аңлатырга тырышып карыйм. Университетка ректор булып Илшат Гафуров килгәндә мин декан идем. Ул берничә ай эшләгәч, Гафуров янына танышырга керергә булдым. Мин бит инде аңа кадәр ике ректорны күргән кеше: Юрий Коноплев һәм Мәгъсүм Салахов. Коноплевның: «Деканнар минем яныма көннең-төннең теләсә кайсы вакытында теләсә нинди сорау белән керә алалар. Алар – минем беренче ярдәмчеләрем», – дигән сүзе бар иде.</p> <p class="faq-question">Чынлыкта да шулай теләсә кайчан кабул итә идеме?</p> <p class="faq-answer">Итә иде. Салахов та шулай булды. Университетта шундый тәртип иде. Шушы традиция дәвам итәр дигән өмет белән матур итеп Гафуровка кереп киттем. Сәркатип: «Нинди соравыгыз бар?» – дип сорый. Мин шап итеп утырдым. «Танышырга гына керәм», – дим. «Мин сезне язып куям, кайчан кабул ителәчәгегезне хәбәр итәрмен», – ди. Мин ишекне шапылдатып яптым да, чыгып киттем һәм анда керергә башка омтылыш ясамадым.</p> <p>Шуннан факультет язмышы турында уйлана башладык, чөнки реформа башлангач, искечә кала алмый иде. Укытучылар белән киңәшеп, «Татароведение һәм тюркология» институты оештыру тәкъдиме туды. Бу үзенә күрә галимнәрне җәлеп итәргә, чит илләр белән мөнәсәбәтләр урнаштырганда бер фишка булырга мөмкин дип уйлаштык.</p> <p>Тәкъдимебезне ректорга «Служебная записка» итеп язып җибәрдек – безнең идея үтмәде. Янәсе, федераль университет булгач алай була алмый һәм, билгеле булганча, соңрак татар дигән сүз университетта бөтенләй бетте – татар факультеты да юк, институт та юк, татар сүзе кафедра исемнәрендә генә калды. Югыйсә, Казан дәүләт университеты дип аталганда ул гомумсоюз карамагында иде – ул вакытта татар факультеты, татар кафедралары ачылды.</p> <p>Татар бүлеге Советлар Союзында 1944 елда – сугыш вакытында ачылган. Шундый параллельләр уздырып карадым да, бетте икән, дидем. Шуннан, бервакыт, Гафуров чакырды да: «Китәргә гариза яз», – диде. Мин аның кабинетында гариза язарга мәҗбүр булдым.</p> <p class="faq-question">Пикетның катнашы булдымы соң инде?</p> <p class="faq-answer">Бардыр инде. Аның ул нәрсәләргә ачуы килде инде әлбәттә. Анда берничә дистә студент чыкты, Радик мәрхүм дә чыкты. Мин чыкмадым. Үземчә чамаладым. Алай эшләмәгез, дип тә әйтмәдем. Деканлыктан китәргә гариза язсам да, университетта калдым, 2015 елга кадәр эшләдем. Ләкин кәефләр нык кына кырылды – чөнки милли юнәлешкә мөнәсәбәт бик сүрелде.</p> <p>Элек башка ректорлар ул юнәлешкә игътибар бирәләр иде. Александр Коновалов һәм Юрий Коноплевлар заманында милли университет төзү турында сүз дә чыккан иде. Аны бит Казан дәүләт университеты нигезендә башлап җибәрергә планлаштырганнар иде. Ул бит җитди сүзләр иде, ләкин инде болар тарихта калды.</p> <h2 style="text-align: center;">«Хәзер дә студентлар арасында бөртек-бөртек йолдызлар бар»</h2> <p class="faq-question">Аннары инде – Энциклопедия институты...</p> <p class="faq-answer">Анысы 2015 елдан. Аңарчы әле КФУның Тарих, халыкара мөнәсәбәтләр һәм көнчыгышны өйрәнү институтында кафедра мөдире булдым. Энциклопедия институтына күчкәннән соң да укытып йөрдем әле. Өлешчә...</p> <p class="faq-question">Ул вакыттан бирле студентлар нык үзгәрдеме?</p> <p class="faq-answer">Ничек инде студент бер төрле булып кала алсын?! Аның кыяфәте дә бер төрле түгел ич инде...</p> <p class="faq-question">Анысы – точно. Ә менталитет...</p> <p class="faq-answer">Абсолютно икенче. Мин 1982 елның азагында кандидатлык диссертациясе яклап Мәскәүдән кайттым да, университетта 1983 елдан укыта башладым – СССР тарихыннан семинарлар уздырам. Ул вакытта ажгырып торган студентлар иде. Алар бит совет системасында укып белем алган балалар. Төннәр буе әзерләнсәм дә, даталарны ятласам да, аудиториягә дә куркыбрак керә идем. Бераз вакыттан болар мине кабул иттеләр дип чамаладым.</p> <p>Хәзер дә студентлар арасында бөртек-бөртек йолдызлар бар. Акыллы балалар юк түгел, ләкин аларны мәктәптә укыту тәртибе сындырган. Үзгәрткән... Кимсеткән дисәм дә була. Ул балаларны хаклы рәвештә БДИ корбаннары дип атап була. Алар мәктәптә укуның соңгы ике елында нәрсә эшлиләр?..</p> <p class="faq-question">Тест эшлиләр.</p> <p class="faq-answer">Әйе. Тест, тест, тест... Гуманитар фәннәр өлкәсендә бит әзрәк кенә анализ, нәтиҗә ясау, күзәтү, уйлау кирәк – хәзерге мәктәп моңа өйрәтми. Мин ул балаларны акылсыз димим, аларга җитәрлек дәрәҗәдә белем бирелмәгән. Йолдызлар бар. Күпчелеге... йөзеп баралар. Менә бер классик мисал. Бервакыт мин КФУның Халыкара мөнәсәбәтләр бүлегендә Татарстан тарихы лекцияләрен укыдым. Аудиториядән Тукай бакчасы күренеп тора. Аудиторияне күзәтәм: уйлары еракта. Бераз селкетеп алу өчен: «Тәрәзәгә карагыз әле – кем һәйкәле?» – дим. Залда 50 кеше утыра. Берсе бер белми. Рузилә, бу – факт!</p> <p class="faq-question">Китегез инде... Тукайга куелган һәйкәлнеме?</p> <p class="faq-answer">Алар аның яныннан узалар, башларын күтәреп карамыйлар. Иң кызыгы – шул ук Халыкара мөнәсәбәтләр студентлары имтиханга киләләр һәм мин алардан: «Бер ел укыдың, киләчәктә кем булырга телисең?» – дип сорыйм. Беләсеңме иң популяр җавап нинди? Бигрәк тә кызлардан...</p> <p class="faq-question">Нинди?</p> <p class="faq-answer">«Мин белмим», дигән җавап. Бу хурлау да түгел, бабай кешенең яшьләрне сүгүе дә түгел. Бу объектив күзәтү. «Ичмасам, дипломат хатыны булырга телим», – дип әйт, дим. Бу – хәзерге буын. Ләкин бу алар гаебе түгел, замана гаебе, укыту дәрәҗәсе шундый. Соңгы елларда тарихка мөнәсәбәт үзгәрә башлады, белмим, ничек булып чыгар... Шундый хәлләр…</p> <p>Фото: © «Татар-информ» архивы</p> <h2 style="text-align: center;">«... шунда гына картайганыңны аңлыйсың»</h2> <p class="faq-question">Лекцияләрне русча укыйсыз бит инде, әйеме?</p> <p class="faq-answer">Әйдә, мин сиңа ничек татарча лекцияләр укый башлаганымны сөйлим. 1983 елда мине тарих-филология факультетының читтән торып уку бүлеге өчен Россия тарихы буенча лекция укырга чакырдылар. Аудиториядә 100ләп кеше утыра, күбесе укытучылар һәм тәрбиячеләр. Мин яшь егет – 25-26 яшь. Араларында миннән өлкәнрәк кешеләр дә байтак. Кайвакытта районнарга баргач, яныңа бер әби «ташлана» да: «Искәндәр абый, мин сездә укыдым», – ди, шунда гына картайганыңны аңлыйсың.</p> <p>Кыскасы, мин боларны укыта башладым, барысы да татар авылларында эшләүче кешеләр – бу бит инде татар бүлеге. Русча укыйм, шулай тиеш чөнки. Шунда бер студент миннән: «Сез татарча укый алмассызмы икән?» – дип үтенде. «Минем бит бер тапкыр да татарча лекция укыганым булмады, мәктәптә дә татарча укымадым, бар белгәнем гаиләдә сөйләшкән белән генә», – дим. «Абый, тырышып карагыз инде», – диләр. «Ә нишләп тырышып карамаска?» – дидем үземә үзем. «Ләкин ике шарт: беренчесе – ялгышсам, хата китсә, сез көлмисез, икенчесе – сүз тапмасам, ярдәмгә киләсез», – дидем дә, тәвәкәлләп башлап җибәрдем - шулай шомардым.</p> <p>Миркасыйм абый Усмановның «Каешланасың аны, егетем», дигән сүзе бар иде, каешландым...</p> <p class="faq-question">Хәзер кирәге калмадымы татарча лекция укуның?</p> <p class="faq-answer">Нишләп кирәкмәсен?! Мин кичә генә татар журналистларына татарча лекция укыдым.</p> <p class="faq-question">Ничек бәялисез инде татар матбугатының киләчәк йолдызларын?</p> <p class="faq-answer">Беренчедән, 3 лекция генә укылды. Икенчедән – онлайн. Компьютер экранына карап сөйләдем. Аудитория фонды җитми диләр. Беренче дәрестә үзләре турында сораштым: татар теле белән кызыксынучылар, олимпиадада җиңүчеләр – өметле күренәләр шикелле. Мин аларга: «Балакайларым, сез инде ничә бөртек кенә калдыгыз – телебез, милләтебез алдында җаваплы булыгыз», – дип әйттем. Матур гына сораулар да бирәләр. Мин сорагач мәгънәле гына җаваплар да бирәләр. Кыска курс шул –Татарстан тарихы нибары 13 пар.</p> <p class="faq-question">Кайсы чорны сөйлисез ул 13 дәрестә?</p> <p class="faq-answer">Бик борынгы чордан алып Рөстәм Нургалиевич Миңнеханов чорына кадәр.</p> <p class="faq-question">13 дәрестәме?</p> <p class="faq-answer">Әйе. Борынгы төркиләрдән башладым. Кичә Идел буе Болгар дәүләте турында, киләсе дәрестә – Алтын Урта, аннары – Казан ханлыгы, аннары – XVII - XVIII йөзләр, аннары – XIX -XX йөз башы, аннары – Совет чоры, аннары Шәймиев белән Миңнехановка күчәм.</p> <h2 style="text-align: center;">«Заманнар арасында тарихчы тора»</h2> <p class="faq-question">Сез Тукай турында китапны тәрҗемә иткән һәм Җәлилне дә өйрәнгән кеше буларак сорыйм әле: бу шәхесләр бронза һәйкәл булып калырга тиешме, әллә аларны бөтен яхшысы-начары булган адәм баласы буларак ачу дөресме? Тукай көннәрендә дә бу тема күтәрелгәли.</p> <p class="faq-answer">Җәмгыятькә һәйкәл кирәк. Ә минем өчен кеше кирәк, шәхес кирәк. Шәхес һәрвакыт күпкырлы, аның төрле яклары бар. Кызыксынуымны уята.</p> <p class="faq-question">Җәмгыять кайчан да булса шәхесне бөтен кимчелекләре белән кабул итә алачакмы?</p> <p class="faq-answer">Бу җәмгыятьнең өлгергәнлегеннән тора. Хәзерге җәмгыяткә бу кирәкми.</p> <p class="faq-question">Алга таба? Галим кеше алдагысын да күрергә тиештер.</p> <p class="faq-answer">Мин бит тарихчы – үткәннәр белән эш итәм. Әлегә безнең җәмгыять әзер түгел – шуны гына әйтә алам. Тукай тәмәке тарткан дип, чәчен озын итеп үстереп йөргән дип, Җәлил кызлар яраткан дип, андый нәрсәләрне махсус басым ясап язу кирәкми...</p> <p class="faq-question">Ир кешенең кызларны күп яратуы дәрәҗәсен генә күтәрергә тиеш.</p> <p class="faq-answer">Безнең җәмгыятьтә алай түгел. Тарихчының бурычы нидә? Үткән заман бар, бүгенге көн бар. Заманнар арасында тарихчы тора. Үткәннәрдә булган хәлләрне җәмгыятькә җиткерү – аның бурычы.</p> <p class="faq-question">Ә болар җәмгыятькә кирәкмәсә?</p> <p class="faq-answer">Җәмгыятькә тарих кирәк, ләкин шунысын да аңлыйк – аны тегеләй дә борып була, болай да борып була. Тарихчы бу очракта әһәмиятле роль уйный...</p> <p class="faq-question">Җәмгыять ул күрсәткән тарихын кабул итәргә теләмәсә...</p> <p class="faq-answer">...яки артын кысып җәмгыять көткәнне сөйли, яки... Монда ике генә мөмкинлек...</p> <p class="faq-question">Сез артын кысып утыручымы?</p> <p class="faq-answer">Үзең ничек уйлыйсың? Бу шаярту булса да, аек акыл белән эш итәргә кирәк. Тарихны җәмгыятькә мөмкин кадәр объектив җиткерергә кирәк. Һәм шул ук вакытта җәмгыятьнең әзерлеген аңлап эш итәргә. Бу җиңел түгел...</p> <p class="faq-question">Сездә тарих буенча бик күп әйтелмәгән эксклюзивлар бар бит инде.</p> <p class="faq-answer">Бар. «Бомбалар» бар.</p> <p class="faq-question">Үзегез белән алып китү куркынычы да бармы?</p> <p class="faq-answer">Алып китәм. Язып та калдырмыйм.</p> <p class="faq-question">Сез тапканны икенче кеше дә таба аладыр бит?</p> <p class="faq-answer">Анысы минем эшем түгел. Теләсә, таба алачак. Монда сүз Тукай һәм Җәлил турында түгел иде...</p> <p class="faq-question">Әйе инде. Алар темасын яптык. Нәрсәнедер белеп үзеңдә яшереп йөртү авыр бит. Миңа да үзеңә генә әйтәм диләр, әйтмә дигәч әйтмисең инде, шулай да кыен аны эчтә йөртүе.</p> <p class="faq-answer">Шуңа сиңа әйтмим дә.</p> <p class="faq-question">Үзегезгә дә кыендыр дим.</p> <p class="faq-answer">Мин күнеккән. Тукай һәм Җәлилгә әйләнеп кайтыйк әле. Һәр дәүләткә каһарманнар кирәк, алар үрнәгендә балаларны тәрбияләү зарур. Шуңа күрә кайчагында арттырып җибәрү дә кирәк – ул нормаль күренеш. Бәлки, кайбер нәрсәләрне күрсәтмәү дә файдалыдыр. Бу да нормаль күренеш.</p> <p>Төрекләрдә Ататөрек факторы җәмгыятьне берләштереп тора. Ататөрекнең җитешсезлекләре бар, аны бөтен кеше белә, төрекләр үзләре дә белә, ләкин аны искә алмаска тырышалар. Тукай да болганчык заманда яшәгән, ләкин ул факел күтәреп Прометей шикелле милләтне алга алып барырга омтылган. Муса Җәлил нинди куркыныч шартларда идеалларын саклаган. Боларны хөрмәт итәргә кирәк, тыпырчынып кер эзләү күңелле түгел. Һәм бу кирәкми дә.</p> <p>Нәрсәдер беләм икән, мин тарихчы – аек акыл белән карыйм. Ә халыкка чыгарсаң, күпертә башлый. Кеше «жареные факты» ярата бит, табигате шундый.</p> <p class="faq-question">Иконалар храмда гына кирәк. Монда – тормыш.</p> <p class="faq-answer">Шул шул. Кер эзләү күңелле бит. Пьедесталдан һәйкәлне бәреп төшерү дә күңелле. Халык кумирны мыскыллаганны ярата…</p> <p class="faq-question">«Король шәрә» дигәне дә бар бит әле аның – Андерсен әкияте. Андый очраклар да бар.</p> <p class="faq-answer">Бар. Тарихта бик күп нәрсә бар.</p> <p>Фото: © «Татар-информ» архивы</p> <h2 style="text-align: center;">«Безнең тарихта бик күп онытылган лаеклы шәхесләр бар»</h2> <p class="faq-question">Сез Тарих институтында эшлисез. «Ярты ставкада», дидегез инде. Сезнең алга нинди бурыч куелган? Монда нәрсә эшләп утырасыз?</p> <p class="faq-answer">Агарту эшләре, популярлаштыру, төрле чыгышлар һәм үз тематикам буенча мөмкин кадәр күбрәк басмалар әзерләү. Мин бит Беренче бөтендөнья сугышы тарихы белән шөгыльләнәм. Бигрәк тә, татар әсирләренең язмышы. Алманиядәге татар әсирләре язмышы турында китап чыгардым, хәзер Австро-Венгриядәге әсирләр турында язам. Исән чакта планнар бар әле.</p> <p class="faq-question">Онытылып калып сез шуның онытылуына сызланган шәхесләрдән кемнәрне атар идегез?</p> <p class="faq-answer">Бу сорау буенча конкрет исемнәрне атамыйча гына фикер йөртәсем килә. Гомумән, кешелекнең тарихын шәхесләр билгели. Иң зур максатларның берсе – аларны барлап күрсәтү. Безнең тарихта бик күп онытылган лаеклы шәхесләр бар. Без белмәгән шәхесләр дә бар. «Шәхесләребез» сериясе бик зур эш башкара. Без Раил Фәхретдинов белән «Кто мы, татары?» тапшыруында берничә онытылып барган яки тулысынча онытылган шәхесне күрсәтергә тырыштык. Ул шәхесләр турында гел такылдап тормасаң, шундук онытылалар. Кара малай дигән кешене беләсеңме?</p> <p class="faq-question">Бокс буенча Россиянең беренче чемпионы Нур Алимов. Мин Мансур Гыйләҗев белән таныш булгач, әлбәттә, беләм. Чөнки ул бу кеше турында пьеса язды. Әлегә куелмавы гына кызганыч.</p> <p class="faq-answer">Мансур аны миннән белде. Гаҗәп кызык кеше бит...</p> <p class="faq-question">Мансурның пьесасын укыгач, интернеттан ул кешенең биографиясен табып укыдым. Ул Мансурныкы белән 100 процент тәңгәл түгел. Шәхес турында әдәби әсәр документальлектән нык читләшә аламы? Бу ни дәрәҗәдә рөхсәт ителә?</p> <p class="faq-answer">Әдәби әсәрдә әллә кайларга китергә рөхсәт ителә. Мин шуңа күрә әйтәм дә – тарихны тарихи романнар буенча өйрәнергә ярамый. Язучы тарихчы түгел, тарихны белсә яхшы, әлбәттә...</p> <p class="faq-question">Яки абыйсы тарихчы булса...</p> <p class="faq-answer">Әйе. Мәсәлән, Петр I патшаны Алексей Толстой романы буенча өйрәнеп буламы? Юк! Тарихи роман бит ул тарихка багышланмаган, ул автор яшәгән чорда тарихка карашны чагылдыра торган әсәр. Ул бу чорда үткәннәрнең ничек бәяләнүен күрсәтә. Нурихан Фәттах, Мөсәгыйть Хәбибуллиннар язган романнар буенча Болгар тарихын яки төркиләр тарихын өйрәнәбезмени? Ул аларның фантазияләре. Алар – иҗат кешеләре, аларның моңа хаклары бар. Ә менә аңлы рәвештә бозып күрсәтелгән, пычрак ата торган әсәрләр булмаска тиеш. Мәсәлән, Муса Җәлил шәхесен каралтып күрсәткән пьеса чыккан иде. Искә төшерәсе дә килми...</p> <p class="faq-question">Шуны эшләсәм үлсәм дә үкенмәс идем дигән әйбер буламы ул?</p> <p class="faq-answer">Бардыр инде ул... Яхшы сорау...</p> <p class="faq-question">Хәтта сез аны эшләмәячәгегезне дә чамаларга мөмкин, ләкин эшләр идем дигән хыял йөри, мәсәлән...</p> <p class="faq-answer">Минем бер теләк бар иде – мөмкин кадәр күбрәк чит тел өйрәнергә.</p> <p class="faq-question">Ничә тел беләсез?</p> <p class="faq-answer">Татар һәм рус – төп телләрем, әлбәттә. Алманча ирекле сөйлим һәм язам. Заманында алман университетларының берсендә дәресләр дә алып бардым. Төрекчә, инглизчә бераз чамалыйм.</p> <p class="faq-question">Алман теленнән китап та тәрҗемә иттегез – үзегез иткәнсездер бит?</p> <p class="faq-answer">Кем итсен инде аны? Хәзер генә ясалма фәһем тәрҗемә итә ала. Мин алман теленнән ике китап тәрҗемә иттем.</p> <h2 style="text-align: center;">«10-15 ел элек тотынырга иде. Бу – үкенеч»</h2> <p class="faq-question">Сезнең яшәргә чит илгә китәсегез килгәне булмадымы?</p> <p class="faq-answer">Булмады.</p> <p class="faq-question">Илне яратумы?</p> <p class="faq-answer">Илне ярату дисәм, пафослы яңгырый. Минем бер җирдә дә чит кеше буласым килми.</p> <p class="faq-question">Монда үзегезне үз кеше итеп тою әйбәт инде.</p> <p class="faq-answer">Монда мин үз җиремдә. Монда әби-бабайлар җирләнгән. Пафослы яңгыраса да, бу минем үз җирем. Ә тегендә мин кем? Читкә китү ике очракта аклана ала – беренчедән, үзең яшь һәм балаларың яшь булган вакытта. Әгәр бәхет эзләп китәсең икән, димәк, балалар киләчәге өчен китәсең. Икенчесе, даһи булсаң – син бөтен җирдә үз кеше була аласың, сине шунда ук таныйлар һәм тормыш-көнкүреш мәшәкатьләре сиңа кагылмый. Даһига бөтен дөнья ачык.</p> <p class="faq-question">«Үлсәм дә үкенмәс идем»гә әйләнеп кайтсак...</p> <p class="faq-answer">Минем өч китап темасы бар – шуларны башкарып чыксам, үлсәм дә үкенмәс идем дип әйтә алам.</p> <p class="faq-question">Бу темаларны эшләп һәм бастырып чыгару мөмкин хәлме? Реальме?</p> <p class="faq-answer">Реаль. Бәлки бу китаплар өчен миңа... Юк, әйтмим.</p> <p class="faq-question">...Нобель премиясе бирерләр дисезме? Бирсен Ходай! Шул өч китап өчен Ходайдан күпме гомер сорыйсыз?</p> <p class="faq-answer">Ходай үзе белә – сорамыйм.</p> <p class="faq-question">Китапларны язу өчен күпме вакыт сорала?</p> <p class="faq-answer">Мин тиз язам. Беренче бөтендөнья сугышы әсирләре турындагы китабымны ике ай яздым.</p> <p class="faq-question">Көне-төне утырыпмы?</p> <p class="faq-answer">Әйе. Дәрт булганда, илһам килгәндә шулай утырасың. Мин кандидатлык диссертациямне бер ай яздым, ләкин ике ел әзерләндем. Китапны язар өчен материал булырга кирәк һәм ул өлгерергә тиеш. Язарга өлгереп җитсәң, үзеннән үзе бара ул. Тарихчы эше язучы эше кебек – илһам килүдән тора.</p> <p class="faq-question">Бу китапларны язарга бернәрсә дә комачауламыйдыр бит инде сезгә?</p> <p class="faq-answer">Юк. Кайчакта тиз генә оеша алмыйм – шул гына. Минем әле эшкәртелмәгән чыганакларым бик күп. Тагын бер хыялым искә төште. Мин аны башкарачак түгелмен, шуны башкарсам... Гыйләҗевлар нәселе тарихын язу хыялы ул.</p> <p class="faq-question">Ә нигә башкара алмыйсыз?</p> <p class="faq-answer">Вакыт җитмәячәк. Анда бик күп йөрергә кирәк, мин аны башкарып чыга алмаячакмын. Объектив әйтәм – өлгермәячәкмен. 10-15 ел элек тотынырга иде. Бу – үкенеч. Мин җаваплы кеше, барып чыкмасын сизәм икән, мин аңа алынмыйм. Бу бәлки киләчәк буын өчен бер максат кую кебек булсын.</p> <p class="faq-question">Рәхмәт.</p> https://intertat.tatar/news/moslimda-40-yaslek-xatyn-kyz-yangynda-halak-bulgan-5881315 https://intertat.tatar/news/moslimda-40-yaslek-xatyn-kyz-yangynda-halak-bulgan-5881315 Sun, 25 Oct 26 20:11:00 +0300 message <p>Татарстанның Мөслим авылында бүген фаҗига булган. Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының ТР буенча Баш идарәсенең МАКС каналында хәбәр итүләренчә, бер катлы кирпеч йортта янгын чыккан. Янгын мәйданы 80 квадрат метр булган.</p> <p>Янгын сүндерүчеләр 40 яшьлек хатын-кызның гәүдәсен тапкан. Фаразлар буенча, янгын электр чыбыгында кыска ялганыш сәбәбле чыккан.</p> https://intertat.tatar/news/irada-ayupova-fanni-amagatcelekne-milli-muzei-tiralegenda-berlaserga-ondi-5881266 https://intertat.tatar/news/irada-ayupova-fanni-amagatcelekne-milli-muzei-tiralegenda-berlaserga-ondi-5881266 Sun, 25 Oct 26 18:00:00 +0300 message <p>Татарстан Республикасы Милли музеена генераль директор булып тарих фәннәре кандидаты, Бөтендөнья яшьләр форумы кысаларында «Тарихи бранч», «Акыл фабрикасы» кебек фәнни-популяр проектларны гамәлгә ашырган, ТР Мәдәният министрдыгында эшләгәндә «Тархан» тарихи-мәдәни проектының барлыкка килүендә зур роль уйнаган Айрат Фәйзрахмановның килүе үз нәтиҗәләрен күрсәтә башлады – музей фәнни юнәлешне ала.</p> <p>Музейда моңарчы күптән булмаган Гыйльми Совет утырышы – шуның мисалы. Музейның генераль директоры Айрат Фәйзрахманов утырышны журналистлар өчен ачуы да кызыклы. Хәбәрчебез Рузилә Мөхәммәтованың әлеге утырыштан репортажын тәкъдим итәбез.</p> <p>Утырышның төп асылы – музей эшчәнлеген фән белән бәйләп алып бару. Министр шуңа басым ясады.</p> <p>Утырышта Татарстан министры Ирада Әюпова, Татарстан Республикасы Фәннәр Академиясе карамагындагы институтларның директорлары катнашты. Шулай ук Л.Н.Толстой музее экспозицияләренең презентациясе дә үтте.</p> <p>Ирада Әюпова:</p> <p class="faq-answer">Мин галим түгел. Бу утырышта музей эшчәнлегендәге кайбер күзаллауларым белән бүлешергә һәм музей эшчәнлегендә җитешмәгән берничә позиция турында әйтергә телим. Айдар Фәйзрахманов музей җитәкчесе булып килгәндә аңа да музей эшчәнлегендә фәнни аңлауга басым ясарга киңәш ителде. Эшчәнлек вакыйгалар җитештерүгә һәм аудитория өчен көрәшкә кайтып калган иде кебек.</p> <p>Экспозиция эшчәнлеге алдыннан музей коллекцияләре эчтәлеген анализларга, кешеләргә нәрсә җиткерәсебезне дә ачыкларга, булган багажыбызны системалаштырырга кирәк. Сүз фәнни эшчәнлекне үстерү турында бара. Миңа калса, бүген фондларны системалаштыру, аналитика җитешми. Фәннәр Академиясе белән коммуникацияләр кирәк.</p> <p>Экспозицияләрдә үзебездә җитешмәгән урыннарны коллегаларда булган экспонатлар белән көчәйтергә мөмкин. Фәнни анализсыз без моны эшли алмыйбыз. Мин сезгә шундый стратсессия, фокус-группа үткәрергә тәкъдим итәм. Бу алга таба фәнни эшчәнлекне планлаштырырга ярдәм итәчәк. Безнең чыганак базалары күп түгел. Болар яки археология, яки партнер музейларның фондлары, шәхси архивлар белән эшләү. Бу безгә җиребез тарихын системалырак бәян итәр өчен кирәк.</p> <p>XVI-XVII гасыр өчен безнең чыганаклар базасында артефактлар бар. XII-XV гасырларда бушлыклар хасил була – аны да компенсацияләргә кирәк. Россия дәүләт тарихи архивы белән эшли алабыз – анда казна авыллары тасвирламасы, этнографик материаллар бар. Моның өчен өстәмә финанс чыганаклары да табар идек. Чит илләргә командировкаларны да финансларга була. Төркиядә, Иранда коллекцияләр байтак, чыганаклар базасына чыгу өчен ярдәм табарга була.</p> <p>Перспективадагы тикшеренүләргә тотыну өчен без үзебездә булганнарын анализларга, нәрсәләр җитмәвен аңларга тиеш. Фән – ул система. Әйе, очраклы ачышлар да бар – кешелек тарихында моның мисаллары күп. Ләкин фән булган белемнәрне системалаштыру базасында төзелгән.</p> <p>Иң мөһиме – фәнни җәмәгатьчелекнең берләшүе. Бу хәзер аеруча әһәмиятле. Бу берләшү урыны Милли музей мәйданчыгында була ала. Чөнки фонд тотучыларның үз әйберләрен кагылдырмыйча саклавын күрәбез. Бездә бу фәнни амбицияләргә караганда гомумдәүләт амбицияләре өстен булсын иде. Без бик бай: үз фәннәр академиябез, үз җиребездә федераль университет бар. Без фикердәшләр, без хезмәттәшләр! – диде ул.</p> <p>Ирада Әюпова үз чыгышында 2033 елда Кол Галинең тууына – 850 ел, данлыклы «Кыйссаи Йосыф»ка – 800 ел булуын да искәртте. Тәҗрибә уртаклашу өчен галимнәр делегациясен Абу-Даби музейларына җибәрү мөмкинлеге турында да искәртте.</p> <p></p> <p>ТР Фәннәр Акдемиясенең Археология институты директоры Айрат Ситдыйков:</p> <p class="faq-answer">Безнең мәдәниятнең нигезе мирасыбызны саклауга бәйләнгән, музей шушы эшне башкара. Музейның зур фондлары буыннан буынга җыелып килгән. Бу уникаль материал белән эшли белә торган кешеләр кирәк. Музей белгечләре бар, ләкин алар тагын да күбрәк булсын иде.</p> <p>Элек КФУда музеелогия белгечлеге бар иде, анда укып чыгучылар әле дә музейларда эшли. Бюджет урыннары булмаса да, бәлки, башка формаларын караргадыр. Бу бик нечкә белгечлек, аларны укытырга республика да ярдәм итә аладыр. Музеелогларның соңгылары 2018-2019 елларда чыкты шикелле, – диде.</p> <p>«Казан мәдәният институтында бар алар, алар яхшы кадрлар әзерли. Анда күбрәк экскурсия, мәгариф юнәлешендә әзерләнә. Фәнни юнәлештә системалы эшләү өчен университ кадрлары кирәк», – дип аңлатып үтте Айрат Фәйзрахманов.</p> <p>Г.Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты директоры Илгиз Халиков:</p> <p class="faq-answer">Без Милли музей һәм аның филиаллары белән даими эшләп киләбез. Берничә проблемалы ноктаны атыйсым килә.</p> <p>Урта Азия республикалары белән эшлибез. Аларда безнең татар мәгърифәтчеләре ролен күрергә тырышмау бар. Без бу юнәлештә эшлибез, уртак хезмәтләр бастырабыз.</p> <p>Иң кызыгы – безнең белән хезмәттәшлек иткән галимнәр моны раслый, әмма шул республикалардагы конференцияләрдә бу хакта дәшми калына. Безгә «Мирасханә» фондлары буенча бик күп запрослар килә, шундый ук симметрик запрослар коллегаларга киткәндә, дәшми калулар башлана.</p> <p>Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты директоры Эльмира Галимова:</p> <p class="faq-answer">Без тиз арада эшне көйләп, муниципаль районнарның энциклопедияләрен булдырырга тиеш. Бу һичшиксез кирәк әйбер. Без инде кайбер районнар белән актив эшли башладык. Без Каюм Насыйриның персональ энциклопедиясен эшләдек. Шундый ук персональ энциклопедияне Муса Җәлилгә дә эшәләргә кирәклеген аңладык. Кол Галигә, Мәрҗанигә дә кирәк. Әдәби Татарстан, Музыкаль Татарстан энциклопедияләре дә кирәк, – диде.</p> <p>Милли музей үзенең Гыйльми Совет утырышларын даими үткәрәчәгенә басым ясады.</p> https://intertat.tatar/news/tikserenu-natiase-kondez-ioklau-olkannar-ocen-kurkynyc-bulyrga-momkin-5881306 https://intertat.tatar/news/tikserenu-natiase-kondez-ioklau-olkannar-ocen-kurkynyc-bulyrga-momkin-5881306 Sun, 25 Oct 26 16:16:00 +0300 message <p>Халыкара галимнәр төркеме ачыклаганча, көндез бер сәгать яки аннан да күбрәк вакыт даими йоклаучы өлкән яшьтәге кешеләрнең үлем куркынычы көндез ял итмәүчеләр белән чагыштырганда 39 процентка югарырак. Тикшеренү нәтиҗәләре Sleep Health журналында басылган, дип яза «Радио 1».</p> <p>Белгечләр Вьетнамда яшәүче, уртача яше 70 тирәсе булган 4447 кешенең мәгълүматларын анализлаган. Катнашучыларны дүрт ел дәвамында күзәткәннәр: көндезге йокының озынлыгы һәм даимилеге, шулай ук төнге йокының сыйфаты бәяләнгән. Бу вакыт эчендә 514 кеше вафат булган.</p> <p>Төнге йокының сыйфатын һәм башка факторларны исәпкә алганнан соң да, көндез озак йоклау белән үлем куркынычы арту арасындагы бәйләнеш сакланган. Шул ук вакытта көндез кыска вакытлы ял итү — 30 минуттан азрак яки 30–59 минут йоклау — үлем куркынычы арту белән сизелерлек бәйләнеш күрсәтмәгән.</p> <p>Моннан тыш, галимнәр төнге йокының сыйфаты көндезге ял белән үлем куркынычы арасындагы бәйләнешкә йогынты ясавын ачыклаган. Әмма көндез бер сәгатьтән артык даими йоклаучыларда куркынычның артуы төнге йокының сыйфатына бәйсез рәвештә сакланган.</p> <p>Тикшеренү авторлары фикеренчә, олы яшьтәге кешеләрнең көндез озак йоклавы сәламәтлек белән бәйле проблемалар билгесе булырга мөмкин. Шул ук вакытта тикшеренү көндезге йокының үзе үк үлем куркынычын арттыруын исбатламый. Озын көндезге йокы организмда инде булган тайпылышларны чагылдырырга мөмкин, диелә хәбәрдә.</p> https://intertat.tatar/news/18-yastan-oly-invalidlarnyn-ata-anasyna-ciklanmagan-bolnicnyi-birerga-takdim-ittelar-5881314 https://intertat.tatar/news/18-yastan-oly-invalidlarnyn-ata-anasyna-ciklanmagan-bolnicnyi-birerga-takdim-ittelar-5881314 Sun, 25 Oct 26 14:06:00 +0300 message <p>Балачактан эшкә сәләтсез I группа инвалид булган кешеләрнең ата-аналарына һәм опекуннарына аларны карау буенча срогы чикләнмәгән түләүле «больничный» бирергә кирәк, дигән фикерен җиткергән ТАСС агентлыгына Дәүләт Думасы депутаты Дарья Голубева.</p> <p>Аның сүзләренчә, инвалидларга 18 яшь тулганнан соң аларның әти-әниләренә һәм опекуннарына йөкләнеш кимеми. Шуңа күрә, Голубева фикеренчә, аларны карау буенча түләнә торган «больничный» сроклар буенча чикләүләрсез булырга тиеш. Ул инвалид балаларның ата-аналары өчен больничныйга охшаш булырга тиеш.</p> <p>Депутат шулай ук I төркем инвалидларның туганнарының тәүлек буе алар белән стационарда булырга хокуклы булуына игътибар итә. Әмма практикада бу мөмкинлектән файдалану кыенлык тудыра: эшкә сәләтсезлек кәгазьләрен бирүнең гамәлдәге тәртибе олы пациентны карау өчен озакка сузылган «больничный» рәсмиләштерергә мөмкинлек бирми.</p> <p>Нәтиҗәдә эшләүче туганнарга я үз хисабына ял алырга, я чит кеше ярдәменнән башка яши алмаган олы кешене хастаханәдә калдырырга туры килә, дип аңлата Голубева.</p> https://intertat.tatar/news/laisan-safina-intertatnyn-yasalma-fahem-rubrikasy-turynda-fanni-makala-takdim-itte-5881307 https://intertat.tatar/news/laisan-safina-intertatnyn-yasalma-fahem-rubrikasy-turynda-fanni-makala-takdim-itte-5881307 Sun, 25 Oct 26 12:00:00 +0300 message <p>«Татмедиа» акционерлык җәмгыятенең PR-директоры, КФУның Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты аспиранты <strong>Ләйсән Сафина</strong> «Интертат» электрон газетасының «Ясалма фәһем» рубрикасы үзенчәлекләрен һәм эшчәнлеген тикшереп, фәнни мәкалә тәкъдим итте. Үзенең доклады белән ул «Хаков укулары» фәнни-гамәли конференциясендә чыгыш ясады.</p> <h2 style="text-align: center;">«Интертат» бу юнәлештә беренче»</h2> <p class="faq-answer">«Интертат» редакциясе – әлегә татар телле массакүләм мәгълүмат чаралары арасында ясалма фәһем юнәлешендә тәҗрибә туплаган бердәнбер редакция. 2024 елның ноябреннән башлап «Ясалма фәһем» рубрикасы кысаларында уникаль материаллар әзерләнә: ChatGPT белән интервью, татар телендә шигырьләр, җырлар, тарихи фактлар һәм хәтта уйдырма нейрожурналист Яхъя Фәгыймов исеме астында чыккан мәкаләләр укучылар тарафыннан зур кызыксыну белән кабул ителә.</p> <p>«Хаков укулары» конференциясенең бер тармагы «Цифрлы заманда татар теле: традицияләр һәм яшьләрнең коммуникатив тәҗрибәләре» темасына багышланган иде. Конференциянең шушы юнәлешенә туры китереп мин фәнни мәкалә өчен тема эзли башладым. Минем аспирантурада фәнни эшем «Татар-информ» мәгълүмат агентлыгы һәм «Интертат» электрон газетасына, аның тел үзенчәлекләренә бәйле. Шуңа күрә мин «Интертат»тан ерак китмичә, журналистлар – <strong>Рәмис Латыйпов</strong> белән <strong>Айнур Җамалетдинов</strong> булдырган «Ясалма Фәһем» рубрикасын тикшерергә булдым, – дип сөйләде фәнни эш авторы Ләйсән Сафина.</p> <p>«Интертат»та 2024 елның ноябреннән башлап «Ясалма фәһем» рубрикасы кысаларында уникаль материаллар әзерләнә</p> <p>Фото: © Ләйсән Сафина тәкъдим итте</p> <h2 style="text-align: center;">«Татар массакүләм мәгълүмат чараларында мондый аерым рубрикалар юк»</h2> <p>Аның сүзләренчә, мәкалә катнашучылар арасында зур кызыксыну уяткан.</p> <p class="faq-answer">Монда сүз әдәбиятта яки уку-укыту эшләрендә кулланыла торган ясалма фәһем хакында бармый, ә нәкъ менә медиа өлкәсендә, чын журналист һәм ясалма фәһем синтезында булдырылган материаллар мисалы, биредә барлыгы 14 материал бар. Шунысы игътибарга лаек, медиа өлкәсендә, татар массакүләм мәгълүмат чараларында мондый аерым рубрикалар юк – «Интертат» бу юнәлештә беренче, күпмедер дәрәҗәдә «пионер» дисәк тә була. Бу эш шул ягы белән дә кызыклы булды.</p> <p>Чыгыштан соң студентлардан бик күп сораулар килде, ахырда бер егет килеп: «Мин диплом эшемне массакүләм мәгълүмат чараларында ясалма фәһем куллану буенча язам, сезнең мисалны да алсам буламы», – дип мөрәҗәгать итте. Минемчә, бу алга таба да бик перспективалы һәм үзенчәлекле тема булачак.</p> <p>Эш алып барганда аерым авырлыклар тумады. Аның авырлыгын инде журналистлар әлеге мәкаләләрне булдырганда үзләре тойгандыр. Редакция нейрожурналист барлыкка китерсә дә, материаллар чын кеше тарафыннан редакцияләнгән булуы күренеп тора. Ясалма фәһемгә йөз процент ышанырга ярамый, барлык мәгълүматны тикшерергә кирәк, дигән агарту эше алып бару да бик кирәкле алым, – дип сөйләде Ләйсән Сафина.</p> <h2 style="text-align: center;">«Цифрлы мохиттә татар теленең яңгыравы бик кирәк һәм әһәмиятле»</h2> <p class="faq-answer">«Хаков укулары» конференциясе быел 10 нчы тапкыр уздырылды. Конференциягә 60тан артык эш килгән. КФУның татар теле белеме кафедрасы доценты, шагыйрә <strong>Халисә Ширмән </strong>яшьләрнең цифрлы мохиттә татар телен куллану белән кызыксынулары аеруча зур өмет бирә, дип искәртте.</p> <p>«Катнашучыларның күбесе, әлбәттә, үзебезнең магистрантлар, Казан федераль университеты студентлары, шулай ук мәктәп укучыларыннан да хатлар алдык. Ульяновск өлкәсеннән бер укытучы үзенең 3 укучысын алып килгән иде, алар бик кызыклы чыгыш ясады. Конференцияне 2008 елда, Вахит абый безнең арадан киткәч, шул ук көзне үткәрә башладык. Беренче елларда хәтта Хаков исемендәге стипендия дә булдырган идек, берничә тапкыр ул да бирелде, хәзер конференция 2-3 елга бер үткәрелә, быел исә Вахит абыйның 100 еллыгына багышланды.</p> <p>Конференция эше ике көн дәвам итте. Беренче көнне без пленар утырышта Вахит абыйга багышлап төшерелгән фильмны карадык һәм секция эшләре булды, икенче көнне «Цифрлы заманда татар теле: традицияләр һәм яшьләрнең коммуникатив тәҗрибәләре» дип исемләнгән түгәрәк өстәл оештырдык.</p> <p>Түгәрәк өстәлгә тема эзләгәндә үк татар теленең бүгенге мохиттә, цифрлы дөньяда кулланылышы турында мәгълүматлар аз икәнен күргән идем. Бигрәк тә яшьләрнең бу сорауга ничек җавап бирүләре кызыксындырды. Цифрлы мохиттә нинди ресурслар кулланулары кызыклы тоелды. Түгәрәк өстәл нәтиҗәләре буенча чынлап та яшьләр ясалма фәһемне күбрәк үз ихтыяҗларына буйсындырып кулланулары ачыкланды.</p> <p>Бик кызыклы сөйләшү булды, монда өлкән буын өчен дә, яшьләр өчен дә кызыклы фикерләре әйтелде. Без бит цифрлы мохитне бары тик программистлар булдыра дип уйлыйбыз, ниндидер кушымталар эшләүне, сайтлар ясауны күбрәк программистлар өлкәсенә аударып калдырабыз. Ләкин алар эшләгән продуктны без кулланмасак, мондый мохитнең үсүе мөмкин түгел, шуңа күрә әлеге юнәлештә татар теленең яңгыравы бик кирәк һәм әһәмиятле, – диде ул.</p> <p>Халисә Ширмән: «Хәзер конференция 2-3 елга бер үткәрелә»</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Солтан Исхаков</p> <ul> <li><em><strong>Вахит Хөҗҗәт улы Хаков</strong> – 1926 елның 16 августында Татарстанның Буа районы Күзби авылында туа. Бөек Ватан сугышы ветераны, Япониягә каршы сугышларда катнаша. Хәрби хезмәттән кайткач, Тәтеш педагогия училищесында, Казан дәүләт университетында укый, аспирантура тәмамлый. </em></li> <li><em>1960 елдан башлап, аның фәнни-педагогик, методик эшчәнлеге КДУ белән бәйле.Татар теле кафедрасында ассистент, доцент, профессор, кафедра мөдире булып эшли. «XX йөз башы әдәби теле тарихы» дигән темага кандидатлык, «Татар милли әдәби теленең барлыкка килүе һәм аның стильләре үсеше» дигән темага докторлык диссертациясе яклый. Галимнең «Татар әдәби теле тарихы», «Тел – тарих көзгесе» дигән монографияләрендә татар теленең катлаулы үсеш юллары яктыртыла. </em></li> <li><em>Ул барлыгы 500 дән артык фәнни-методик мәкалә, 30 монография, уку дәреслекләре һәм әсбаплары авторы. Аның җитәкчелегендә 15 аспирант диссертация яклады, 10 га якын яшь укытучы һәм аспирант фәнни эш яза.</em></li> </ul> https://intertat.tatar/news/nacar-xolesterinny-kimeta-tabib-in-faidaly-botkany-atady-5881313 https://intertat.tatar/news/nacar-xolesterinny-kimeta-tabib-in-faidaly-botkany-atady-5881313 Sun, 25 Oct 26 10:10:00 +0300 message <p>Кайбер ярмалардан пешерелгән боткалар сәламәтлек өчен аеруча файдалы. Файдалы ярмалар рейтингында беренче урынны солы алып тора. Бу хакта «Москва 24» басмасына табиб-диетолог һәм терапевт Наталья Павлюк сөйләгән.</p> <p>«Бу – гомуми һәм «начар» холестерин дәрәҗәсен төшерергә ярдәм итә торган матдәләр чыганагы. Солы аксымнарга, майларга һәм углеводларга бай, шулай ук аның составында В төркеме витаминнары, магний, калий, натрий, кальций, фосфор, тимер күп», – ди белгеч солы ярмасы турында.</p> <p>Аның сүзләренчә, солы ашау йөрәк-кан тамырлары авыруларын кисәтүгә ярдәм итә һәм эчәклектә файдалы микрофлора үсешен стимуллаштыра. Озак кайнатырга кирәк булган бөтен бөртекле солыны сайлау кулайрак.</p> <p>Шулай ук файдалы ярмалар рейтингына арпа һәм карабодай керә: алар организмны селен, фосфор, марганец, магний һәм антиоксидантлар белән тәэмин итә, шулай ук ашкайнатуга уңай йогынты ясый.</p> <p>Моннан тыш, белгеч тиз пешә торган боткаларны ашамаска һәм вакланганнарны түгел, ә бөтен бөртекләрне сайларга киңәш итте.</p> https://intertat.tatar/news/bala-karau-ocen-tulana-torgan-bolnicnyiny-30-konga-kadar-arttyralar-5881308 https://intertat.tatar/news/bala-karau-ocen-tulana-torgan-bolnicnyiny-30-konga-kadar-arttyralar-5881308 Sun, 25 Oct 26 08:16:00 +0300 message <p>Россиядә бала карау өчен түләнә торган больничный чорын 30 көнгә кадәр арттырырга планлаштыралар. Бу хакта Россия Хөкүмәте Рәисе Михаил Мишустин Хөкүмәт утырышында белдергән, дип хәбәр итә ТАСС.</p> <p>«Баланың авыруына һәм яшенә карап, ел дәвамында 45 көннән алып 120 көнгә кадәр түләнә торган больничный бирелә. Кайбер очракларда баланың тулысынча савыгуы өчен күбрәк вакыт кирәк була, хәтта каралган иң озын вакыт та җитмәскә мөмкин. Ата-аналарга эшкә чыгарга туры килә, чөнки вакытлыча хезмәткә яраксызлык буенча түләүләр инде бирелми», — дип билгеләп үтте Хөкүмәт башлыгы.</p> <p>«Ата-аналарга ярдәм итү өчен, һәр чорны елга 30 көнгә арттырачакбыз һәм финанс ярдәмен дә шул ук вакытка озайтачакбыз. Бу, әлбәттә, гаиләләр өчен өстәмә ярдәм булачак», — дип ассызыклады Михаил Мишустин.</p> https://intertat.tatar/news/liya-samsina-ham-artur-mauzer-bala-tarbiyalau-turynda-xazer-inde-kupka-inelrak-5881304 https://intertat.tatar/news/liya-samsina-ham-artur-mauzer-bala-tarbiyalau-turynda-xazer-inde-kupka-inelrak-5881304 Sun, 25 Oct 26 06:00:00 +0300 message <p>Лия баштагы чорларда үзенә «әни роле»нең эмоциональ яктан шактый кыен бирелүен билгеләп үтте.</p> <p class="faq-answer">Иҗат кешесе буларак, мин ирек яратам. Әни булгач исә, ким дигәндә бер ел тормышыңны тулысынча балага гына багышларга кирәк икән. Син тулысынча юкка чыгасың. Моны кабул иткән очракта гына син бу периодны нормаль һәм ниндидер «травма»ларсыз яши алачаксың. Минем ялгышым – кабул итмәүдә булды. Үз-үзем белән көрәштем, бөтен әйбергә дә җитешергә омтылдым. Шул яклап авыр иде. Бөтен җиргә дә өлгерүче әниләр, аларның идеаль тормышы ул социаль челтәрләрдә генә.</p> <p>Ләкин хәзер, Айла үсә төшкәч, мин вакытның тиз узганын аңлыйм. Тынычланырга, кызымның кечкенә вакытыннан тәм табарга, бераз гына сабырлык күрсәтергә кирәк булган, – ди җырчы.</p> <p>Артур исә тормыш иптәшенә кушылып: «Күптән балалар бакчасына бирергә кирәк булган», – дип шаярта.</p> <p class="faq-answer">Әйе, чыннан да, Айланы бакчага биргәч, күпкә җиңелрәк. Миңа, артист буларак, үземнең энергиям белән бүлешү, каяндыр энергия алу мөһим. Мин шуннан көч алам. Ә инде бала белән өйдә утырганда сүнә барганымны тоя идем. Миңа әни ролен дә, иҗатны да, барысын да параллель алып барырга кирәк. Шуңа без Артур белән хәзердән үк сөйләшеп куйдык – икенчегә әти-әни булгач, няня хезмәтенә мөрәҗәгать итәчәкбез, – диде ул.</p> <p>Артур Маузер исә кызларын балалар бакчасына иртә бирүләренең төп сәбәбен аның аралашырга яратуы белән дә аңлатты.</p> <p class="faq-answer">Айла кешеләрне, балаларны бик ярата. Без кызыбызга ике ай вакытта ук Берләшкән Гарәп Әмирлекләренә очтык. Аны чыгышлар ясарга да гел үзебез белән алып йөрдек. Шуңа Айла бакчага бик теләп йөри. Иртүк торып: «Әти, әни, әйдә, торыгыз, бакчага барабыз», – дип җыена башлый, – ди музыкант.</p> <p>Лия исә гаиләдә тормыш иптәшенең ролен аерым билгеләп үтте, аны «безнең гаиләдәге иң кайгыртучан, сабыр кеше» дип атады. Җырчы фикеренчә, бүгенге җәмгыятьтә әтиләрнең роле бәяләнеп бетмәгән.</p> <p class="faq-answer">Бала әни җаваплылыгында гына булырга тиеш түгел. Балалар бакчаларында, хастаханәләрдә балаларны әтиләре белән еш очратабыз – бу бик матур күренеш. Мин ир-атларның балаларын тәрбияләүдә максималь катнашуларын теләр идем. Әтиләр, барлык буш вакытыгызны балаларга багышларга тырышыгыз, – диде Лия Шәмсина.</p> <p> </p> https://intertat.tatar/news/ilgiz-zainiev-adamnar-spektakle-belan-almaty-festivalenda-in-yaxsy-rezisser-dip-tanyldy-5881312 https://intertat.tatar/news/ilgiz-zainiev-adamnar-spektakle-belan-almaty-festivalenda-in-yaxsy-rezisser-dip-tanyldy-5881312 Sat, 24 Oct 26 19:48:00 +0300 message <p>«Әкият» Татар дәүләт академия курчак театрының «Адәмнәр» спектакле Казахстанда «Almaty Puppet Festival – 2026» IV Халыкара курчак театрлары фестивалендә «Иң яхшы режиссер эше» номинациясендә җиңү яулады.</p> <p>Спектакльнең режиссеры - «Әкият» курчак театрының сәнгать җитәкчесе, «Алтын битлек»ле режиссер Илгиз Зәйниев. «Адәмнәр» спектакле Галимҗан Ибраһимов әсәре буенча куелган.</p> <p>Фестивальнең йомгаклау тантанасы бүген булды. Театрның дипломын әлеге спектакльнең ике артисты – Альбина Шаһалиева һәм Дилүс Хуҗахмәтов чыгып алды.</p> <p>Фестивальдә Казахстан, России, Азәрбайҗан, Италия, Франция һәм башка илләрдән 14 театр коллективы катнашкан.</p> https://intertat.tatar/news/tystan-salkyn-ectan-yalkyn-sagyir-bulat-ibrahim-duslaryn-iadi-kicaga-yidy-5881311 https://intertat.tatar/news/tystan-salkyn-ectan-yalkyn-sagyir-bulat-ibrahim-duslaryn-iadi-kicaga-yidy-5881311 Sat, 24 Oct 26 18:00:00 +0300 message <p>Әлеге кичәне – дуслар җыелган җирдә дип атасак та дөрес булыр, чөнки очрашуга шагыйрьнең иң якын кешеләре – гаиләсе, дуслары, хезмәттәшләре һәм авылдашлары җыелды. Шәрык клубының кечкенә генә залы тулган иде.</p> <p>Кичәнең төп герое – Булат үзе, аның берничә шигырен генә башкалар укыды. Автор башкаруында шигырьләр дә бөтенләй башкача ачыла кебек. Аның мәгънәсе, мохите тыңлаучыга туры барып җитә. Ләкин икенче яктан караганда, шигырьне дөрес итеп җиткерә дә белергә кирәк.</p> <p>Барлык авторлар да мондый талантлары белән мактана алмый. Булат өчен исә шигырь уку табигый халәт кебек. Аны сәхнәдә күзәтү, тыңлап тору да рәхәт.</p> <p>Кичәдә Булат тамашачыларны үзенең балачагыннан алып, олы тормышка, гаилә коруына кадәр алып килде. Кичәнең төп реквизиты өстәл – биредә автор белән бәйле әйберләр ята. Уенчыклар, каләм, шәмнәр — шагыйрь үскән саен, темалар да үзгәрә, әби конфетлары, балачак уеннары белән башлап, милләт язмышы, бүгенге көн проблемалары белән тәмамладык.</p> <p>Фото: © «Интертат», Зөлфия Шәвәлиева</p> <p>Булат Ибраһимов шигырьләрен шулай ук Казан федераль университетының «Мизгел» студентлар театры артистлары Айзат Вахитов, Әнвәр Мөхетдинов һәм Әдилә Иванова укыды. Алар арасында шундый үзенчәлекле буыннар алмашуы барлыкка килгән – чөнки Булат үзе дә кайчандыр татар филологиясе юнәлешен тәмамлаган.</p> <p>Хәзер инде аның иҗатын яңа буын татар теле белгечләре өйрәнә. Берничә ел элек төркемдәшләрем белән безгә дә профессор Нурфия Марсовна Йосыпова Булатның «Балык теле» шигырен җентекләп анализлаган иде. Кызганыч, әлеге шигырь кичәдә яңгырамады.</p> <p>Фото: © «Интертат», Зөлфия Шәвәлиева</p> <p>Бәйрәмдә шагыйрьнең нәни кызлары <strong>Айбикә</strong> белән Мәликә дә катнашты. Алар әтиләре белән бергә үзләренә багышланган шигырьне укыды. Айбикәне без инде моңарчы да шәһәркүләм шигырь бәйрәмнәрендә күргәнебез бар иде, ул да әтисеннән калышмый.</p> <p>Ибраһимовлар гаиләсе</p> <p>Фото: © «Интертат», Зөлфия Шәвәлиева</p> <h2 style="text-align: center;">«Бөек шагыйрьләребезнең дәвамчысы»</h2> <p>Чара башында Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты җитәкчесе Данис Шакиров шагыйрьгә Татарстан Республикасы Премьер-министры урынбасары, Бөтендөнья татар конгрессының Милли Шура рәисе Васил Шәйхразыев исеменнән Рәхмәт хаты тапшырды. Һәм үзенчәлекле бүләк – «Татар дөньясы» китабын бүләк итте.</p> <p>«Булат ул үзе бер дөнья – тышкы яктан тыныч кына, ләкин эче аның ялкын. Аның шушы ялкыны иҗат аркылы бәреп чыга. Ул безнең бөек шагыйрьләребезнең дәвамчысы. Бу дивар кысаларында гына түгел, олы мәйданнарны да тота алырлык шагыйрь.</p> <p>Булат – Бөтендөнья татар конгрессының йөзе. Ул Татарстаннан читтә узган чараларда да чыгыш ясый, шигырьләре аша милли яктан да, сәяси яктан фикер әйтә ала, шуның белән дә ул безгә бик кадерле».</p> <p>Фото: © Бөтендөнья татар конгрессы матбугат хезмәте</p> <h2 style="text-align: center;">«Иҗат кешегә яки Аллаһтан, яки шайтаннан бирелә»</h2> <p>Журналист, блогер <strong>Рәмис Латыйпов </strong>тамашачыларга үзенең «иҗат теориясе» хакында сөйләде.</p> <p>«Иҗат кешегә яки Аллаһтан, яки шайтаннан бирелә, диләр. Булат белән танышкач, ул шундый гадәти кеше кебек тоела. Каян алып шундый шигырьләр яза соң ул дип уйладым. Иҗат ул төрле җирдән килә – кемгәдер Аллаһтан бирелә. Булатның шигырьләрен укыгач, алар күңелгә нур булып килә, бу шуның бер үрнәге. Аны тыңлагач, күңелгә рәхәт булып кала. Аларның гаиләсен күргәч, алар безгә нур өстәүче булуларына тагын бер инандым, чын татар гаиләсе. Аның исеме дә Булат – иң ныклы тимер, һәм бул ат, ул да эшли дә эшли».</p> <p>Рәмис Латыйпов белән Булат Ибраһим</p> <p>Фото: © «Интертат», Зөлфия Шәвәлиева</p> <h2 style="text-align: center;">«Матур кичәне Уфа тамашачысы да күрүен телим»</h2> <p>Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты җитәкчесенең беренче урынбасары Марс Тукаев әлеге шигъри кичәне Уфада һәм башка төбәкләрдә яшәүче татар тамашачыларына да күрсәтергә тәкъдим итте.</p> <p>«Казан тамашачысы ул бик нәзберек, бик күпне көтә торган тамашачы. Мин шушы матур кичәне Уфа тамашачысы да күрүен телим. Бу матурлыкны, сүз байлыгын Уфа тамашачысы ишетергә тиеш. Гомумән, Уфа гына түгел, башка шәһәрләр, Казанның төрле мәдәни үзәкләре үз күзләре белән күрергә тиеш.</p> <p>Алда яңа үрләр яуларга язсын, Җәлил бүләге иясе син, киләчәктә Тукай бүләген алуыңны күрергә насыйп булсын».</p> <p>Әлеге теләкләргә без дә «Амин!» дип кушылып куябыз!</p> <p>Кичәдә Татарстан Язучылар берлегеннән бер генә вәкил дә булмавы күңелне бераз китеп куйды. Беләбез, чара Татарстанның халык язучысы Марсель Галиевның туган көнен бәйрәм итү көне белән туры килгән. Барысы да олпат язучыбызны котларга ашыккандыр, ләкин өлкәннәр белән беррәттән, яшьләр турында да онытмасак иде.</p> <p>Фото: © Бөтендөнья татар конгрессы матбугат хезмәте</p> <p> </p> https://intertat.tatar/news/tabib-konyakta-yal-itu-da-d-vitaminy-yasaluyn-garantiyalami-5881286 https://intertat.tatar/news/tabib-konyakta-yal-itu-da-d-vitaminy-yasaluyn-garantiyalami-5881286 Sat, 24 Oct 26 17:20:00 +0300 message <p>Терапевт Евгений Космынин сүзләренчә, көньяк төбәкләрдә ял итү организмда D витамины ясалуын гарантияләми. Аның тиредә синтезлану интенсивлыгы кояш нурларының төшү почмагына, тәүлек вакытына һәм ел фасылына бәйле. Бу турыда «РИА Новости» яза.</p> <p>«Хәтта көньяк киңлекләрдә дә болытлылык, һаваның пычрануы һәм аэрозольләр тиредә D витамины синтезын киметергә мөмкин. Алар ультрашәмәхә нурланышны тирегә барып җиткәнче үк тарата. Кышын хәтта көньякта да кояш бик түбән тора, шуңа күрә тиредә D витамины ясалуын стимуллаштыра алмый», — дип сөйләгән табиб.</p> <p>Белгеч D витамины синтезына кояштан саклаучы кремнарның да йогынты ясавын билгеләп үткән. Алар тиредә витамин ясалуын сизелерлек киметергә мөмкин. Кешеләрнең эссе сәгатьләрдә күләгәгә качуы һәм кояшта пешмәс өчен тәнне каплый торган кием киюе дә ультрашәмәхә нурларның тирегә тәэсирен чикли.</p> <p>Табиб D витаминының организмда үзләштерелүенә дә игътибар иткән. Бу — майда эри торган витамин, шуңа күрә аны эчәклектә үзләштерү өчен үт һәм ашказаны асты бизе ферментлары кирәк.</p> <p>Хроник панкреатит, Крон авыруы һәм целиакия кебек ашкайнату системасы авырулары вакытында бу процесс бозылырга мөмкин. Нәтиҗәдә, хәтта D витаминының югары дозалы өстәмәләре дә көтелгән нәтиҗәне бирмәскә мөмкин.</p> <p>Моннан тыш, магний D витаминын бавырда һәм бөерләрдә активлаштыруда катнаша. Организмда бу минерал җитәрлек булмаса, D витамины актив булмаган формада калырга һәм үз функцияләрен тиешенчә башкара алмаска мөмкин, дип аңлаткан Евгений Космынин.</p> https://intertat.tatar/news/2030-elda-ike-tapkyr-ramazan-ae-bula-5881292 https://intertat.tatar/news/2030-elda-ike-tapkyr-ramazan-ae-bula-5881292 Sat, 24 Oct 26 16:17:00 +0300 message <p>2030 елда мөселманнар изге Рамазан аен ике тапкыр каршы алачак. Бу исламның ай календаре кояш календареннән 11 көнгә кыскарак булу белән бәйле. Шуңа күрә мөһим дини вакыйгаларның даталары ел саен алга күчә. «Татар-информ»</p> <p>Беренче Рамазан ае, фаразларга караганда, 2030 елның 5 гыйнварында кояш баегач башланачак. 26 декабрьдә инде икенче Рамазан ае керәчәк.</p> <p>Мондый күренеш 33 елга бер тапкыр күзәтелә. Соңгы тапкыр ул 1997 елда булган.</p> <p>Шул ук вакытта уразаның дәвамлылыгы көн озынлыгына бәйле. Кышкы чорда көн яктысы башка ел фасылларына караганда кыскарак булганлыктан, ураза тоту вакыты да кыскарак булачак.</p> https://intertat.tatar/news/bugen-alifba-dareslege-turynda-dokumental-nafis-film-premerasy-bula-5881300 https://intertat.tatar/news/bugen-alifba-dareslege-turynda-dokumental-nafis-film-premerasy-bula-5881300 Sat, 24 Oct 26 14:14:00 +0300 message <p>Легендар «Әлифба» дәреслеге турында документаль-нәфис фильмның премьерасы 24 октябрьдә 19:00 сәгатьтә «ТНВ» телеканалында була. Фильмны Татарстан Рәисе каршындагы комиссия әзерләгән. Тапшыру дәреслек авторларының берсе — педагог Сәләй Вәгыйзовның туган көнендә эфирга чыгачак, дип яза «Татар-информ».</p> <p>Фильмда 1965 елда беренче тапкыр басылып чыккан «Әлифба» дәреслегенең барлыкка килү тарихы, аны иҗат итүчеләр — педагоглар Сәләй Вәгыйзов һәм аның хатыны Рәмзия Вәлитованың язмышы яктыртыла. Ир белән хатын дәреслекне биш ел дәвамында татар милли мәгарифе өлкәсендәге тәҗрибәгә нигезләнеп әзерләгән.</p> <p>Сәләй Вәгыйзов Бөек Ватан сугышында катнашкан, концлагерьларда һәм ГУЛАГ лагерьларында булган. Анда ул якынча ун ел гомерен үткәргән. Соңыннан җәмгыять тарафыннан кире кагылу белән дә очрашкан. Авыр сынауларга карамастан, педагогик эшчәнлеген ташламаган. Гомеренең калган өлешен мәгарифкә багышлаган: Арча районында яшәгән һәм педагогика училищесында эшләгән.</p> <p>«Әлифба»ны иҗат итүчеләрнең язмышы аша фильм татар халкының һәм аның туган теленең тарихын ачып бирә. Алты дистә елга якын вакыт эчендә әлеге дәреслек дөньяның төрле илләрендә яшәүче татарларга туган телен өйрәнергә ярдәм иткән. Аның гомуми тиражы миллион данәдән артып киткән, китап 42 тапкыр яңадан басылган. «Әлифба» шулай ук СССР төбәкләрендә туган телне өйрәнү өчен иң яхшы дәреслекләрнең берсе дип танылган, диелә хәбәрдә.</p> https://intertat.tatar/news/tuban-kamadagy-turistlyk-agentlygynyn-elekke-xuasyn-kambodzadan-kaitaralar-5881305 https://intertat.tatar/news/tuban-kamadagy-turistlyk-agentlygynyn-elekke-xuasyn-kambodzadan-kaitaralar-5881305 Sat, 24 Oct 26 13:10:00 +0300 message <p>Түбән Камадагы туристлык агентлыгының элекке хуҗасын Камбоджадан экстрадицияләячәкләр. Аның гамәлләре аркасында килгән зыян 1,6 миллион сум тәшкил иткән. Бу турыда «Татар-информ» яза.</p> <p>Россия Генераль прокуратурасы Түбән Камадагы туристлык агентлыгының элекке хуҗасы Елена Мелентьеваны Камбоджадан экстрадицияләү турында хәбәр итте. Ул аеруча зур күләмдә мошенниклыкта гаепләнә. Ведомство Пномпень аэропортында җирле көч структуралары хезмәткәрләренең Мелентьеваны озата баруын күрсәткән видеокадрларны да күрсәтте</p> <p></p> <p>Тикшерү версиясе буенча, Мелентьеваның гамәлләре нәтиҗәсендә килгән зыян 1,6 миллион сум тәшкил иткән. 2014 елда ул 21 клиент белән туристик юлламалар сайлау, броньлау һәм түләү турында килешүләр төзегән, әмма кешеләр сәяхәткә китә алмаган. Моннан тыш, хатын-кыз ике кешедән 2,6 миллион сум акча алган, ләкин аны кире кайтарырга ниятләмәгән.</p> <p>Күзәтчелек ведомствосы шулай ук Камбоджадан халыкара эзләүгә игълан ителгән тагын бер Россия гражданинының экстрадицияләнәчәген хәбәр иткән. Бу — кредитлау өлкәсендә мошенниклык кылуда гаепләнүче эшмәкәр Руслан Скляров.</p> <p>Тикшерү фаразлавынча, Скляров коммерция оешмасы җитәкчесе булып эшләгән вакытта банклар белән кредит килешүләре төзегән һәм залогка куелган милек турында дөрес булмаган мәгълүмат биргән. Нәтиҗәдә, ул 6,5 миллион сумнан артык акча үзләштергән, диелә хәбәрдә.</p> https://intertat.tatar/news/kazandagy-tolstoi-muzee-tolstoi-marsrutyna-kergan-cyn-eksponatlar-gyna-yuk-5881290 https://intertat.tatar/news/kazandagy-tolstoi-muzee-tolstoi-marsrutyna-kergan-cyn-eksponatlar-gyna-yuk-5881290 Sat, 24 Oct 26 12:00:00 +0300 message <p>Күренекле рус язучысы Лев Толстой үзенең биш ел ярым гомерен Казанда уздырган. Казанда язучының музее да бар.</p> <p>Лев Толстой музее Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының 2001 елның 27 октябрендәге Карары нигезендә Татарстан Республикасы Милли музееның филиалы буларак оештырыла. Музей Казан үзәгендәге Горталовларның тарихи утарында урнашкан.</p> <p>Биредә Лев Толстой 1841 - 1843 елларда яшәгән. 2015 елның 29 августында музей 39 нчы мәктәп каршындагы Лев Толстой исемендәге Музей-белем бирү үзәге буларак ачылды. 2023 елдан музей Татарстан Республикасы Милли музее составына ундүртенче филиалы буларак кире кайтты. 2025 елда ТР Рәисе Р. Н. Миңнехановның 2028 елда Л.Н. Толстойның 200 еллык юбилеена әзерлек турында Указы чыкты. Бәйрәмгә әзерлек кысаларында бинага ремонт ясалачак, утар территориясе төзекләндереләчәк һәм экспозицияләр яңартылачак.</p> <p>Әмма, белешмәдән күренгәнчә, музейның язмышы бик катлаулы. Музейның мөдире Лия Бушканец музейның яңа концепциясе һәм аны әзерләүдәге кайбер кыенлыклар турында сөйләде. Толстойның тууына 200 еллыгы уңаеннан уздырылачак зур юбилей чаралары алдыннан – 2028 елга кадәр музеефикация һәм тулы канлы экспозиция ясап өлгертергә кирәк. «Толстой шулкадәр зур фигура, Казан аның язмышында роль уйнавы белән горурланырга тиеш», – дип басым ясады галимә.</p> <p>Толстой эзләре буйлап Мәскәү, Ясная Поляна һәм Казанны берләштергән гомуми тур бар, димәк, Казан экскурсияләре өчен Толстойның бөтен тормыш юлын алу кирәкми. Шуңа күрә музей өчен язучының Казан чорын күрсәтү җитә. «Хәзер Толстойның дөньякүләм әһәмиятен ача торган зал булу кирәкми, 20 ел элек аның булуы турында сүз алып барган идек», – диде музей мөдире.</p> <p>Музей хезмәткәрләренә еш кына Толстойга бәйле мифлар буенча шәрехләмәләр бирергә туры килә икән. Янәсе, ул начар укыган, ямьсез чирләр белән дә авырып алган. «Мондый темалар журналистларга да кызык хәтта. Әмма без экспозициянең нигезендә фәнни концепция ятарга тиеш дип саныйбыз. Без гадиләштерү юлыннан китмәскә булдык. Интернеттагы төрле мәгълүматны укып килгән кешеләр безнең экскурсияләрдән соң үзгәреп чыгып китәләр», – диде Лия Бушканец.</p> <p>Музей нинди булырга тиеш: язучының көнкүрешен яктырткан музеймы әллә әдәбиме? «Мин аны даһи музее итәргә теләр идем. Ләкин кешеләргә дворян утарын күрсәтү дә кирәк. Шуңа бездә тарихи-әдәби һәм Толстойның үсеше нинди шартларда баруын күрстән интерьер музее берләшәчәк. Тагын бер проблема – әдәбиятны ничек визуальләштерергә. Без ул хакта да уйлыйбыз...» – диде ул.</p> <p></p> <p>Казандагы Толстой музееның төп проблемасы - экспонатлар. Казанда Толстойга кагылышлы мемориаль экспонатлар юк диярлек. Чөнки барысы да Мәскәүдә һәм Ясная Полянада саклана. Шуңа күрә күчермәләрен ясарга туры килә. Аларның сыйфаты югары сәнгати дәрәҗәдә булырга тиеш. Шуңа да аларны ясар өчен зур гына акчалар сорала. Аларның сыйфаты начар булса, экспозицияне ярлыландыра, ди.</p> <p>Йорт җиһазларының да репликаларын ясарга туры киләчәк. Чөнки Юшковлар Казанга килгәндә Ясная Полянадан үз йорт җиһазларын алып та килгәннәр, алып та киткәннәр ди. Гусь Хрустальнаяда, мәсәлән, Толстойның бабасының сервиз күчермәсен ясарга әзерләр ди.</p> <p>Кыскасы, музейда экспонатларның төп нөсхәләре юк. Затлы күчермәләр куелыр куелуын, әмма аларның берсенә дә яшь Толстой кагылмаган. Шулай итеп, музейда күчермә (реплика, муляж) һәм экраннарда ясалма фәһем белән җанландырылган яшь Толстой, төрле маппинглы шоулар булачак дип аңладым. Алай икән…</p> <p>Галим Хатип Миңнегулов музейда Толстойның Ислам дине белән мөнәсәбәтләре ни дәрәҗәдә өйрәнелүе һәм ничек яктыртылуы белән дә кызыксынды. Мөдир залларда бу темага тулы бер стена булуын, бер тематик бүлек барлыгын әйтте.</p> https://intertat.tatar/news/dila-nigmatullina-tormysyndagy-uzgareslar-irem-gena-sat-tugel-5881297 https://intertat.tatar/news/dila-nigmatullina-tormysyndagy-uzgareslar-irem-gena-sat-tugel-5881297 Sat, 24 Oct 26 10:09:00 +0300 message <p>Дилә Нигъмәтуллина гаиләсе белән яңа, зур йорт төзи башлаган. Бу хакта ул үзенең сәхифәсендә хәбәр итә. Әмма, җырчы сүзләренчә, әлеге үзгәрешләрне барлык гаилә әгъзалары да тигез куанып кабул итмәгән.</p> <p>«Хыялымдагы йортны төзү өчен фатирымны саттым. Ирем генә шат түгел, чөнки соңгы вакытта ул ялларсыз эшли, бөтен буш вакытын төзелештә үткәрә», – дигән ул.</p> <p>Ләкин Дилә Нигъмәтуллина карарында нык торырга җыена. «Миңа каршы килү файдасыз. Һәрвакыт «кирәк» дип торучы хатын янәшәсендә тыныч кына яшәп булмый шул инде, гафу», – дип шаярткан җырчы.</p> <div class="ckeditor-html5-video" data-responsive="true" style="text-align: center;"> </div> <p> </p> https://intertat.tatar/news/kazannyn-dekabristlar-uramynda-masinalar-xarakate-el-axyryna-kadar-ciklana-5881301 https://intertat.tatar/news/kazannyn-dekabristlar-uramynda-masinalar-xarakate-el-axyryna-kadar-ciklana-5881301 Sat, 24 Oct 26 08:10:00 +0300 message <p>Татарстан башкаласында ел ахырына кадәр Декабристлар урамы буенча машиналар йөрү тыела. Бу турыда Казан мэриясе хәбәр итте.</p> <p>Чикләү чарасы канализация коллекторын төзекләндерү сәбәпле гамәлгә керә.</p> <p>Тышкы төзекләндерү комитеты хәбәр иткәнчә, 29 октябрьдән 31 декабрьгә кадәр Декабристлар урамындагы 179, 181 һәм 183 нче йортлар янындагы юл һәм җәяүлеләр сукмагы тулысынча ябык була, диелә хәбәрдә.</p> <p> </p> https://intertat.tatar/news/bis-barmak-koncerty-baltac-ite-batyr-ilnazar-ham-kupne-kurgan-ruslan-kirametdinov-5881310 https://intertat.tatar/news/bis-barmak-koncerty-baltac-ite-batyr-ilnazar-ham-kupne-kurgan-ruslan-kirametdinov-5881310 Sat, 24 Oct 26 06:00:00 +0300 message <p>Үткән ел «Бишбармак» концерты «Чулпан» мәдәният үзәгендә узган иде. Бу ике залда да булган кешеләр, аларның җир һәм күк кебек төрле икәнен беләдер. Быел концертта җырчылар сәхнәгә чыгып җырлый башлагач, фонограммага җырлыйлармы әллә дип тә уйлап куйдым. Бу залның акустикасы шундый булганга гына миңа шулай тоелгандыр гына дип өметләнеп калам.</p> <p>«Сәйдәш» зур, бар кешегә урын җитә, килүче булса… «Бишбармак»ны быел тамашачы бик каты көтмәгән, ахры, чөнки зал тулы түгел иде. Алгы рәтләрдә шактый буш урыннар булса да, безне анда утыртмадылар, артта «посып» утырырга туры килде. Әгәр бинаның түбәсендә урындыклар булса, билләхи, билетларны шуннан бирерләр иде. Ярый, без, журналистлар, арткы ишектән керергә, арткы рәткә утырырга, сәхнә артында йөрергә, кирәк булса кайберәүләрне «арт»ларына утыртырга ияләшкән инде, бу – беренче очрак кына түгел.</p> <p>Оештыручылар быел программаны уйлап әллә ни баш ватмаган. «Бишбармак» концертыннан бер көн алда «Дуэтлар солянка»сы узды. Бу чара «солянка»ның дәвамы булды кебек. Монда да <strong>Руслан Кираметдинов</strong> һәм <strong>Сиринә Зәйнетдинова</strong>, <strong>Зәринә Хәсәншина </strong>һәм <strong>Илназар </strong>дуэтлары шактый күп яңгырады. Ә менә Татарстанның халык артисты <strong>Раяз Фасыйхов</strong> гел үзе генә чыгыш ясады. Ялгыз булса да, залны үзенең хит җырлары белән «селкетте», ә биючеләре сәхнәне «дер» китерде.</p> <p>Бу «бишлек»тәге җырчыларның кайсысына иң каты алкышлар яңгырады дип уйлыйсыз? Бишбармак ризыгында борыч ролен уйнаган Руслан Кираметдиновка, әлбәттә. Моны мин уйлап тапмадым, алып баручы <strong>Газинур Фәйзуллин</strong> шулай диде. Янәсе Руслан – күпне күргән, «әле дә күрүче» җырчы.</p> <p>Руслан бераз чирләп тора иде, бугай. Сәхнәгә чыккач, җырлый башлаганчы да, сүзләрен әйткәндә дә ютәлләп алды, тавышы да үзгә – Салават абыйныкына охшаган иде. Авырган килеш тә, шулай «чиста» җырлый, «суза» алгач – әйбәт инде ул. Бәлки, без күрмәгәндә, сәхнә артында күкәй сарысы эчеп чыккандыр, ә бәлки, ул, гомумән, чирләмәгән һәм миңа бу шулай тоелган гынадыр.</p> <p>Моны Руслан Кирамтединов үзе һәм Аллаһ кына белә инде. Ялгышкан булсам, гафу итәрсез. Алай да ныклы сәламәтлек теләп калам, бер үк чирләмәгез. </p> <p>«Татарстанда һәм Башкортстанда концертларны бик күп куялар. Элек артистлар 500 иде, быел 2000гә якын. Әле бер әйбер уйлап тордым да, шундый фикергә килдем – без, артистлар, бер-беребезнең концертларына йөрсәк тә, ачтан үлмибез», – диде ул.</p> <p>«Без, артистлар, бер-беребезнең концертларына йөрсәк тә, ачтан үлмибез»</p> <p>Фото: © «Интертат», Фирүзә Гыйниятова</p> <p>Шулпа – Сиринә Зәйнетдинова. Шулпага борыч өстәгәч тәмлерәк була, шуңа алар Руслан Кираметдинов белән дуэт яздырганнар, ди. Сиринә апа үзе чибәр, үзе моңлы, тавышы чишмә сыман агыла, җырлары да мәгънәле. Күлмәкләре турында әйтәсе дә юк инде! Алай да аңа Чаллыдагы сольный концертыннан соң начар эчтәлекле комментарий килеп төшкән булган.</p> <p>«Көчле хатын-кызлар да елыйлар», берне утырып балавыз сыгып алгач, онытыла ул, Сиринә апа. Күңелегезгә якын алмагыз, сез – искиткеч. Әле шуңа өстәп, бу концертта тамашачы сезгә генә күчтәнәчләр, чәчәкләр бүләк итте. Димәк, сезне яраталар!</p> <p>Татарстанның атказанган артисты кияүгә чыккач, иң беренче токмач кисеп, шунардан аш пешереп күрсәткән булган. Ул пешекче кызы икән, шуңа кулыннан бар да килә. Кайнанасы аны нечкә итеп токмач кискәне өчен мактаган да булган.</p> <p>Фото: © «Интертат», Фирүзә Гыйниятова</p> <p>Ул кичтә танылган автор-башкаручы Илназар «Камыр-батыр» булды. Имеш-мимешләрдән курыкмый, Зәринә Хәсәншина белән дуэт яздырганга «батыр» сүзе дә өстәлгәндер, мөгаен.</p> <p>Ә Зәринә Хәсәншина исә бишбармакта токмач ролен башкарды, чөнки ул – уңган, яңа гына «пешкән» килен. Концертка аның күп кенә туганнары да килгән. Зал болай да тулы түгел, әле аның күпмесе чибәр Зәринәнең туганы булып чыкты.</p> <p>Зәринә Хәсәншина татар эстрадасында иң зәвыклы җырчыларның берседер. Кыяфәте, буй-сыны, матур күлмәкләре, салмак хәрәкәтләре – күз тимәсен. Тавышы турында әйтеп тә тормыйм, тыңлам туярлык түгел!</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Фирүзә Гыйниятова</p> <p>Раяз Фасыйховны «Балтач ите» дип сәхнәгә чакырдылар. Бишбармакны итсез, татар эстрадасын романтик Раязсыз күз алдына китереп булмый. Бәлки, халык артисты булганга аңа иң мөһим «роль»не биргәннәрдер.</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Фирүзә Гыйниятова</p> <p>Концерт башланыр алдыннан, тамашачыларга кечкенә генә «тест» тараттылар, аны эшләп, лототронга саласы иде. Антракттан соң ике җиңүчегә тешләрне профессиональ чистартуга сертификат тапшырдылар. Мин дә катнаштым – бәхет елмаймады, тешләрне тагын щетка һәм паста белән генә чистартып торасы була инде. </p> <p>Шул нәни кәгазь кисәгендәге текстта да хата калдырырга кирәк бит. Анда «Концерт нәрсә белән кызыксынды?», - диелгән иде. Без кайдан белик инде концертның нәрсә белән кызыксынганын?</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Фирүзә Гыйниятова</p> <p>Концертның икенче бүлегендә кулдагы бармакларны барладык. Баш бармак – Зәринә Хәсәншна, чөнки ул җырлый башлагач, бармак күтәрелә, «лайк» куясы килә.</p> <p>Имән бармак – Илназар. Янәсе җырлар язганда, аның башына идея килә дә, ул «о» дип бармагын күтәреп куя.</p> <p>Урта – күпне күргән, күпне күрсәткән бармак – Руслан Кираметдинов. Һаман күпне күргән дип «күпертеп» тормаска да була иде, минемчә. Бу тормышта кем авырлыклар белән күзгә-күз очрашмаган соң?!</p> <p>Хисле, атсыз бармак – бер иргә ике тапкыр кияүгә чыккан Сиринә Зәйнетдинова, ә бөтен артистны берләштерүче чәнти бармак – Раяз Фасыйхов. Ансыз авыр, ансыз күңелсез.</p> <p>Концертны оештыручылар – «Татар радиосы», «TMTV» һәм «Татар медиа групп». Шунысын гына әйтә алам, үткән елгы «Бишбармак» миңа күбрәк ошаган иде, тик быелгысы да «ничава» шунда.</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Фирүзә Гыйниятова</p> <p> </p> https://intertat.tatar/news/tatiska-ex-risatny-irtarak-ocratkan-bulsam-5881289 https://intertat.tatar/news/tatiska-ex-risatny-irtarak-ocratkan-bulsam-5881289 Fri, 23 Oct 26 19:22:00 +0300 message <p>Татарстанның атказанган артисты Ришат Фазлыйәхмәтовның тормыш иптәше Эльмира (Ришат аны Тәтишка дип йөри) социаль челтәрләрдә авыл тормышына булган мәхәббәте турындагы пост урнаштырган.</p> <p>«Эх, Ришатны иртәрәк очраткан булсам… Ул миңа авыл тормышын бөтен матурлыгы белән күрсәтте. Биредә тыныч кына, беркая да ашыкмыйча яшәргә була. Әйе, мин шәһәр кызы, әмма авыл тормышы җаныма якын», – дип язган ул.</p> <p>Хәзерге вакытта шәһәр ыгы-зыгысыннан ял итүче Тәтишка киләчәккә матур хыяллары белән дә уртаклашкан.</p> <p>«Пенсиягә чыккач, Аллаһ боерса, урман янындагы авыл йортында яшәп, балаларым һәм оныкларымны кунакка көтәчәкмен. Бер көнгә булса да очып кайтам авылга», – дип язган ул сторисларына.</p> <p></p> <p> </p> https://intertat.tatar/news/callyda-sayan-ham-tapkyr-balalar-koc-synasty-ukucylar-arasynda-kvnnyn-yasave-soendera-5881281 https://intertat.tatar/news/callyda-sayan-ham-tapkyr-balalar-koc-synasty-ukucylar-arasynda-kvnnyn-yasave-soendera-5881281 Fri, 23 Oct 26 18:00:00 +0300 message <p>Әлеге фестивальне 14 нче балалар һәм яшүсмерләр үзәге шәһәр мәгариф идарәсе белән берлектә, популяр музыкант, җырчы <strong>Артур Маузер </strong>ярдәме белән үткәрә. Шунысын да билгеләп үтәргә кирәк - фестивальдә катнашырга теләк белдерүче командалар саны елдан-ел арта бара. Узган ел, мәсәлән, фестивальдә 6 команда чыгыш ясаса, быел тагын ике команда өстәлеп, аларның саны сигезгә җитте.</p> <p>Көч сынашучы командаларның исемнәре дә берсеннән-берсе үзенчәлекле: «Мәхәббәт», «Шикәрный малайлар», «Шайтан таяклары», «Өчпочмак 5.2», «Карантин», «Эксклюзив», «Әрсезләр» һәм «Оба-на».</p> <p></p> <p>Вакытсыз арабыздан киткән танылган җәмәгать эшлеклесе Маузир Гыйниятуллин истәлегенә мәктәп балалары арасында КВН уеннары быел инде дүртенче тапкыр оештырыла. Фестивальне ачканда, шәһәр мәгариф идарәсе баш белгече <strong>Алена Абишева</strong>, Маузер Гыйниятуллинның татар КВНы үсешенә керткән фидакарь эшен зур хөрмәт белән искә алды.</p> <p class="faq-answer">Маузир абый, мәктәптән мәктәпкә йөреп, татар балаларын туплап, шәһәрдә беренчеләрдән булып татар КВНын оештырган, милләтара дуслыкны ныгытуга зур өлеш керткән шәхес иде. Аның изге эшен бүгенге көндә улы Артур дәвам итә. Бу чара – аның күпьеллык хезмәтенең лаеклы дәвамы, – диде ул һәм яшь КВНчыларга уңышлар теләде.</p> <p><strong>Артур Маузер</strong> исә бу КВН лигасын уздыру өчен янып йөргән 14 нче балалар һәм яшүсмерләр үзәге белгече <strong>Энҗе Әхмәтҗановага</strong> рәхмәт сүзләре җиткерде, татар КВНының балалар өчен яхшы старт булуын әйтте.</p> <p class="faq-answer">Әти дә гел әйтә торган иде – КВН аша татар балалары бер-берсе белән танышалар, аралашалар. Киләчәктә ниндидер уртак проектлар да оештыра башлыйлар, – диде Артур.</p> <p></p> <p>Уеннар киеренке, әмма дустанә һәм бик тә күңелле узды. Яшь КВНчылар төрле темаларга шаярдылар – җәмгыятьтәге проблемалар да, мәктәптәге укытучы-укучы мөнәсәбәтләре дә, авыл-шәһәр темасы да, телне белмәү проблемалары да күтәрелде. Һәр команда көчле җанатарлар төркеме белән килгән иде. Алар КВНчыларга алкышларын кызганмады.</p> <p>Командалар чыгышына музыкант <strong>Артур Маузер</strong>, җырчы <strong>Лия Шәмсина</strong>, «Күңел» радиосы алып баручылары <strong>Рината Бәшәрова</strong>, «Татар радиосы» алып баручысы <strong>Алмаз Әгъләмов,</strong> Чаллы КВН җыелма командасы авторы һәм актеры <strong>Ленар Шиһапов</strong>, Чаллы драма театры артисты <strong>Чулпан Садыйкова-Әскәрова, </strong>Тукай муниципаль районы депутаты, Түбән Суыксу авыл җирлеге башлыгы <strong>Артур Зарипов </strong>бәя бирде.</p> <p></p> <p>Жюри әгъзаларына җиңүчеләрне сайлап алу җиңел булмады. Нәтиҗәдә, беренче урынны 52 нче мәктәпнең «Өчпочмак 5.2» командасы яулады. Алар фестивальнең күчмә кубогына да ия булдылар. Икенче урынны 14 нче гимназиянең «Шикәрный малайлар»ы алды. Өченче урынны исә «Әрсезләр» (59 нчы гимназия) һәм «Мәхәббәт» (2 нче гимназия) командалары бүлеште. Аларга кыйммәтле бүләкләр тапшырылды.</p> <p>КВН – балаларга осталыкларын күрсәтү, үзләрен сәхнәдә чын артистлар итеп сынап карау мөмкинлеге дә бирә. Шуңа фестивальдә берничә шәхси номинация дә билгеләнде. «Иң яхшы хатын-кыз роле»нә — «Оба-на» (84 нче лицей) командасыннан <strong>Сәмирә Шәмсетдинова</strong> лаек булды. «Иң яхшы ир-ат роле» номинациясендә «Шайтан таяклары»ннан (29 нчы гимназия) <strong>Динияр Сәлманов</strong> бүләкләнде. «Сезон ачылышы» дип «Әрсезләр» командасыннан <strong>Миләүшә Нәҗмиеваны</strong> таптылар. «Иң яхшы мәзәк»не 54 гимназиянең «Карантин» командасы сөйләде. 58 мәктәпнең «Эксклюзив» командасы исә «Жюри симпатиясе»нә лаек булды.</p> <p></p> <p>Җырчы Лия Шәмсина быелгы командаларның чыгышын югары бәяләде:</p> <p class="faq-answer">Бөтен командаларның да чыгышлары бик шәп, әмма миңа аеруча да яңа командалар ошады. Икенче урынны алган «Шикәрный малайлар» командасының, алга таба да катнашсалар, беренче урынны алу ихтималы да бар, потенциалы бик зур, – диде ул. Шулай ук Лия, артист күзлегеннән, кайбер командаларга бераз гына репетиция җитеп бетмәгәнлеген дә искәртеп узды.</p> <p>Элекке КВНчы, Тукай районы депутаты, Түбән Суыксу авылы җирлеге башлыгы Артур Зарипов командалар чыгышына баллар куйганда балаларның татарча чиста сөйләшүләренә басым ясавын әйтте.</p> <p>«Яшь КВНчыларның кайберләрендә акцент сизелеп тора, русча сүзләр катнаштырып сөйләшүчеләр дә күп. 52 нче, 14 нче мәктәпләр менә саф татар телендә чыгыш ясады. Безнең үзебезне дә шулай өйрәтәләр иде – татар КВНы булгач, анда русча сүзләр кушмыйча уйнарга кирәк. Русча сүзләр куллана башласак, балларны төшерәләр иде. Моңа КВН мөхәррирләре дә игътибар бирергә тиеш.</p> <p>Ә тулаем алганда, мине Чаллы укучылары арасында КВНның яшәп килүе бик сөендерә. Алга таба ул тагын да үсәр дип ышанып калам», – диде ул.</p> <p>Алдынгы урыннарны яулаган командалар өчен жюри әгъзаларыннан мастер-класслар уздырылачак. Фестивальнең ярымфиналлары исә февраль һәм апрель айларына планлаштырылган.</p> <p></p> <p></p> https://intertat.tatar/news/it-ipoteka-programmasyn-tamamlau-variantlaryn-karyilar-5881303 https://intertat.tatar/news/it-ipoteka-programmasyn-tamamlau-variantlaryn-karyilar-5881303 Fri, 23 Oct 26 17:20:00 +0300 message <p>Россия Цифрлы үсеш министрлыгы һәм Хөкүмәтнең финанс-икътисад блогы IT-белгечләр өчен ташламалы ипотека программасын туктату сценарийларын эшли. Бу хакта РБК басмасына IT һәм финанс базарындагы өч чыганак хәбәр иткән.</p> <p>Басма мәгълүматлары буенча, карала торган вариантларның берсе программаны 2026 елның декабрендә тәмамлауны күздә тота. Федераль түрәләрнең берсе белдергәнчә, мәсьәлә бюджет чыгымнарының өстенлекле юнәлешләрен билгеләү кысаларында карала. Әлегә ахыргы карар кабул ителмәгән.</p> <p>Цифрлы үсеш министрлыгында киләсе чорда программаны финанслау мәсьәләсе бюджет чаралары чикләнгән шартларда эшләнүен хәбәр иткәннәр. Министрлыкта заем алучылар алдындагы йөкләмәләр үтәләчәген, ә кредит ставкаларының килешүдә каралган бөтен срок дәвамында үзгәрешсез калачагын билгеләп үткәннәр.</p> <p>2024 елдан бирле IT-белгечләр өчен ташламалы ипотека программасы ярдәмендә 22 меңгә якын кеше 150 миллиард сумлык торак сатып алган. Гомумән алганда, программадан 100 меңнән артык белгеч файдаланган. Бу турыда «Татар-информ» яза.</p> <p> </p> https://intertat.tatar/news/kys-aldynnan-masina-akkumulyatoryn-nicek-tiksererga-5881284 https://intertat.tatar/news/kys-aldynnan-masina-akkumulyatoryn-nicek-tiksererga-5881284 Fri, 23 Oct 26 16:45:00 +0300 message <p>Заманча автомобиль аккумуляторларының күбесе су яки электролит өстәп торуны таләп итми. Салкыннар башланганчы машина йөртүчеләргә аккумуляторның сыйдырышлыгын һәм двигательне эшләтеп җибәргә торган ток көчен тикшерергә киңәш ителә. Бу хакта автоэксперт Дмитрий Попов RT басмасына сөйләгән.</p> <p>Белгеч сүзләренчә, аккумуляторны кышка кадәр аккумуляторга тоташтырыла торган махсус реостатлы җайланма ярдәмендә тикшереп була. Ул батарея бирә торган ток көчен һәм аны күпме вакыт дәвамында саклый алуын бәяләргә мөмкинлек бирә.</p> <p>Әлеге күрсәткечләр салкын чорда аккумуляторның ничек эшләячәген аңларга ярдәм итә. Эксперт әлеге җайланма аккумуляторның торышын турыдан-туры түгел, ә якынча бәяләргә мөмкинлек бирүен билгеләп үткән.</p> <p>Попов искәрткәнчә, күп кенә заманча аккумуляторларда электролит өстәп тору кирәкми, чөнки аларның борып ачыла торган бөкесе юк. Шуңа күрә автомобиль йөртүчеләргә, аккумулятор конструкциясе моны күздә тотмаган очракта, корпусны үзләре ачарга яки электролит күләмен тулыландырырга тырышырга ярамый, диелә хәбәрдә.</p> https://intertat.tatar/news/musa-tatar-komiksynyn-altyncy-seriyase-cykty-isek-5881309 https://intertat.tatar/news/musa-tatar-komiksynyn-altyncy-seriyase-cykty-isek-5881309 Fri, 23 Oct 26 16:38:00 +0300 message <p>«Интертат» редакциясе «МУСА» комиксының чираттагы сериясен тәкъдим итә. Ул «Ишек» дип атала һәм «Тыелган тавыш» исемле аерым чыгарылышка кадәр булган төп сюжетны дәвам итә.</p> <p>Комикс вакыйгалары 2294 елгы Берлинда бара. Шәһәр белән ясалма интеллект – Архонт идарә итә. Анда бер генә тел рөхсәт ителгән – Стандарт, калган телләр тыелган, ә татар теле рәсми рәвештә юкка чыккан дип санала. Бу дөньяга 1942 елдан Муса Җәлил килеп эләгә. Телләр архивы хезмәткәре Эльза һәм Түбән Берлиннан механик Андре белән бергә ул Архонттан кача һәм өйгә кайту юлын эзли.</p> <p>Синтетлар геройларны Муса киләчәккә килеп эләккән урында чолгап ала. Әмма Архонт көтмәгәндә аларны җибәрә. Геройлар үзләре белән алып киткән мәгълүмат шифрланган, һәм аларны бер генә кеше ача ала – кайчандыр Архонт өчен Мусаны үткәннән алып килгән җайланманы төзегән хатын-кыз.</p> <p>Шулай итеп комикста яңа герой барлыкка килә – доктор Ханна Вайс. Аңа якынча җитмеш яшь, аның тимер кулы бар, һәм ул ташландык планетарийда ялгызы яши. Кайчандыр ул Архонтта эшләгән, ә хәзер иске танышларын да бусагасына якын китерми: Мусаны һәм Эльзаны аның янына алып килгән Андрене ишек төбендә ток суга.</p> <p>Планетарий гөмбәзе астында Ханна Мусага иң мөһим мәгълүматны ача: 1942 елга юл аның үзендә яшеренгән. Тик өйгә илтүче ишек Архонт комплексында — шәһәрнең иң нык саклана торган урынында, геройлар өченче сериядә көчкә качып котылган җирдә. Ә серия ахырында шуны күрәбез: геройларны һәрвакыт күзәтеп торганнар. Һәм яңа сорау туа: Ханна белән Архонтны нәрсә бәйли?</p> <p>Бишенче серия ачышларга бай. Укучы беренче тапкыр көндезге Түбән Берлинны күрә: анда урам музыканты сүзләрен инде беркем дә хәтерләмәгән көйне уйный, ә җирле халык үз кагыйдәләре белән яши һәм чит кешеләрне танышларының сүзе буенча гына кабул итә. Планетарий йолдызлары астындагы тыныч күренештә кыска гына җанлы татарча диалог яңгырый.</p> <p>Персонажлар Стандартта сөйләшә – комикс дөньясында ул немец телен алыштырган, ә укучы аларның сүзләрен татарча тәрҗемәдә күрә. Шулай итеп, тел сюжетның өлешенә әверелә: татар теле аны юк итәргә тырышкан җирдә яңгырый.</p> <p>Серия 16 сюжет кадрыннан тора. Һәр кадрда – бер күренеш, шуңа күрә чыгарылышны телефоннан уку уңай. Серия белән бергә видеотизер да чыгачак.</p> <p>Серияне уку өчен сылтамага бас.</p> https://intertat.tatar/news/moselmannarga-xaivannyn-kaiber-agzalaryn-asau-katgyi-tyela-5881293 https://intertat.tatar/news/moselmannarga-xaivannyn-kaiber-agzalaryn-asau-katgyi-tyela-5881293 Fri, 23 Oct 26 15:19:00 +0300 message <p>Шәригать таләпләре буенча дөрес чалынган хайванның да кайбер өлешләрен мөселманнарга ашау катгый тыела. Бу хакта «Татар-информ»га Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәтенең «Хәләл» стандарты комитеты матбугат хезмәтендә хәбәр иттеләр.</p> <p>«Агып чыккан канны эчү һәм ризык әзерләгәндә куллану тыела. Башкача әйткәндә, каннан ясалган казылык һәм кан нигезендәге буягычлар, хайван тиешенчә суелган булса да, хәләл саналмый. Ә иттәге аз күләмдәге кан тамырлары агып чыккан канга керми. Хайван дөрес чалынган булса, мондый кан тамырлары булуда куркыныч юк», — дип аңлаталар комитетта.</p> <p>Моннан тыш, хайванның түбәндәге әгъзаларын ашарга рөхсәт ителми:</p> <ul> <li>ир-ат һәм хатын-кыз җенес әгъзалары;</li> <li>орлык бизләре;</li> <li>бизләр;</li> <li>сидек куыгы;</li> <li>үт куыгы.</li> </ul> https://intertat.tatar/news/rossiya-uzak-banky-top-stavkany-14-procent-daraasenda-kaldyrdy-5881302 https://intertat.tatar/news/rossiya-uzak-banky-top-stavkany-14-procent-daraasenda-kaldyrdy-5881302 Fri, 23 Oct 26 14:18:00 +0300 message <p>Россия Банкының директорлар советы 2026 елның 23 октябрендә төп ставканы еллык 14 процент дәрәҗәсендә саклау турында карар кабул итте. Бу хакта Россия Үзәк банкы хәбәр итә.</p> <p>Регулятор бәяләвенчә, 2026 елның икенче яртысында икътисад тулаем алганда уртача темплар белән үсә. Хәзерге вакытта бәяләр үсешенә басым югары дәрәҗәдә кала. Бәяләрнең тотрыклы үсеше акрынаймый һәм еллык күрсәткечкә күчереп исәпләгәндә 5–6 процент диапазонында саклана. Бу, беренче чиратта, кайбер тармакларда җитештерү куәтләренең вакытлыча кимүе белән бәйле.</p> <p>Тотрыклы инфляциянең яңадан кимүен тәэмин итү өчен гомуми ихтыяҗның үсешен чикләп торырга кирәк, дип саный Үзәк банк.</p> <p>Төп фараз буенча, 2027 елда уртача төп ставка еллык 12,5–13,5 процент диапазонында булачак, дип хәбәр итә «Татар-информ».</p> https://intertat.tatar/news/idris-gaziev-saxnada-46-el-xislaremne-tiran-magnale-yrlar-asa-aitasem-kila-5881198 https://intertat.tatar/news/idris-gaziev-saxnada-46-el-xislaremne-tiran-magnale-yrlar-asa-aitasem-kila-5881198 Fri, 23 Oct 26 12:00:00 +0300 message <p>Яшь чагында укытучы булырга дигән уеннан кире кайтып җырчылыкка укырга кергән Идрис Газиевны язмыш барыбер мөгаллимлек сукмагына алып керә – бүген ул Заһид Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты вокаль кафедра профессоры да. Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты <strong>Идрис Газиев</strong> белән «Татар-информ» агентлыгы студиясендә җыр-моң дөньясы, яшьләрне тәрбияләү, киләчәккә планнар турында сөйләштек, шәхси тормышына да кагылып үттек.</p> <h2 style="text-align: center;">«Иҗат тынгысыз булырга тиеш, шул вакытта гына җимешләре була»</h2> <p class="faq-question">Идрис Мөдәррисович, хуш килдегез! Бүгенге Идрис Газиев кем ул, нинди тормышта, нинди уйлар, планнар белән яши? Иҗатында нинди үзгәрешләр бар?</p> <p class="faq-answer">Идрис Газиев тормышны ярату белән мәшгуль. Нинди генә катлаулы чорлар булмасын, тормышны ярату, өмет белән яшәү, яхшы киләчәк турында уйлау кешегә көч бирә, эчендәге уйларын тормышка ашырырга ярдәм итә. Шунсыз булмый. Җырчы, укытучы, галим буларак өч юнәлештә эшчәнлегемне байтак еллар алып барам. Ходай Тәгалә биргән тавышны дөрес кулланып, күңелгә яткан татар, башкорт җырларын башкарып, иҗади тормышымны баетып, һәрвакыт кызыксыну белән эш итәм. Тынгысызлык дияр идем моны.</p> <p>Иҗат тынгысыз булырга тиеш, шул вакытта гына җимешләре була.</p> <p>Гыйльми юнәлештәге ачышлар канатландыра мине. Татар музыка тарихының нечкәлекләрен өйрәнү кызык. XIX гасыр азагы-XX гасыр башында булган татар музыкасы, театр сәнгате ничек аякка басып совет чорына кереп киткән, шул катлаулы чорда җыр сәнгате нинди үзгәрешләр кичергән, шул вакытта эшләгән шәхесләр, көйләнелгән җырлар – галим буларак миңа шулар кызык. Өйрәнмәгән әйберләребез бик күп. Татар музыка тарихы шулкадәр бай. Һәр буын халыкчан сәнгатькә үз өлешен кертә, шул шәхесләрне онытырга тиеш түгелбез. Киң катлам тыңлаучыга җиткерергә кирәк.</p> <p>Без бит хәзер популяр музыка кулы астында диикме инде. Популяр музыка безне әсир итте, шуңа татар дөньясында татар зыялылары катлавын саклап калу, үстерү, шушы зыялылыкны алга алып бару бүгенге көндә бик актуаль дип уйлыйм. Тирән фикер йөртеп, аралашып, бер-береңнең эчке дөньясын баетып, фикердәшләр табу мөһим.</p> <p>Элек бит татар зыялылары ничек эш иткән: алар ислам дине нигезләрен дә онытмаган, шул ук вакытта аң-белемгә, дөнья гизәргә омтылган, татарны башка милләтләр рәтенә чыгару өчен тырышкан, рус һәм татар халкы бер дәрәҗәдә булсын дип эш йөрткәннәр. Мәгърифәтчеләрнең идеяләрен кулланып, бүген дә шул әйберләрне алга сөрергә тиешбез. Без татарча фикер йөртә торган катламны югалтабыз. Яшьләрдә шуны тәрбияләргә тиешбез – дәүләт тә, халык та, профессорлар да шул бер уртак максатны күзаллап эшләргә тиеш.</p> <p></p> <h2 style="text-align: center;">«Халыкның такмакларына да мәгънә салынган хәтта»</h2> <p class="faq-question">Сез элегрәк әңгәмәләрнең берсендә элекке композиторларны яңгыратмыйбыз, халык җырларын, озын көйләрне җырларга теләмиләр дигән борчуыгызны җиткергән идегез...</p> <p class="faq-answer">Озын көйләрне тиешле дәрәҗәгә җиткереп башкаручылар бик сирәк. «Борынгы музыка, аларның заманы үткән, ул музыканы халык тыңламый...» дип, хәзер XX гасырның бөек татар композиторлары иҗат иткән әсәрләрне башкармаска тиешмени инде без?! Татар зыялылары – безнең кем икәнлекне күрсәтүче шәхесләр ул. Минем карашка, аларга карата игътибар җитенкерәми. Салих Сәйдәшев, Александр Ключарев, Мансур Мозаффаров, Заһид Хәбибуллин, Фәрит Яруллин һәм башкалар. Аларның онытылган гаҗәеп җырлары бар. Мин заманында шушы әйберләрне күтәреп чыгып, «Идрис Газиев тәкъдим итә» дигән телевизион тапшырулар циклын да төшергән идем.</p> <p>Хәзер яшьләр арасында бик талантлы музыкантлар бар – Динар Шәрәфетдинов, Айгиз Хәйдәршин... Аларның җитди музыка җырларга омтылышлары бар, ләкин халыкка үтми, халыкка популяр музыка кирәк дигән шикләре дә бар. Күбесе академик белем ала да музыка өлкәсенә кереп китә. Анда уңышка да тизрәк ирешәсең. Репертуар да икенчерәк төрле...</p> <p>Без профессиональ музыканы пропагандалауны дәүләт күләмендә алып барырга тиешбез. Ничек кенә булмасын, профессиональ сәнгать – мәдәниятнең дәрәҗәсе күрсәткече. Яшьләр бар, аларны дәүләт ярдәмендә төрле программалар аша алга чыгарырга гына кирәк. Бай мирасны онытмаска! Менә, мәсәлән, <strong>Алмаз Монасыйповның </strong>юбилей елы узып китте, ләкин бернинди аерым чаралар үткәрелмәде. Нәрсәне аңлата бу? Битарафлыкнымы?! Ә бит аның симфоник музыкасы, җырлары зур өлеш керткән. Алар чын сәнгать әсәрләре. Мин аның «Тукай аһәңнәре» вокаль симфоник поэмасын җырлаган идем. Аларның кайбер әсәрләрен бүген дә заманча аранжировка белән яңа үрләргә күтәрергә була.</p> <p>Ә халык җырларын карагыз сез, гаҗәеп образларга бай, һәм тирән мәгънә ята бит аларда! Бүгенге җырлар гаҗәеп гади, җиңелчә. Җан ризыгы юк аларда. Җыр ул җан ризыгы булырга тиеш. Аның эчтәлеге сезне хыялларга алып китәргә тиеш. Халыкның еллар буе килгән такмакларына да мәгънә салынган хәтта. «Мәдинәкәй» дигән җырда Шәмшәриф (Дамаск шәһәре атамасы) шәһәрендә «кич ахшамсыз капка ябылмый...» дип җырлана. Безнең халык кайда гына бармаган, кем белән генә аралашмаган – менә шулар халык җырларында чагылыш таба. «Үткән гомер товар түгел, сатып алып булмый аны...» – тормышның кадерен белеп яшәргә кирәклегенә үзенә бер установка.</p> <p>Идрис Газиев: «Халыкның еллар буе килгән такмакларына да мәгънә салынган хәтта»</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Рамил Гали</p> <p class="faq-question">Быел Габдулла Тукайның 140 еллыгында да Казанда очрашулар үткәрдегез дип беләм...</p> <p class="faq-answer">Казандагы Тукай әдәби музеена мөрәҗәгать итеп, алар үз ризалыгын биреп, дүрт лекция-концерт оештырдым, ай саен бер лекция. Тыңлаучылар бик җылы кабул иттеләр. «Тукай чоры аһәңнәре» дип аталган очрашуда Тукай чорында нинди җырлар яңгыраган, Тукай нинди бәя биргән – шул турыда сүз барды. Тукайның остазы <strong>Камил Мотыйгый-Төхвәтуллин</strong> журналист, нәшир, җырчы булган. Аңа махсус лекция багышланган иде. Камил Мотыйгый минем өчен бөтенләй башка яктан ачылды. Милләтне алга таба этәрүе граммофон язмаларында чагылыш таба, менә шул XX гасыр граммофон язмалары буенча бик күп материаллар туплап, гыйльми журналларда чыгарып барам.</p> <p>Габдулла Тукайның үзенең җыр-моңга мөнәсәбәте – аерым тема. «Ишеттем мин кичә» дип аталды ул очрашу.</p> <p>Аннары Тукай әсәрләрен шагыйрь үзе исән чакта замандашлары – К<strong>амил Төхвәтуллин, </strong>Троицк шәһәреннән<strong> Мөхәммәтҗан Гобәйдуллин</strong> яздырган граммофон язмалары сакланган. Тарихта алар бар.</p> <p>Тукай премиясе лауреаты буларак мин моны башкарып чыктым. Бу коммерция проекты түгел, фәкать мәгърифәтчелек юнәлешендәге эшем. Горурланып әйтә алам: Тукайга багышланган чараларны мин беренчеләрдән булып оештырдым. Казанга килеп, ачышларымны, эзләнүләремне бүлешеп, фикердәш кешеләр табып аралашуыма шатмын.</p> <p>Кеше белән кеше сөйләшкәндә, эчке дөнья үсә – шушы җитми безгә. Телефонга карыйбыз да, дөнья куабыз. Ә кеше бөтен тереклек иясеннән фикер йөртүе белән аерылып тора бит. Шушында бәхетебез.</p> <p>Әле менә сүз уңаеннан әйтеп китим: Тукай Клячкин хастаханәсенә киткәнче яшәгән «Амур» кунакханәсе»ндә дә истәлек тактасы юк. Анда программа нигезендә ул яшәгән номерны реконструкцияләп, музей оештырып, кечкенә генә күргәзмә залы ясап булыр иде. «Тукай торган җир...» дип язып, тагын бер үзенчәлекле җир булыр иде ул.</p> <p class="faq-question">Сез – озын көйләр остасы. Казандагы концерт программасында алар, аңлавымча, күпчелекне тәшкил итәр инде?</p> <p class="faq-answer">Әйе, халык көйләре күп булачак. Заманасында халыктан, җыентыклардан, борынгы язмалардан табып чыгарып сәхнәләрдә яңгыраткан билгеле җырлар да бар. «Казан көе»… «Казаннарга барсаң, дустым…» – гаҗәеп бит, минем Казанга булган мөнәсәбәтем шушы җырда. Әлбәттә, Тукай шигыренә «Әллүки»не башкарачакмын. Әнием сөйләве буенча, картатайның иң яраткан җыры булган ул.</p> <p>Әти гармунда, тальянда уйнап, әни дә җырлап – балачактан шундый мохиттә үстем мин. Үзем дә баянга кушылып җырларга яратам. Концертта баян, скрипка да яңгыраячак. Ике бүлектән торган концерт программасын тере музыка белән алып барырга тырышачакбыз. Кыллы уен кораллары, камера оркестры, әлбәттә, башкорт курае да була. Башкорт халкының озын көен укучыларым сузып җибәрәчәк. Берсе Башкортстанның халык артисты <strong>Заһир Исәнчурин</strong> булса,<strong> Идел Аралбаев, Вилдан Абраров – </strong>атказанган артистлар, халыкара конкурслар лауреаты <strong>Юнир Хисмәтуллин </strong>чыгыш ясаячак. Алар башкаруында халык җырлары да, эстрада җырлары да булыр.</p> <p>Фото: © «Татар-информ» архивы</p> <p>«Татар җыры» фестивалендә мин Казан консерваториясе студентлары белән бер композиция тәкъдим иткән идем. Кыллы оркестр белән шул әсәрне <strong>Тимур Мусин, Инсаф Ганибаев, Айгиз Хәйдәршин, Динар Шәрәфетдинов </strong>белән бергәләп башкарачакбыз.</p> <p class="faq-question">Гел егетләрне атыйсыз. Кызлар юкмы әллә сездә?</p> <p class="faq-answer">Бу тенорлар парады. Минем бик күп укучыларым – тенор тавышлылар. Мин үзем дә тенор булгач, репертуарны да шулай сайладым. Тенорлар белән бергәләшеп җырлау сюрприз булачак. Хәтта тенорлар булгач, итальян телендә дә әсәрләр тәкъдим итәргә уйладык. Тамашачы дөрес аңлар дип уйлыйм инде. Салих Сәйдәшев, Рөстәм Яхин җырлары да башкарылачак.</p> <p>Идрис Газиев: «Тенорлар белән бергәләшеп җырлау сюрприз булачак»</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Рамил Гали</p> <h2 style="text-align: center;">«Соңгы елларда аерым концертлар эшләү сүлпәнәйде»</h2> <p class="faq-question">Яңа җырлар буламы?</p> <p class="faq-answer">Әле генә мичтән чыккан дип әйтерлеге юк. <strong>Эльмир Низамовн</strong>ың яңа яңгыраш, яңа оркестровка белән эшләнгән җырлары бар. Мин бу концертта өр-яңа җыр бүләк итәм дигән максат куймадым. Минем максат – булган әйберләрне тиешле дәрәҗәдә күрсәтә белү. Булган хисләремне, дөньяга карашымны тирән мәгънәле җырлар аша чыгып әйтәсем килә.</p> <p>Яңалык дигәннән, «Музыкаль сабантуй» тапшыруында Руслан Кираметдинов белән ярышырга туры килде. Ул – минем җырны, мин аның «Мәтрүшкәләр» җырын өйрәнеп җырладым. Минем өчен дә көтелмәгән әйбер булып чыкты. «Көтелмәгән дуэт» дигән әйбер дә бар. Анда без талантлы, үзенә генә хас стиль белән көчле аранжировкалар эшләүче <strong>Илгиз Шәйхразыев</strong> белән дуэт башкарабыз. Ул җырны концертта да җырлаячакбыз. Үземнең студент белән дуэт булачак.</p> <p>Әйтергә кирәк, ниндидер фестиваль, концертларга чыгышларга чакыралар, әмма дә ләкин соңгы елларда аерым концертлар эшләү сүлпәнәйде, юк дәрәҗәсендә. «Сольный» концерт булмавы үз нәтиҗәсен бирә инде. Дөрес эшләмәдем. Ике елга бер булса да кабатлап торырга кирәк иде. Тамашачы сине һәрвакыт күрергә тиеш.</p> <p>Аның сәбәбе аңлашыла – соңгы елларда гыйльми эзләнүләрем күп вакытны алды. Җиңелчә, өстән генә эшли торган әйбер түгел бит ул. Тарихны, музыкаль мәдәниятне өйрәнүгә күп вакыт сарыф ителә: уйланырга да, чыганакларны да табарга, эшкәртергә, билгеле бер тәртипкә салырга кирәк. Концертлар оештыру да җаваплы, күп энергия, көчне ала торган эш.</p> <p class="faq-question">Димәк, югалып тору аркасында үкенечегез бар...</p> <p class="faq-answer">Әйе, бар. Бер яктан, җырламый тормадым, көненә әллә ничә сәгать җырлыйм студентлар белән дә. Мин быел профессиональ сәхнәдә 46 ел. Тавышны һәрвакыт формада тотарга, көйләп торырга тырышам. Тавыш ул – нечкә инструмент. Аның белән шөгыльләнергә, сакларга кирәк, шул вакытта ул сиңа хезмәт итә.</p> <p class="faq-question">Тавышны чыныктырып торуның үзегезгә генә хас ысуллары юкмы?</p> <p class="faq-answer">Минем төп ысулым — дөрес җырлау. Тавыш оештырылса, бөтен тән белән табигать биргән дулкыннарда йөзсәң – шул саклый.</p> <p>Ризыкны, суны эссе килеш ашарга, бик салкынны эчәргә ярамый. Сакланырга, чирләмәскә, грипптан прививка ясарга – ансыз булмый. Тирләп салкынга да чыкмаска, тирләсәгез, киемегезне алыштырыгыз, дип әйтеп кенә торам. Суыну, тәнне суыту – ул бик начар әйбер.</p> <p>«Что-то у меня нос чешется...» дип төчкерә башласалар, мин студентларыма да «бар, өеңә кайт, бер көн җырламый тор» дип әйтәм.</p> <p class="faq-question">Ә мунча керергә яратасызмы?</p> <p class="faq-answer">Мунча яратам, үземнең Уфа янында коттедж, анда, әлбәттә, мунчасы да бар. Миннекнең соңгы яфрагы төшкәнче үземне «кыйный» торган кеше түгел инде анысы. Әз генә җиңелчә генә, җилпенеп кенә (көлә). Амплитудалар кирәкми.</p> <p>Фото: © «Татар-информ» архивы</p> <h2 style="text-align: center;">«Чама хисе тормышта кирәк әйбер»</h2> <p class="faq-question">Димәк, чама белән генә.</p> <p class="faq-answer">Әйе, әйе, нәкъ шулай. Чама дигән әйбер гаҗәп дөрес ул, тормышта кирәк әйбер. Чама хисе бөтен әйбердә дә мөһим – чама белән авызыңны ач, чама белән аша, чама белән башка эшләрне эшлә...</p> <p class="faq-question">Бик кыйммәтле әйбер ул чыннан да.</p> <p class="faq-answer">Чама һәм сабырлык, түземлек. Сабырлык булу әйбәт, минем педагог эшемдә бик ярдәм итә ул. Мин сабыр кеше. Бик сирәк ярсып китәм. Була инде шундый студентлар – әйтик, бер дәрескә килми, икенчесенә… Кычкырмыйм, аңлатырга тырышам, кабатлап-кабатлап.</p> <p>Чаманы белү өчен тәрбия кирәк, әлбәттә, балачактан ук – кем белән аралашасың, сөйләшәсең... Үзенә зыян сала торган мохиткә эләксә укучы, шуның тәэсирендә кала. Тормышка булган карашы үзгәрә башлый. Шуңа мин студентларны да, аралашу мохитен сайлый белергә кирәк, дип һәрвакытта кисәтеп киләм. Миңа яшьләр белән эшләү ошый, хәзерге заманда алар бөтенләй икенче бит.</p> <p>Күптән түгел урамда бер таныш егет: «Идрис абый, ничек сезгә хәзерге яшьләр?» – дип сорый. Мин: «Яшьләр искиткеч, алар белән кызык», – дим. Аларның тормышы, иҗаты белән кызыксынучанлык кирәк безгә, әлбәттә.</p> <h2 style="text-align: center;">«Укытучы укучылары белән бергә үсәргә тиеш»</h2> <p class="faq-question">Хәзерге заман яшьләренең тагын кайсы сыйфатларын билгеләп үтәр идегез? Сезнең чордагы яшьләрдән нәрсәсе белән аерылалар?</p> <p class="faq-answer">Алар, беренчедән, мәгълүмати дөньяда яши, бик коммуникативлар. Бөтен әйберне аңлый, белә, тиз эләктереп алалар. Шулай да кайбер әйберләр аларның тирән фикерләвенә әзрәк комачаулык та ясый. «Клиповое мышление» дип әйтәбез, клиплы күзаллау, фикер йөртү гаҗәеп шундый тискәре эзен калдыра. Ә музыка ярдәм итә. Иҗатта алар бөтенләй икенче дөньяга кереп китә – шуны күзәтү дә кызык.</p> <p class="faq-question">Сез дә алардан шулай ук нәрсәгәдер өйрәнәсездер?</p> <p class="faq-answer">Әлбәттә, әлбәттә. Мин карыйм да, кара ничек итеп җырлады бу фразаны, дим. Бу җөмләне ничек матур итеп җырлап куйды, әһә, әһә, болай да була икән, дип куясың. Мин алар белән үсәм. Укытучы укучылары белән бергә үсәргә тиеш. Әгәр дә ул алар белән алга бармый, үз позициясендә кала икән, югарыда әйтеп үткән сыйфатлар, димәк, аңа хас түгел.</p> <p class="faq-question">Андый, үзенекен генә тукыган укытучыны яшьләр санламый, кабул да итмидер инде...</p> <p class="faq-answer">Әйе, шуның өчен мин аларга телемне жәлләмим. Ниндидер әз генә яхшы сыйфаты, тавышы, тембры матур булса: «О, молодец! Әй, шәп! Менә, запомни, запомни!» – дип шулай һәрвакытта канатландырып торам, шулай кирәк. Перәннеге дә, чыбыркысы да бар инде. Сирәгрәк, ләкин ансыз булмый. Таләпчәнлек, дисциплина – анысы да безнең эштә бик мөһим.</p> <p class="faq-question">Чыбыркы кирәк булганы бар, димәк?</p> <p class="faq-answer">Ул сугу дигән әйбер түгел, ул аны күрсәтү дигән әйбер (көлә). Безнең картатайларның да түшәмгә кыстырып куйган таягы була иде.</p> <p class="faq-question">Сугасы булмыйча күрсәтүне генә аңлагач әйбәт инде...</p> <p class="faq-answer">Юууук, сугарга ярамый, анысы бит инде җинаять җаваплылыгы…</p> <p class="faq-question">Ә тагын нәрсә ошап җитми? Бәлки, алар бүген җитди түгелдер, җаваплылыклары юктыр…</p> <p class="faq-answer">Бар, анысы да, әйдә, ярыйга эшләп йөрүчеләр дә. Ләкин барыбер без аларны аңларга, ярдәм итәргә тиешбез. Кая бара, кая урнаша, кая эшли – проблема җитәрлек, замана шаукымы тия. Мәгълүмат агымы күп, барысын фикерләп, «киштәгә салырга» кирәк бит. Аларны үзләре генә эшли алмый. Менә шушында безнең ярдәм кирәк.</p> <p>Идрис Газиев: «Тенорлар белән бергәләшеп җырлау сюрприз булачак»</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Рамил Гали</p> <h2 style="text-align: center;">«Сез бит безнең икенче әтиебез кебек»</h2> <p class="faq-question">Һәрнәрсәгә җиңелрәк карап, йөрәкләренә якын алмаучылар сәламәтрәк, җайлырак яши дигән фикерләр дә бар. Сез килешәсезме?</p> <p class="faq-answer">Юк, ну менә мин үземне җайсыз яшим дип әйтә алмыйм (көлә). Мин һәр эшне җиренә җиткерергә тырышам. Әгәр дә үземә таләпчән булмасам, студентлардан, туганнардан ничек таләп итә алам?</p> <p>Әти-әниләр эш сөяргә өйрәткән. Әти әйтә иде: «Балам, бушка гына килгән әйбер безгә килешми», – дип. Гаҗәп бит! Үзенә күрә установка. Тормышка алардан шундый фатиха булган. Әти-әнинең фатихасын алу ул бик зур әйбер. 15 яшьлек егет чакта авылдан чыгып киттем, бер дә җырчы һөнәренә каршы төшмәделәр, әмма дә ләкин күңелләреннән укытучы булуымны теләделәр – барыбер укытучы булдым, җыр укытучысы буларак династияне дәвам итәм. Аларның фатихасы тормыш юлыннан алып бара.</p> <p class="faq-question">Ә сез гаиләдә ничә бала?</p> <p class="faq-answer">Сигез бала, җидебез исән, мин бишенчесе. Өлкән абыйга инде 76 яшь. Аралашып торабыз, Аллаһка шөкер, бар да әйбәт, һәрберсенең үз тормышы, үз дөньясы.</p> <p class="faq-question">Җырлыйлармы?</p> <p class="faq-answer">Минем апа гына җырлады һәм бик оста баянда уйнады, гомере буе балалар бакчасында музыкаль тәрбияче булып эшләде. Мәрхүм <strong>Роберт исемле абыем</strong> бик әйбәт уйный иде гармунда, баянда. Мин 6-7 сыйныфларда укыганда, концертларда чыгыш ясый идем, ул миңа баянда уйнады, беренче аккомпаниаторым булды. Иртәрәк китте. Авыр туфрагы җиңел булсын!</p> <p>Туганнар белән аралашып торабыз, әлбәттә. Оныклар, оныкчыклар белән, ул яктан әйбәт. Без хәләл җефетем белән икәү генә, шулай язган, барысы да Ходай кулында. Шуңа туганнарның оныклары безнеке дә инде ул. Быел бергә яшәвебезгә 40 ел тулды. Ул яктан мин бәхетле кеше, бик талантлы музыка белгече иптәшем.</p> <p>Студент чактан таныш бер <strong>Тәслимә апа</strong> бар иде. Шулай бер очраткач: «Идрис, син ничек, балаларың бармы?» – дип сорый. «Юк» дим. «Ә син беләсеңме, борчылма, баласы булганы да елый, булмаганы да елый», – ди. Менә шул бик хәтердә калды. Шуның өчен инде бөтен булмышымны сәнгатькә, гыйльми эшкә, студентларга багышлап яшәдем.</p> <p>Студентлар белән чыгарылыш кичәләрендә хушлашканда да: «Идрис Мөдәррисович, сез бит безнең икенче әтиебез кебек», – диләр. Шуңа мин аларга балаларыма караган кебек карыйм. Барысын да яратам, төрлеләре бар: холкы ягыннан авырраклары да, очраклы рәвештә килеп кергәннәре дә. Тавыш биргән инде Ходай Тәгалә, тик укырга теләге юк. Менә шундыйлар да була. Мин аларга аңлатам, өйрәтәм. Мин алар белән дус та, алар белән якын кеше дә, таләпчән профессор да, «әти» дә.</p> <p class="faq-question">Бер дулкында булырга тырышам дигән сүз бар бит, сезнең турыдадыр ул шулай бит, өстән карамыйсыз инде...</p> <p class="faq-answer">Юк, юк, миндә андый әйбер юк, артык якынайтып җибәрү дә ярамый анысы.</p> <p class="faq-question">Чама белән генә…</p> <p class="faq-answer">Чама, тагын да шул чама! Шуны белеп торырга кирәк. Мин һәрвакытта да аны контрольдә тотам. Гаҗәеп әйбер бит ул. Бөек Шаляпин да «на сцене работаю, пою, у меня сидит контролер, без этого контролера я никак» ди. Тормышта да шулай.</p> <p>«Әти-әнинең фатихасын алу ул бик зур әйбер»</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Рамил Гали</p> <p class="faq-question">Ә үзегез яшь чакта үзегезгә карата шундый тәкәбберрәк караш сизгәнегез булмадымы?</p> <p class="faq-answer">Бик сирәк. Чөнки чын мәгънәсендә талантлы кеше андый була алмый. Мин бик күп зур җырчылар белән аралашырга өлгердем, Аллаһка шөкер. <strong>Илһам абый, Фәридә апа Кудашева</strong>, данлыклы «Салават Юлаев» операсында партияләр җырлаган<strong> Мәгъфүр ага Хисмәтуллин</strong>.</p> <p>Илһам абый Шакировны һәрвакытта якты хисләр белән искә алам. Аның белән профессиональ иҗат, композиторлар турында сөйләштек… Аның миңа ихтирамы һәрвакыт зур булды. Ниндидер сораулар туса да, мин аңа мөрәҗәгать итеп, фильмнар төшергәндә дә, Илһам абый миңа һәрвакыт ярдәм итте. Илһам Шакиров бик күп мәгълүматлар биреп, кызыклы анекдотлар сөйләгән язмалары диктофонда сакланды. Ул беркая да билгеле түгел.</p> <p>Гагарин очкач, шуңа багышлап «срочно» җыр иҗат итәргә кирәк дигәннәр икән. «Срочно» эзли башлыйлар, композиторларның берсе өлгерә алмыйм, берсе тиз генә яза алмыйм...дигән. «Иртәгә студиядә вакыт куйганнар. Композитор юк, шигырьләрне кем язу билгесез, Илһам Шакиров җырлый», – дип Илһам абый шулай кет-кет көлеп сөйләгән иде.</p> <p><strong>Зәйнәп Хәйруллина</strong> – беренче татар музыка белгече. Ул Фәрит Яруллинны күргән, белгән, аралашкан кеше. Мансур Мозаффаров, Салих Сәйдәшевләр турында итапта язылмаган бик кызыклы мәгълүмат бирә.</p> <p><strong>Мәрьям апа Карамышевадан</strong> интервью алганда, аңа 92 яшь иде – ул Муса Җәлил исемендәге опера һәм балет театрында озак еллар эшләгән балерина. Фәрит Яруллин, Заһид Хәбибуллин турында истәлекләр белән бүлешә. <strong>Усман ага Әлмиев</strong> белән дә язмаларым сакланды.</p> <p>Мин бәхетле кеше, мин шушы кешеләр белән аралаша, алардан мәгълүмат җыя алдым. Бу гыйльми эшемә дә этәргеч булды. Ул язмаларны цифрлаштырдылар, аны бераз чистартырга, кайбер урыннарына реставрация ясарга кирәк, ләкин барысы да аңлашыла. Шушы әйберләрне якын киләчәктә халыкка ишеттерергә, чыгарырга дип уйлыйм.</p> <p>Казанга килсәм дә шулай эзләнеп йөрим – кемдә бер пластика сакланган, кемдә – ике. Чын мәгънәсендә ачыш булды алар. Габдулла Кариев тавышы, аннары Кудашев-Ашказарский 1908 елда Тукай шигырен граммофонга яздырган. Мәскәү архивларында әле без ишетмәгән язмалар ята. Мәгълүмат бар, аларны чыгарырга гына кирәк, ә аның өчен вакыт кирәк. Шулай булгач, аерым концертларга вакыт та калмый инде.</p> <p>Әле татар халкының өйрәнәсе озын җырлары күп. Әйтик, «Кәләү Гайшә», «Тәпте Якуб» дигән бик матур җыр бар. Болар озын көйләр.</p> <p>Фото: © «Татар-информ» архивы</p> <p class="faq-question">Хәзерге татар эстрадасында авторлык хокуклары өчен гаугалашып, бер-берсе белән күрешми йөргән җырчылар да була. Сезнең дә шундый сез аңламаган яки сезне аңламаган җырчылар булдымы даирәгездә?</p> <p class="faq-answer">Минем сиземлелек, интуиция көчле. Сәнгатьтә дә аралашу мохитен оештырырга кирәк. Тәҗрибәм үзе күрсәтә: моның белән аралашыргамы-юкмы, аны күрергәме-юкмы. Эрелегем турында сүз бармый, миңа аның белән кызыкмы, мин аның белән үсәмме, аның белән фикер йөртәмме, аның белән бер дулкындамы мин – сүз шул хакта. Беләсезме, ул шултиклем вак әйбер тормышта, бер караганда.</p> <p>Башында әз генә мае булган кеше барыбер үз бәясен белә, үзеңне бәяләмичә булмый. Мин шулай дип уйлыйм. Ул тәкәбберлеккә дә керми, ниндидер өстен күрү дә түгел, ләкин кем икәнеңне, үз урыныңны, дәрәҗәңне белергә тиешсең. Ансыз булмый. Тагын шул безнең сөйләшүдә лейтмотив булып барган чама дигән әйбергә барып төртеләбез.</p> <p class="faq-question">Үзегез турында теләсә нинди җырны җырлый алам дип әйтә аласызмы? Менә бит әле «Мәтрүшкәләр»не дә җырлагансыз. Ул бит инде шундый җитез җыр...</p> <p class="faq-answer">Андый җырлар булды минем байтак кына заманасында. Ләкин барыбер дә мине бер журналист «рыцарь сцены» дип язып чыккан иде – шундый кушамат тактылар бер рус журналында. Ә рыцарь бит вакланмый, эредән алып эш итә. Чын мәгънәсендә бирелеп ярата, сөйгәненә бирелеп багышлый үзенең иҗатын, бирелеп җиңә көрәшләрдә, турнирларда. Ә мин сәхнәдә мәхәббәт җырчысы.</p> <p>Кайвакыт: «Идрис, «поживее песни» дип сорыйлар, сез беләсез бит: «Мин лирик герой» дим. Мин лирикада үземнең көчемне, үземнең булмышымны ныграк ачам. Әлбәттә, такмак кебек җиңел әйберләр, әлбәттә, алар программада кирәк. Аларны да кертеп җибәрәм. Заманында мин яшь вакытта орчык кебек әйләнеп биеп җырлый идем. Мин биергә бик яраттым.</p> <p class="faq-question">Хәзер дә яратасыздыр, биисездер.</p> <p class="faq-answer">Биим, әйе, бәйрәмнәрдә. Ә бервакыт шулай туксанынчы елларда Камал театрында бер атна концерт куйдык. Рәмис Аймәт концерттан соң интервью ала: «Идрис абый, менә ничек ул, подряд дүрт медляк җырладыгыз...» – ди.</p> <p class="faq-question">Салмак җыр...</p> <p class="faq-answer">Салмак та түгел, салмакның теге ягы, акрын. Ә тамашачы бит барысын да кабул итте, ди. Әгәр дә тиешле дәрәҗәдә башкарасың икән, кабул итә, алар бит барысы да бер уй белән бармый, һәркайсында аерым эчтәлек, аларның эчендә, гомумән, бер-берсенә охшамаган тематика.</p> <p class="faq-question">Ә сезгә авторлар хәзер җырлар тәкъдим иткәне бармы?</p> <p class="faq-answer">Тәкъдим итәләр дә, мин хәзер алмыйм артык, чөнки элек җырлаган җырларны халык яңа аранжировка белән сорый. Минем репертуар зур булды. Ул җырларда беркайчан актуальлеген югалтмаган темалар күтәрелгән. Талантлы композиторлар – көйләрен, талантлы шагыйрьләр шигырь язган. Шуның өчен дә менә шушы репертуар минем өчен кадерле. Ике нотаны көй итеп, үзләрен композитор дип әйткән кешеләр белән мин иҗат итмим.</p> <p class="faq-question">Шулай да татар җырының киләчәге бармы инде?</p> <p class="faq-answer">Әлбәттә, киләчәге бар, чөнки яшь җырчылар, яшь композиторлар бар. Казанда соңгы елларда алар байтак кына бит – Резеда Галимова, Миләүшә Хәйруллина... Эльмир Низамовның концертта ике җырын башкарачакмын. Эстрадада үзенчәлекле тавыш, үзенчәлекле хәрәкәтләр, алымнар белән җырчылар да хәзер җитәрлек.</p> <p>Алай итәргә, болай итәргә ярамый дип әйтә алмыйм. Һәрберсе үз көче белән, сәләте нинди дәрәҗәдә булуына карап, шул без әйткән чамасы, үзенең табигате белән репертуарын халыкка чыгарып күрсәтергә тели. Халык күбесен кабул итә.</p> <p class="faq-question">Идрис Мөдәррисович, концертыгыз гөрләп узсын! Бездән теләк шул.</p> <p class="faq-answer">Рәхмәт сезгә!</p> <p>Фото: © «Татар-информ» архивы</p> https://intertat.tatar/news/prodyuser-niyaz-sabirovnyn-kyzy-tugan-5881298 https://intertat.tatar/news/prodyuser-niyaz-sabirovnyn-kyzy-tugan-5881298 Fri, 23 Oct 26 11:07:00 +0300 message <p>«Хыял» продюсерлык үзәге җитәкчесе, татар бизәкләре төшерелгән сувенир чәйләр ясау белән шөгыльләнүче Нияз Сабиров һәм аның тормыш иптәше, ТМТВ телеканалы директоры Зөлфия Гыйльметдинова беренче тапкыр әти-әни булган. Аларның кызлары туган.</p> <p>«Тормыш иптәшем безгә кыз бүләк итте. 21 октябрь көнне безнең гаиләбез ишәйде, Әлхәмдүлилләһ. Бу сәгатьләрдә бер дә җиңел булмады. Ләкин без барысын да җиңеп чыктык. Барлык акушерлар һәм табибларга чиксез рәхмәт. Барлык мактауларыбыз Аллаһ Тәгәләбезгә», – дип язган Нияз социаль челтәрдәге сәхифәсендә.</p> <p>Зөлфия белән Нияз 2024 елда никахлашкан иде. Нияз сөйгәненә 4 каттагы балконда оркестр белән татарча җырлап тәкъдим ясады, әлеге романтик ролик социаль челтәрләрдә бик күп караулар җыйды.</p> <div class="ckeditor-html5-video" data-responsive="true" style="text-align: center;"> </div> <p> </p> https://intertat.tatar/news/my-iz-budushhego-filmy-asa-tanylgan-akter-andrei-terentevny-kazanda-irlilar-5881299 https://intertat.tatar/news/my-iz-budushhego-filmy-asa-tanylgan-akter-andrei-terentevny-kazanda-irlilar-5881299 Fri, 23 Oct 26 10:12:00 +0300 message <p>«Мы из будущего» фильмы һәм «Горюнов» сериалы аша танылган актер Андрей Терентьевны Казанда җирлиләр. Бу хакта аның гаиләсенә сылтама белән «РИА Новости» хәбәр итә.</p> <p>Актерга 44 яшь иде. Гаиләсендә хәбәр итүләренчә, үлеменә ашказаны җәрәхәте (язва) сәбәп булган. Агентлык әңгәмәдәшенең сүзләренә караганда, актер Татарстан башкаласындагы зиратларның берсендә җирләнәчәк.</p> <p>Андрей Терентьев 1982 елның 14 июлендә туган. Вениамин Фильштинский курсында Санкт-Петербург театр сәнгате академиясен тәмамлаган. Аннары «Приют комедианта», «Особняк», «Балтийский дом» кебек антреприза театрларында эшләгән. Шулай ук режиссер буларак та үзен сынап караган: Ольга Погодинаның «Глиняная яма» спектаклен сәхнәләштергән.</p> <p>Кинода беренче тапкыр 2006 елда «Ненормальная» фильмында төшкән. Ике елдан соң Андрей Малюковның «Мы из будущего» фильмында Спирт ролен башкаргач, киң танылган.</p> <p>Актер катнашкан башка фильмнар һәм сериаллар арасында «Горюнов», «Высокие ставки», «Такая работа», «Игра с огнем», «Презумпция невиновности», «Филин» һәм «Солнцепек» бар. 2026 елда Терентьев «10 историй о любви и смерти» хәрби драмасында да төшкән.</p> https://intertat.tatar/news/tatarstan-teatr-esleklelare-berlege-2-teatrga-ham-ber-oesmaga-spektakl-kuyarga-akca-bira-5881296 https://intertat.tatar/news/tatarstan-teatr-esleklelare-berlege-2-teatrga-ham-ber-oesmaga-spektakl-kuyarga-akca-bira-5881296 Fri, 23 Oct 26 10:10:00 +0300 message <p>Татарстан Республикасы Театр эшлеклеләре берлеге 2027 елда спектакль кую өчен финанс ярдәме күрсәтеләчәк дәүләт, муниципаль һәм хосусый профессиональ театрлар исемлеген игълан итте.</p> <p>Әлеге конкурска быел барлыгы 15 гариза кергән. Конкурс комиссиясе алар арасыннан 3 коллективны сайлап алган:</p> <li>Чаллы дәүләт курчак театрына «Не Ёж» спектаклен куюга – 300 000 сум.</li> <li>Кариев театрына «Иң шәп сәяхәт» спектаклен куюга – 400 000 сум.</li> <li>«Дастан» креатив индустрияләрне үстерүнең коммерцияле булмаган автоном оешмасына «8» спектаклен кую өчен – 500 000 сум.</li> <ul> <li>«Дастан» оешмасының директоры – Алёна Батулла. Әлеге оешманың эшчәнлегенә килгәндә, бер мисал итеп хәзер аларның ТР Мәдәният министрлыгы субсидиясенә «Урманче. «Күренешләр» (рәссам Бакый Урманченың тууына 130 ел) фильмын төшерүләре билгеле.</li> </ul> https://intertat.tatar/news/gonahlardan-saklanu-ocen-10-kinas-5881275 https://intertat.tatar/news/gonahlardan-saklanu-ocen-10-kinas-5881275 Fri, 23 Oct 26 09:11:00 +0300 message <p>Буа мәдрәсәсе җитәкчесе урынбасары, Буаның «Әниләр» мәчете имамы, мәктәптә тарих, җәмгыять белеме, биология, география укытучысы Марсель хәзрәт Кәримов гөнаһлардан саклану өчен 10 киңәш тәкъдим итте.</p> <p>Әй кардәшем, гөнаһ кылудан тыелып калу өчен, башта аның нәрсә икәнен һәм нинди зыян китерүен аңларга кирәк. Менә сезгә һәрвакыт истә тотарлык 10 мөһим кагыйдә:</p> <p>1. Раббыбыз хакында уйлану. Аның бөеклеген, кодрәтен, рәхмәтен уйлау күңелне тыйнакландыра һәм гөнаһка карата нәфрәт уята. Аллаһны онытмау — гөнаһтан саклануның нигезе.</p> <p>2. Онытма: Аллаһ безне ярата. Аллаһ безгә иң якын һәм безнең өчен иң яхшыны тели. Аның мәхәббәтен тойган кеше Аны күңелсезләндерергә теләми.</p> <p>3. Барча нигъмәтләрне бирүче — Ул. Сәламәтлек, ризык, гаилә, иминлек — болар барысы да Аллаһтан. Аның биргән нигъмәтләренә гөнаһ белән җавап бирү — оят.</p> <p>4. Гөнаһ Аллаһның ачуына китерә. Гөнаһ кылганда, без Аллаһның рәхмәтеннән ерагаябыз. Аның ачуыннан саклану өчен, гөнаһтан тыелырга кирәк.</p> <p>5. Гөнаһ эшләү — ул зур югалту. Гөнаһ күңелне караңгылата, бәрәкәтне юкка чыгара, тормышны боза. Ул дөньяда да, ахрәттә дә зур югалтуга китерә.</p> <p>6. Дога кылырга. Кеше үз көче белән генә гөнаһтан саклана алмый. «Аллаһым, гөнаһлардан сакла, миңа ярдәм ит», — дип дога кылу иң көчле корал.</p> <p>7. Гөнаһны калдырсаң, Аллаһ хәерле нәрсә белән алыштыра. Гөнаһны калдыру — югалту түгел, ә табыш.</p> <p>8. Онытма: Аллаһ безгә якын. Аллаһ безнең күңелебездән дә якын. Ул безнең һәр уйны, һәр хәрәкәтне күреп тора. Бу хис гөнаһ кылудан тыеп тора.</p> <p>9. Әҗәл якын. Гомер бик кыска. Ахирәткә нәрсә алып китәчәгебезне уйлау гөнаһ кылудан саклый. Тәүбә кылырга вакыт һәрвакыт булмый.</p> <p>10. Гөнаһ зыян сала. Гөнаһ күңелгә, тәнгә, тормышка зыян сала. Ул кешене бәхетсезлеккә, авыруларга, бәла-казаларга китерә ала. Аллаһым, безне гөнаһлардан сакла һәм Үзеңнең рәхмәтеңә һәм мәхәббәтеңә лаеклы бәндәләреңнән кыл!</p> <p> </p> <p>Фото: © Марсель хәзрәт Кәримов</p> <p> </p> https://intertat.tatar/news/sirina-zainetdinovany-ranetkannar-minem-da-ioragem-bar-5881288 https://intertat.tatar/news/sirina-zainetdinovany-ranetkannar-minem-da-ioragem-bar-5881288 Fri, 23 Oct 26 07:18:00 +0300 message <p>Җырчы Сиринә Зәйнетдинова социаль челтәрләрдә җан әрнүе белән бүлешә. Чаллыдагы концертыннан соң җырчыга начар эчтәлектәге комментарий килеп төшкән. Җырчы фикеренчә, кайбер тамашачылар артистларның гап-гади кешеләр икәнен оныта.</p> <p class="faq-answer">Кичә концертта мин чын күңелемнән җырладым, ә бүген миңа: «Син карт инде, пенсиягә кит», – дип язалар… Әйе, яшь түгел, идеаль дә түгел. Ләкин минем дә йөрәгем бар, ул да әрни. Мин сәхнәгә дан өчен түгел, ә җырларга, кешеләргә яхшы кәеф бүләк итәргә дип чыгам.</p> <p>Минем дә балам бар. Мондый сүзләрне укырга бик авыр. Әйдәгез, бер-беребезгә мәрхәмәтлерәк булырга тырышыйк. Мине аңлаган һәр кешегә олы рәхмәтем. Ә бу хатка ничек җавап бирергә дә белмим, – дип язган Сиринә Зәйнетдинова.</p> <p>Артист үзен рәнҗеткән смсны да күрсәтте.</p> <p>«Ябыксаң да юк, тешләреңне ясатсаң да юк, күлмәкләреңне алыштырсаң да, моңың юк синең. Тавышың да «әтәк-сәтәк» инде. Җырчы саны булып йөрмә, синнән башка да сәхнәдә чүп-чар күп. Карт инде син, пенсиягә кит», – дигән берәү аңа.</p> <p></p> https://intertat.tatar/news/tabiblar-orvi-sezony-turynda-barange-pary-sulau-ayaklarny-ylytu-faidasyz-ham-kurkynyc-5881182 https://intertat.tatar/news/tabiblar-orvi-sezony-turynda-barange-pary-sulau-ayaklarny-ylytu-faidasyz-ham-kurkynyc-5881182 Fri, 23 Oct 26 06:00:00 +0300 message <p>Татарстанда ОРВИ һәм грипп сезоны әкренләп көчәя бара. Әлегә авыручылар саны эпидемик чиктән түбән тора, әмма поликлинкаларга мөрәҗәгатьләр саны һәм ашыгыч ярдәм чакыртулар көннән-көн арта. ОРВИ булганда ничек тукланырга һәм салкын тиюне аягүрә генә уздыру нигә куркыныч? Бу хакта «Татар-информ» язмасында.</p> <h2 style="text-align: center;">«Югары температура булмаса да, ютәлгә һәм хәлсезлеккә зарланалар»</h2> <p>Татарстанда ОРВИ һәм грипп сезоны башланды инде. Сентябрьдән башлап, атна саен салкын тиеп авыруларның яңа очраклары күбәя – хәзер атнасына якынча 12 меңгә җитә.</p> <p>Хәзер авыручылар саны эпидемик чиктән артмый – аның темплары узган елгыга караганда түбәнрәк, ә грипп әлегә үзен тулысыча күрсәтмәде, диделәр Роспотребнадзорда.</p> <p>«Әлегә миңа мөрәҗәгать иткән пациентлар арасында грипп очрамады. Күбесенчә бу риновирус инфекциясе, шулай ук парагрипп вируслары да бар», – дип сөйләде Казанның 21 нче шәһәр поликлиникасы терапевты <strong>Джаваншир Закирджаев</strong>.</p> <p>Терапевтларга килгән пациентлар башлыча 37,5-38 градус температурага, томауга, төчкерүгә, тамак авыртуга, ютәлгә, гомуми хәлсезлеккә зарлана.</p> <p>«Тик үзенчәлек тә бар: быел пациентларның бер өлеше тамак нык авыртуга, коры ютәлгә һәм температура булмаса да, көчле хәлсезлеккә зарлана. Респиратор вируслары белән таныш иммун системасы гомуми ялкынсынуга ирек бирми», – дип аңлатты табиб.</p> <p>21 нче шәһәр поликлиникасы терапевты Джаваншир Закирджаев.</p> <p>Фото: © 21 нче шәһәр поликлиникасы матбугат хезмәте, poliklinika21.ru</p> <h2 style="text-align: center;">ОРВИ сезоны – ашыгыч ярдәмгә гаять зур йөкләнеш чоры</h2> <p>ОРВИ гриппка караганда җиңелрәк уза, әмма табибларга вакытында мөрәҗәгать итмәсәң һәм үз-үзеңне дәвалау белән шөгыльләнсәң, өзлегүләр булуы ихтимал.</p> <p>«Кискен синусит, гайморит, фронтит, кискен отит һәм пневмония килеп чыгарга мөмкин. Сирәк очракларда баш мие шешенә, инфекцион-токсик шок була ала. Авырып китүнең 5-7 нче көненә хәл яхшырмаса, яки яхшырганнан соң тагын начарланса, өзлегүләргә шик бар дигән сүз», – дип аңлатты табиб.</p> <p>ОРВИ хроник авыруларны: бронхиаль астманы, үпкәләрнең хроник обструктив авыруын, йөрәк-кан тамырлары патологияләрен, шикәр диабетын кискенләштерергә мөмкин. Бу өлкән яшьтәге пациентлар өчен аеруча куркыныч.</p> <p>«Өлкән кешеләрдә ОРВИ еш кына тын юллары зарарланудан башлана, кайвакыт температура да күтәрелмәскә мөмкин. Катлаулы очракларда пневмониядән, җитмсә, бактериаль пневмониядән башлана. Бу сезонда мондый очраклар бар инде. Сирәк булса да инфекцион-токсик шок булган пациентлар очрый. Без андый пациентларны стационарларга алып китәбез», – дип сөйләде Казанның ашыгыч ярдәм хезмәте анестезиолог-реаниматологы <strong>Вячеслав Мөслимов</strong>.</p> <p>Тән температурасы 38 градустан югары булып өч көн торса, тын кысылса, күкрәктә авырту булса, зиһен чуалса, ютәл көчәйсә яки үлекле какырык чыкса, үпкәләрдә гыжлау барлыкка килсә, колак авыртса яки борын куышлыгында авырлык булса, ашыгыч ярдәм чакыртуны кичектерергә ярамый. Вячеслав Мөслимов пульсоксиметр – сатурацияне, ягъни, кандагы кислород күләмен үлчи торган җиһаз алырга киңәш итә. Әгәр тыныч сулыш алганда сатурация 95 проценттан түбән төшә икән – бу «103» номерына шалтыратырга бер сәбәп.</p> <p>Казанның ашыгыч ярдәм хезмәте анестезиолог-реаниматологы Вячеслав Мөслимов.</p> <p>Фото: © Вячеслав Мөслимов тәкъдим итте</p> <p>Ашыгыч ярдәм көткән арада, табибларга пациент янына керү мөмкинлеген хәстәрләгез: ишегалды капкаларын, подъезд һәм фатир ишеген ачыгыз, мөмкинлек булса, бригаданы каршы алыгыз. Пациент авыр хәлдә булса, табиблар караганчы, аңа бернинди дә дару бирмәгез.</p> <p>«Пациентлар еш кына дәвалау билгеләрләр, рецепт язып бирерләр яки больничный ачарлар дип, ашыгыч ярдәм чакырта. Әмма бу алай түгел. Ашыгыч ярдәм хезмәткәрләренең, табиб булса да, фельдшер булса да, мондый вәкаләте юк. Көз-кыш-яз сезоны – ашыгыч ярдәм системасына гаять зур йөкләнеш чоры. Бригадалар өзлегүләрсез ОРВИлы һәм поликлиникаларга мөрәҗәгать итәргә теләмәгән кешеләр белән мәшгуль булганда, кайдадыр тормышларына куркыныч янаган пациентлар чын мәгънәсендә ярдәмгә мохтаҗ була», – диде табиб.</p> <h2 style="text-align: center;">Салкын тиеп авырганда нәрсә ашарга?</h2> <p>Бәхеткә, күпчелек очракта организм ОРВИны өзлегүләрсез генә җиңә. Ашыгыч ярдәм чакыртуга ук барып җитми. ОРВИ болай җиңел узганда, табибка бармыйча, өйдә дә дәваланып була, диде Джаваншир Закирджаев.</p> <p>«Беренче өч көндә урын-җир режимы саклагыз. Бу гаять мөһим: организм вирус белән көрәшү өчен бөтен ресурсларын эшкә җигә, һәм гадәти активлыкны дәвам итү иммунитетны йончыта. Күп итеп – көненә ике-өч литр җылы сыеклык эчәргә кирәк. Бүлмәләрне дә даими җилләтеп тору мәҗбүри. Тамакны тоз эремәсе белән чайкатырга һәм борын бик нык тыгылса, тамырларны тарайта торган тамчылар кулланырга була», – дип аңлатты табиб.</p> <p>Кайбер ризыклар авырганда организмга ярдәм итәргә мөмкин, тик шуны истә тотарга кирәк: алар вирус инфекциясен дәваламый. Алар ярдәмче чара гына – сыеклык югалтуны булдырмаска булыша, организмны аксымга һәм иммун системасы эше өчен витаминнар белән баета.</p> <p><strong>Рационга түбәндәге ризыкларны кертергә киңәш ителә:</strong></p> <ul> <li>Майсыз иттән (тавык, күркә) җиңелчә шулпалар;</li> <li>Җиләк морслары (мүк җиләге, нарат җиләге, сырганак), кипкән җиләк-җимештән компот, гөлҗимеш төнәтмәсе;</li> <li>Әчегән сөт ризыклары;</li> <li>С витаминына бай җиләк-җимеш һәм яшелчәләр: баллы борыч, әчетеп тозланган кәбестә, киви;</li> <li>Цинкка бай ризыклар: сыер ите, бавыр, ясмык, чикләвекләр, диңгез ризыклары;</li> <li>Имбирь һәм пешкән алма.</li> </ul> <p>Авыр ризыкларны: кыздырылган, ысланган ризыкларны, фастфуд һәм кибет тәм-томнарын рационнан алырга кирәк. Көн дәвамында бүлгәләп, зур булмаган порцияләр белән 5-6 мәртәбә ашарга кирәк.</p> <h2 style="text-align: center;">Салкын тигәндә горчичниклар, алкоголь һәм антибиотиклар ярамый</h2> <p>Табиблар медицина ярдәмен халык ысулларына алмаштырмаска өнди. Өйдә куллана торган кайбер чаралар файдасыз гына түгел, ә куркыныч та. Менә аларның иң популярлары:</p> <li>Бәрәңге пары сулау яки эфир майлары белән кайнар ингаляцияләр тын юлларының лайлалы тышчасын пешерергә, ә бронхоспазмга бирешүчәнлек булса, шешенүне көчәйтергә һәм тын алуны начарайтырга мөмкин.</li> <li>Борынга сарымсак яки суган согы тамызу лайлалы тышчаларны яндыра, шешенүне һәм ялкынсынуны көчәйтә.</li> <li>Аякларга кайнар ванна яки температура булганда башка төрле җылыта торган процедуралар ярамый: артык җылыну тамырларда спазм китереп чыгара һәм гомуми халәтне начарландыра.</li> <li>Табиб күрсәтмәсеннән башка горчичниклар ютәлне көчәйтергә һәм тирене пешерергә мөмкин. Мәсәлән, ютәл бугаз ялкынсынуы аркасында чыккан булса, аларның файдасы юк.</li> <p>Температураны артык иртә төшерү дә – хата. Температура 38,5 градуска кадәр булса температура төшерә торган дарулар эчәргә кирәкми: температура күтәрелү – саклану реакциясе, бу вакытта организм интерфероннар – иммун системасының төп аксымнары эшләп чыгара.</p> <p>«Дезинфекция» өчен алкоголь куллану да зарарлы: ул йөрәк-кан тамырлары системасына йөкләнешне арттыра, лайлалы тышчаларны ярсыта, дарулар белән куркыныч реакциягә керә. Кайнар чәйгә, төнәтмәләргә сала торган бал да 40 градустан артык җылынганда файдасын югалта», – дип өстәде Джаваншир Закирджаев.</p> <p>Доктор антибиотиклар темасына аерым тукталды. Кайбер кешеләр салкын тиюнең юк кына билгеләрен дә антибиотиклар белән басарга күнеккән. Ә моның әллә никадәр куркынычы бар.</p> <p>«ОРВИ һәм грипп – вируслы авырулар. Антибиотиклар вирусларга берничек тә тәэсир итми, алар бактерияләр белән көрәшү өчен билгеләнә. Үз чиратында, бактерияләр гел-гел бу препаратлар белән «очрашып торып», сакланырга өйрәнә. Нәтиҗәдә, дару чынлап та кирәк булган очракта, аның тәэсире булмаска мөмкин. Моннан тыш, антибиотиклар файдалы микрофлораны үтерә, икенчел нәтиҗәләр китереп чыгара – аллергиядән башлап, бөер яки бавырга токсик тәэсир бирергә мөмкин», – дип аңлатты терапевт.</p> <p>Татарстан Сәламәтлек саклау министрлыгының штаттан тыш баш эпидемиологы Дмитрий Лопушов</p> <p>Фото: © Рамил Гали / «Татар-информ»</p> <h2 style="text-align: center;">Вакцинация – иң нәтиҗәле профилактика</h2> <p>ОРВИ һәм грипп көчәйгән сезонда ничек сакланырга соң? Вакцинация – профилактиканың гомумтанылган һәм фәнни яктан расланган ысулы, дип белдерә табиблар.</p> <p>«Бу сезонда вакциналарның яңартылган составын кулланабыз. Бу ни өчен эшләнелә? Көньяк ярымшарда грипп белән авыру очракларын мониторинглау нәтиҗәләре буенча модификацияләнгән штаммнарның өстенлек итүе ачыкланган. Алар озакламый бизгә дә киләчәк. Ышанычлы саклану булсын өчен вакциналар составында актуаль штаммнар булырга тиеш. Вакциналар җитәрлек күләмдә эшләнде», – дип сөйләде Татарстан Сәламәтлек саклау министрлыгының штаттан тыш баш эпидемиологы <strong>Дмитрий Лопушов</strong>.</p> <p>Фаразларга караганда, бу сезонда республикада А гриппы: H1N1, ягъни, дуңгыз гриппы, һәм гонконг гриппы буларак билгеле H3N2 вируслары булачак. Бу табибларга яхшы таныш штаммнар, тик бу сезонда алар бик нык мутацияләнгән.</p> <p>Фото: © Михаил Захаров / «Татар-информ»</p> <p>«Авыручылар саны арту А гриппы таралуга бәйле. В гриппы сезон ахырындарак кушыла һәм күпкә җиңелрәк уза. Бу сезонда ул үзгәрмәгән диярлек, һәм бу куандыра», – диде Дмитрий Лопушов.</p> <p>Татарстан Сәламәтлек саклау министрлыгы мәгълүматларына караганда, бүген республикага 915 450 доза вакцина кайткан инде. Вакцинацияне теркәлү урыны буенча поликлиникаларда табибка күренгәннән соң ясатырга була. Прививка беренче чиратта риск төркеменә кергән кешеләргә: балаларга, өлкәннәргә, йөкле хатыннарга һәм хроник авырулары булган пациентларга киңәш ителә.</p> <h2 style="text-align: center;">«Салкын тидерсәгез – өйдә калыгыз, авыруны аягүрә уздырмагыз!»</h2> <p>«Специфик булмаган профилактика да мөһим. Кулларны сабынлап ешрак юарга яки антисептиклар кулланырга кирәк. Салкын тию билгеләре булган кешеләр белән якын элемтәдән сакланыгыз. Кешеләр күп йөри торган җирдә битлек киегез, аны ике-өч сәгатьтә бер мәртәбә алыштырып торыгыз. Йокы режимын бозмагыз, баланслы тукланыгыз. Артык туңудан да сакланыгыз», – дип киңәш итә Джаваншир Закирджаев.</p> <p>Гаиләгездә берәр кеше авырый икән, мөмкинлек булганда, аны аерым бүлмәгә изоляцияләгез. Аның өчен аерым савыт-саба, сөлге, урын-җир кулланыгыз. Бүлмәләрне көненә кимендә 3-4 мәртәбә 10-15 минут җилләтеп алыгыз. Өйне дезинфекция чаралары белән җыештырыгыз, ишек тоткаларына, ут сүндергечләргә аерым игътибар бирегез.</p> <p>«Әгәр үзегезгә салкын тигән икән, өйдә калыгыз. Эшкә бармагыз, җәмәгать урыннарында йөрмәгез. Бер авыру кеше 20 һәм аннан да күбрәк кешегә чир йоктырырга мөмкин. Күпләр авыруны аягүрә генә үткәрә. Болай эшләү бөтенләй дә ярамый. Мондый кискен чорда организм бөтен ресурсларын вирус белән көрәшү өчен тота. Гадәти активлыкны саклау кайбер әгъзаларны йончыганчы эшләргә мәҗбүр итә, ә иммун системасы җитәрлек энергия алмый», – диде терапевт.</p> <p>Нәтиҗә буларак – авыру озакка сузыла. Хәлсезлек, тиз ару, концентрация кимү – болар атналар буе дәвам итәргә мөмкин. Чирне аяк өсте генә уздыру – йөрәккә гаять зур йөкләнеш, чөнки вирус миокардка зыян сала.</p> <p style="text-align: right;">Чыганак: «Татар-информ», Роман Баданов</p> https://intertat.tatar/news/venera-aitova-ocencega-ani-buldy-sine-zur-gailabez-belan-zarygyp-kottek-5881291 https://intertat.tatar/news/venera-aitova-ocencega-ani-buldy-sine-zur-gailabez-belan-zarygyp-kottek-5881291 Thu, 22 Oct 26 19:24:00 +0300 message <p>Телевизион тапшырулар алып баручы Венера Аитова шушы көннәрдә өченчегә әни булган иде. Алар гаиләсендә, ике малайдан соң, кыз бала дөньяга аваз салды. Инде әни белән сабыйны бәби тудыру йортыннан өйгә дә чыгарганнар.</p> <p>«1+1= 5. Кызым, син – 150 елга бер килә торган җылы матур көз бүләге. Сине бөтен зу-ур гаиләбез белән зарыгып көттек. Абыеңнар яныңнан китә алмый, әтиең кызы икәнен әйтеп тә торасым юк, туганыңа берничә көн генә булса да, ничек синсез элек яшәгәнебезгә шаккатабыз.</p> <p>Йөклелек чорым искиткеч булды. Сине берничә сәгать эчендә тапкым. Беренче көннәрдән үк синең янәшәңдә кайгыртучан табиблар булды, син бик бәхетле сабый, кызым. Республика клиник хастаханәсенең барлык ак фәрештәләре алдында баш иям. Мең рәхмәт сезгә! Сез иң яхшылары!</p> <p>Аллаһка хисапсыз шөкер дигән уйлар белән, ниһаять, өйгә кайтып киттек», – дип яза ул бу хакта үзенең сәхифәсендә.</p> <p> </p> <p>Фото: © Венера Аитованың социаль челтәрдәге сәхифәсеннән</p> <p> </p> https://intertat.tatar/news/esse-torkeme-solistlary-dekretta-cakta-xatynnarybyz-asa-xallarne-belestek-5881269 https://intertat.tatar/news/esse-torkeme-solistlary-dekretta-cakta-xatynnarybyz-asa-xallarne-belestek-5881269 Thu, 22 Oct 26 18:00:00 +0300 message <p class="faq-question">Күптән түгел әтиләр көне булды. Сезне шушы бәйрәм белән котлыйм һәм беренче соравымны да шуңа бәйләп бирәм. Сез нинди әти?</p> <p><strong>Нияз Вәлиев: </strong>Мактанасым килми, әмма минем уйлавымча, мин – яхшы әти. Балаларның нинди мәктәптә укыганнарын беләм, хәтта кайвакыт өй эшен дә бергә эшлибез әле.</p> <p><strong>Айрат Ильясов:</strong> Ә-хә, син миннән яхшырак икән әле. Ә мин балаларымның туган көннәренә кадәр беләм. Туган көннәрен белгән әтиләр яхшы дип саналса, без шундыйлар рәтендә.</p> <p class="faq-question">Сез сәхнәдә дәртле, «зажигалка»лар, тормышта да шундый укмы?</p> <p><strong>Айрат Ильясов: </strong>Әйе, тормышта да мин шундый «зажигалка», бигрәк тә дәрес әзерләгәндә. Минемчә, күп артистларның сәхнәдәге һәм тормыштагы образлары туры килмидер. Без дә шул җырчылар рәтенә керәбездер. Минемчә, сәхнәдә дә, тормышта да бертөрле булып булмый. Мин моны үземнән чыгып әйтә алам. Мәҗлесләр үткәргәннән соң, миңа: «Син өйдә дә шундый кызыктыр инде», – дип киләләр. Әйе, бик кызык. Алай булгач, Нияз өйдә гел җырлап йөри, аранжировкалар язадыр инде.</p> <p>Бу – кызыклы сорау, чыннан да артистларның тормышта нинди икәнен күпләрнең беләсе киләдер. Сездә дә андый әйбер бардыр, мәсәлән, бер үк кеше – эштә җитәкче ролендә, ә өйдә ул – хатын яисә ир. Үзем дә шулайрак мин.</p> <p class="faq-question">Алайса, сез тормышта җитдирәк инде?</p> <p><strong>Айрат Ильясов</strong>: Әйе, тормыш җитди булуны таләп итә.</p> <p class="faq-question">«Мин гаиләдә баш» дип өстәлгә китереп сукканыгыз бармы?</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> Хәзер алай булмый, чөнки хатын-кызлар күп укый, белә. Әзрәк кенә чикләрне белергә кирәк.</p> <p><strong>Айрат Ильясов:</strong> Безгә генә түгел, аларга да чикләрне белергә кирәк.</p> <p class="faq-question">Хатын-кызның үзен шулай тотышына социаль челтәрләр дә зур йогынты ясыйдыр.</p> <p><strong>Айрат Ильясов:</strong> Әйе, хәзер социаль челтәрләрдә тренинглар бик күп бит, «Андый бул, мондый бул», – диючеләр шактый. Беркөнне Стас Михайловның интервьюда яңгыраган фикере эләкте. Ул анда хатын-кызларга «күктә очып йөрмәгез» дигән кыска киңәш бирә. Чынлыктагы тормыш белән интернеттагы тормыш аерыла, шуңа һәр әйбернең чиге булырга тиеш. Барысы да шулай барса, гаиләнең бәхете шундадыр.</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> Бүген, ачуым чыгып, үз-үземне жәлли башладым. Гаиләдә бер җиргә карыйсың – беркемнең эше юк, икенче җиргә карыйсың – тагын шулай ук. Үземә «миңа гына кирәкме» дип әйтеп бара идем. Аннары иң мөһиме – барысы да исән-сау, калганы куркыныч түгел, дип уйлап куйдым. Әзрәк вакыт узгач, ул әйбергә карыйсың, аның мөһимлеге дә калмаган була. Сабырлык кирәк.</p> <p class="faq-question">Сез күптәнге танышлар, гаиләләрегез белән дә йөрешәсезме?</p> <p><strong>Айрат Ильясов: </strong>Әйе, безнең хатыннар аралаша. Без Нияз белән «декретта» булган чакта, бик аралашмаган идек. Хатыннарны таныштырдык та, аралаштырдык. Алар аркылы хәлләребезне белешә идек. Елга бер туган көннәр белән котлаштык.</p> <p>Нияз белән бу темага сөйләшкән дә идек. Ул миннән 5 яшькә олырак, тәҗрибәсе зуррак. «Нияз, без нишләп аралашмыйбыз соң?», – дигәч, ул миңа: «Уртак темабыз юк», – дигән иде. Ә хәзер уртак тема бар, бу – сәхнә, җыр өстендә эшләү. «Аерылып» торганда уртак тема булмагач, исәнләшә, хәлләрне белешә идек тә, бетте-китте.</p> <p class="faq-question">Иҗатта булуыгызга карата туганнарыгызның тискәре фикерләр әйткәне юкмы? «Җырчы булу – ир-ат һөнәре түгел» димиләрме?</p> <p><strong>Нияз Вәлиев: </strong>Сезнең якта шулай әйтәләрме?</p> <p class="faq-question">Әйе, шулай әйтәләр.</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> Безнең өчен җырлау ул – төп эш түгел, тормышның бер ягы гына. Хәзер эшләп кенә баеп булмый. Әлбәттә, андый артистлар бар, ләкин алар да бизнеска кереп китү юлларын карый, альтернатив керем эзли.</p> <p><strong>Айрат Ильясов: </strong>Җырлап баеп була, нишләп булмасын. Бу өлкәдә әйбәтләп эшләсәң, кулыңны салындырмыйча, борыныңны асылындырмыйча йөрсәң – уңышка ирешеп була.</p> <p><strong>Нияз Вәлиев: </strong>Җырлау гына түгел, анда бит әле үз-үзеңне күрсәтә белергә дә кирәк, бу да – зур эш. «Мин – яхшы җырчы» дип әйтеп утырып кына булмый. Җырлар яздырырга, аларны чыгарырга, реклама ясарга, концертлар оештырырга, фотосессияләр ясарга кирәк. Эш бик күп.</p> <p><strong>Айрат Ильясов:</strong> Әйе, эше бик күп, әмма ул күренми. Кеше генә «чыкты – җырлады» ди дә – бетте. Иң мөһиме – вакыт күп китә.</p> <p class="faq-question">Һәм шуңа, гаиләгә вакыт калмый булып чыга.</p> <p><strong>Айрат Ильясов:</strong> Эш гаиләгә вакыт калмауда гына да түгел. Гомумән, тормышка вакыт калмый, чикләндерә. Җырлый белү генә – эстрадада булуның 10 процентын тәшкил итә, калганы тырышлык.</p> <p class="faq-question">Эстрадада җырлау сәләте булмаганнар да күбәеп китте бит әле, «блат» белән танылучылар.</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> Хәзер «блат» кирәк түгел. Социаль челтәрләрдә үзеңне күрсәтәсең дә – булды. Игътибарны җәлеп итү өчен иң мөһиме – сәер булырга кирәк.</p> <p><strong>Айрат Ильясов: </strong>Сәер түгел, оригиналь булырга кирәк, дисәң, кеше дөресрәк аңлар. Оригиналь жанрлар кирәк.</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> Хәзер беренче мәшхүр блогер булып, аннары җырлый башласаң – җиңелрәк, чөнки язылучыларың шактый була. Әгәр исемең, язылучыларың булмаса – авыр инде. Минем белән күп кенә яшь талантлы җырчылар эшли. Алар матур җыр чыгаралар, ләкин аны популярлаштыра, халыкка җиткерә белмиләр.</p> <p><strong>Айрат Ильясов:</strong> Радио, телевидениега мөрәҗәгать итәргә туры килә, ә анда акча кирәк.</p> <p>«Игътибарны җәлеп итү өчен иң мөһиме – сәер булырга кирәк»</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Михаил Захаров</p> <h2 style="text-align: center;">«Безнең җырлар бөтен җирдә яңгырый иде, әмма «монетизация» булмады»</h2> <p class="faq-question">Айрат, сез бер интервьюда үкенечләрегез турында сөйләгәндә, җырлаганда Ниязның кайбер сүзләренә колак салмавыма үкенәм, дигән булгансыз. Нинди сүзләрен тыңламаган идегез?</p> <p><strong>Айрат Ильясов:</strong> Без икәү җырлап йөргәндә, мин параллель рәвештә һаман башка эш белән дә шөгыльләндем, ә җырлар өстендә күбрәк Нияз эшләде. Хәзер төгәл генә искә төшерә алмыйм, бәлки аның – «Әйдә тырышыйк», – дигәннәренә колак салынмаган булу хакында әйткәнмендер.</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> Айратка һәрвакыт бизнес сферасы кызык иде, ул гел шунда да тартылды. Хәзер ул анда, тик шул ук вакытта иҗатка да вакыт таба.</p> <p class="faq-question">Бу төркемнең нигә «Эссе» дип аталганын да искә төшерегез әле.</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> Без Айрат белән <strong>Гөлнара Тимерҗанова</strong> төркемендә эшләдек, шунда дуслашып киттек. Мин бер җыр яздым, аны Айрат белән икәү яздырдык. Бу җырны радиога алып бардым, анда миңа – «Сез кем соң?», – диделәр. Мин моңа кадәр каядыр «эссе» сүзен күреп, ошаткан идем, аның хәрефләре дә бер-берсенә охшаган, матур тора. Бу сүз русчада да, татарчада да бар. Шуңа тоттым да бу сүзне әйттем.</p> <p class="faq-question">Бик популяр булып өлгергән «Эссе» төркемен таркатырга кызганмадыгызмы?</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> Без аны үзебез теләп таркатмадык. 2006 елда җырлар чыгара башладык, 2007 елда альбом тәкъдим иттек. Безне бөтен җиргә, бигрәк тә дискотекаларга, яшьләргә багышланган чараларга чакыра башладылар.</p> <p>Безнең җырлар бөтен җирдә яңгырый иде, әмма «монетизация» булмады. Өйләндек, гаиләне тәэмин итәргә акча кирәк бит. Айрат бизнеска, ә мин студия эшенә кереп киттем. Шуңа, әкрен-әкренләп, безнең иҗатыбыз сүрелде.</p> <p>Популяр булуның сере – гел күренүдә, яңа җырлар чыгаруда һәм кызык булып калуда. Хәзер җырчылар җырлар да күп чыгара, социаль челтәрләрдә дә күренә һәм скандал да ясый. Безгә дә берәр хайп ясарга кирәк, әмма бу безгә килешми.</p> <p><strong>Айрат Ильясов:</strong> Мин Ниязга: «Аерыл, хайп була», – дип әйткән идем. Аерылмыйм, ди <em>(көлә)</em>.</p> <p><strong>Нияз Вәлиев: </strong>Беребез аерылсын, диде миңа Айрат. «Мине хатын аңламас, ә синеке психолог, ул аңлар», – ди<em> (көлә)</em>.</p> <p class="faq-question">Хәзер дә бушка чыгышлар ясаганыгыз бармы?</p> <p><strong>Айрат Ильясов:</strong> Күбесенчә бушка инде, безгә әле түләгәннәре юк. Аллаһ боерса, озакламый бер банкетка барабыз. Хәзер банкетлар хакында кешеләр белешә, сораша башлады. Күрәсең, безнең чор кешеләредер инде.</p> <p>Без 2007-2008 елларда банкетларга күп йөрдек, ул чакта чакыручыга нинди җыр җырлавыбыз мөһим түгел иде. Ә хәзер: «Сез бу җырларны җырлый алырсызмы икән?», – диләр, аларда «ностальгия»дер инде. Проблема юк, киләбез дә җырлыйбыз.</p> <p class="faq-question">Нинди җырларны башкарырга сорыйлар?</p> <p><strong>Айрат Ильясов: </strong>Нигездә хит җырларны сорыйлар, гадәттә, алар арасында «Төнге яңгыр», «Авылга», «Сиңа кирәк түгел» җырлары һәм яңа чыккан «Үбим әле» була.</p> <p>Әле Рифат Зарипов концертларында чыгыш ясаган идек. «Авылга»ны бөтен зал җырласа, «Үбим әле»не ярты зал җырлап утырды, без моңа бик шатландык.</p> <p class="faq-question">Рифат Зарипов та түләмәдеме?</p> <p><strong>Айрат Ильясов:</strong> Без сорап чыгыш ясадык, үзебез аңа түләргә тиеш идек <em>(көлә)</em>. Тамашачы белән аралашу, әзрәк тәҗрибә кирәк бит. Беренче көнне куркып кына сәхнәгә чыккан булсак, дүртенче концертында инде бер-беребезне аңлау да, аралашу да яхшырак булды, ияләштек.</p> <p>«Тамашачы белән аралашу, әзрәк тәҗрибә кирәк бит»</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Михаи Захаров</p> <h2 style="text-align: center;">«Сәхнә – ул үзенә күрә бер адреналин чыганагы»</h2> <p class="faq-question">Төркем таркалып торса да, сез бары иҗатта калдыгыз. Тормышыгызны иҗаттан башка күз алдына китерә аласызмы?</p> <p><strong>Айрат Ильясов: </strong>Алай иҗатсыз күз алдына китерә алмыйм, дип әйтә алмыйм, ләкин сәхнә – ул үзенә күрә бер адреналин чыганагы. Мисал өчен, миңа концертлар алып барырга ошый. Ни өчен, дигәндә, 3-4 сәгать эчендә син үзеңне төп рольдә дип хис итәсең, тамашачы белән аралаша аласың. Сәхнәгә айга 1-2 тапкыр чыкмасам, күңелем буш булып кала. Халык белән энергия алышу булырга тиеш. Шулай ук мин кешеләр белән танышырга яратам, чөнки үзеңнең никадәр бәхетле яки бәхетсез икәнеңне белергә теләсәң, чит кешеләр белән сөйләшергә кирәк.</p> <p>Күп артистлар белән аралашырга туры килә. Яшерен-батырын түгел, җәй көне аларның күбесе депрессиягә китә, чөнки тамашачы белән энергия алышыну юк. «Мин беркемгә кирәкмим» ише фикерләр туа башлый. Мин андый вакытта «Кая барсагыз да, кеше белән аралашыгыз», – дигән киңәш бирәм.</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> Мин инде ничә ел иҗатта, аранжировкалар ясыйм. Иҗатсыз яшәгәнем булмаганга, бу сорауга җавап бирә алмыйм, нинди хисләр кичерәчәгемне дә белмим. Ә сәхнәсез мин тыныч кына яши алам. Сәхнәгә чыгу – минем өчен әллә ни шатлык түгел. Әле ул бераз стресс та китерә, ничек җырларбыз, сүзләрне онытмабызмы икән дигән уйлар килә.</p> <p><strong>Айрат Ильясов: </strong>Әле аның барысын да туры китерергә – сүзләрен онытмаска, селкенергә дә, кешегә дә карарга кирәк.</p> <p class="faq-question">Сәхнәдә сүзләрне онытканыгыз бармы?</p> <p><strong>Айрат Ильясов: </strong>Әлбәттә, мин көндә онытам. Сәхнәгә чыккач, башыма әллә нинди уйлар килә башлый. Үземнең кайсы урында җырларга тиеш икәнемне беләм, тик барыбер бутап бетерәм. «Авылга» җырын ничә ел җырлыйбыз, әмма чыгыш вакытында Нияз янына килеп: «Хәзер мин җырлыйммы», – дим, сүзләрен дә сорыйм. Миңа «Авылга, авылга табигать янына» һәм «Авылга, авылга саф һава суларга» җөмләләренең урынын алыштырып куярга бернинди проблема юк, ләкин Нияз аның логикасы бар, ди. Шуңа, миң бу җырның «авылга, авылга» сүзләрен җырлыйм, калганын Нияз җырлап бетерә.</p> <p class="faq-question">Иҗатта калдык, дисез дә, пандемия вакытында эш булган идеме соң?</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> Аллаһка шөкер, минем әзрәк кенә эшем булды. Мин студиядәге бөтен аппаратураны өйгә алып кайттым да, шунда эшләдем. Хәтерлим: Мирзаяновлар миңа ике җыр ясарга заказ биргәннәр иде. Ясап бирдем, алар миңа акча түләде, ә соңыннан: «Без хә «бомжлар», - диделәр <em>(көлә)</em>. Концертлар куярга ярамый иде бит.</p> <p>«Сәхнәгә чыккач, башыма әллә нинди уйлар килә башлый»</p> <p>Фото: © Айрат Ильясов тәкъдим итте</p> <h2 style="text-align: center;">«Хит булдыру – бик авыр эш»</h2> <p class="faq-question">Кабат сәхнәгә кайту идеясен кайсыгыз тәкъдим итте?</p> <p><strong>Нияз Вәлиев: </strong>Бу идея күптән бар иде инде. Миңа: «Нигә яңадан җырлый башламыйсыз, студиягез бар, җыр яздыра аласыз», – диючеләр булды. Тик минем ул вакытта энергия юк чак иде, бу кайбер проблемаларны хәл итә торган вакытка туры килде.</p> <p>Айрат белән күрешкәч, ул миңа: «Идея бар, әйдә тагын 10 җыр булса да яздырыйк», – диде. Мин аңа: «Хәзер минем нәрсә дә булса эшләргә энергия юк, әйдә соңрак», – дидем. Ярты ел элек мин үземне «энергияле» итеп хис иттем дә, Айратка шалтыраттым. Күрештек, шунда ук бер җыр яздырдык. Шулай китте дә инде.</p> <p class="faq-question">«Авылга», «Төнге яңгыр» кебек хитлар булдыру хәзер авыррак булырмы икән?</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> Гомумән, хит булдыру – бик авыр эш. Монда төрле факторларны исәпкә алырга кирәк: музыка, сүзләр, аранжировка уңышлы булырга тиеш. Кайвакыт аранжировка әзерлисең, ә җыр барыбер килеп чыкмый. Моннан соң кәеф бетә, яңадан эшләргә туры килә.</p> <p>Җырны матур итеп халыкка тәкъдим итәргә, сниппетлар төшерергә, аны таратырга да кирәк бит әле. Кешегә ошаса, аны бер ярты ел җырлап йөрергә кирәк, аннары ул «кереп китә».</p> <p><strong>Айрат Ильясов:</strong> Безнең «бу җырны бөтен кеше белә инде» дигән фикер дөрес түгел. Бүгенге көндә кешегә мәгълүматны җиткерү бик авыр. Видеолар турында сөйләшсәк тә, төшергән видеоның максатчан аудиториягә эләгү ихтималы бик әз.</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> 2005 елда хит ясау җиңелрәк иде. Җыр яздырасың, радиога алып киләсең, «Кызык, матур», – диләр дә, бушка ротациягә куялар. Әле шуңа өстәп, шалтыратып, шул җырны сораучылар да шактый табыла. Хәзер алай итеп булмый.</p> <p><strong>Айрат Ильясов:</strong> Һәр радионың алдан ук планлаштырылган үз «ятьмә»се бар. Ул элек тә бар иде, әмма моның хәтле түгел. Мин – радиода эшләгән кеше, бер сәгатькә 15 җыр куйган булсалар, аның берсен алып, аның урынына икенчесен куеп була иде. Интернет, дисклар юк. Ә радиога шалтыратып: «Җыр куй әле», – дип була бит <em>(көлә).</em></p> <p>Хәзер сайтлар да күбәйде бит. Бөтен мәйдачыкта актив булырга, эшләргә кирәк. Элеккеге белән чагыштырганда, эш 10 тапкырга артты.</p> <p class="faq-question">«Эссе» төркемен янәдән «аякка бастыру» өчен, шактый гына акча да кирәктер?</p> <p><strong>Айрат Ильясов:</strong> Әйе, аның очы-кырые күренми әле. Нияз белән бер көнне санаган идек, әле бер әйбер дә җиренә җиткереп эшләнмәгән, әмма бер миллионнан артык акча киткән инде. Бүгенге көндә, кызганычка каршы, акчасыз берни эшләп булмый.</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> Яшьләрне карыйм – аларның вакытлары күп. Алар, мәсәлән, җырны чыгаралар да, шуңа көн саен «рилс» төшерә. Видеолары төрле җирдә очрый, аларның һәрберсен берничә секунд тыңлап чыксаң, истә кала бит. Ә безнең аның кадәр буш вакыт юк.</p> <p><strong>Айрат Ильясов: </strong>Без атнага бер тапкыр Ниязның студиясендә җыелабыз, уйлашабыз. Ике тапкыр җыелсак, идеаль булыр иде, тик моңа вакыт юк.</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> Олыгайган саен «вакыт ул – акча» дигән формула күбрәк эшли, актуальләшә. Яшь чакта вакыт шундый күп.</p> <p class="faq-question">Төркемдә кемдер «баш» булырга тиеш, сездә дә шулаймы?</p> <p><strong>Айрат Ильясов: </strong>Бездә андый әйбер юк, әмма бездә рольләр бүленеше дигән әйбер бар. Һәрберебез үзенекен эшли, шуннан да рәхәтрәге юк.</p> <p><strong>Нияз Вәлиев: </strong>Кайвакыт миңа Айрат алданрак бара дип тоела, чөнки ул кешеләр белән тизрәк уртак тел таба, аралаша белә. «Аниматор» да ул, менеджер да кебек. Мин күбрәк иҗатта.</p> <p><strong>Айрат Ильясов:</strong> Миңа документ эшләре, авторларны белү бик ошамый, «движуха» кирәк. Ә Нияз тәртип ярата. Төркемдәме, бизнеста булсынмы, компаньоның белән кем кайсы эшне яхшы башкару турында сөйләшергә кирәк. Үзегез яраткан эшне эшләргә кирәк.</p> <p>Проектларда ялгышкан чаклар шактый булды. Үзең машина йөртүче дә, йөк төяүче дә, сатучы да, менеджер да булу – дөрес түгел. Без икебез нәрсә эшли белгәннәребез буенча рольләрне бүлештек.</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> Әле тагын эшчеләр кирәк, Аллаһ боерса.</p> <p><strong>Айрат Ильясов: </strong>Мисал өчен, сниппетларны Алсинә исемле кыз белән эшлибез. Бер караганда, экономияләү максаты белән, ул сниппетларны балаладан гына да төшертеп була бит инде, тик без балалар төшергән әйбернең нинди булуын беләбез <em>(көлә)</em>.</p> <p class="faq-question">Җыр өчен ачуланышканыгыз бармы?</p> <p><strong>Айрат Ильясов: </strong>Җырның ошавы-ошамавы ул бит әрләшергә сәбәп түгел.</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> Яңа җырларга килгәндә, кайсыбызгадыр ошап бетмәскә мөмкин, тик бер-беребез өчен без аны ризалашып башкарабыз. Нинди җыр уңышлы булачагын алдан күрә алмыйбыз бит. Эстрадада миңа күп җырлар ошамый, әмма тамашачы аны ярата, шуңа үземне белгеч дип санамыйм, гел эшләп карарга кирәк.</p> <p>Безнең Айрат белән зәвык (вкус) аерылып тора. Мәсәлән, «Үбим әле» җыры баштан үк икебезгә дә ошады, калганнары алай ук түгел. Күптән түгел «Юк,юк» дигән җыр яздырдык, Нияз аны «артык гади» диде. Миңа ошаганын белгәч, синең кебек тыңлаучылар бар бит инде, диде дә, без аны яздырдык.</p> <p><strong>Айрат Ильясов</strong>: «Килмә димә» дигән җырыбызны да аңлап бетермим. Ниязның <strong>Раяз Фасыйхов</strong>ка яздырылган «Шомыртлар» җырын да аңламыйм, ул минем стильдә түгел. Аны тыңлап була, әмма җырлап булмый, ә җырлап булмый торган җырлар миңа авыр кабул ителә.</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> Алай да, бу җыр – Раязның иң популяр җырларының берсе.</p> <p>«2005 елда хит ясау җиңелрәк иде»</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Михаил Захаров</p> <h2 style="text-align: center;">«Бераз ностальгия ясап алачакбыз»</h2> <p class="faq-question">Быел Казанда сольный концерт куясыз, тамашачыны нәрсә белән шаккатырачаксыз?</p> <p><strong>Айрат Ильясов: </strong>Концерт ике «блок»тан торачак. Мин <strong>Айваз Садыйров</strong> белән күптәннән эшлим, ул сценарист буларак күбесен аңлый. Бергә киңәшләштек тә, уртак фикергә килдек. Концертны ике чорга бүлдек һәм элеккеге «Эссе» чоры җырчыларын чакырдык. Бераз ностальгия ясап алачакбыз.</p> <p><strong>Нияз Вәлиев: </strong>Айратның юморы көчле бит. Концертта стендаплар да булачак.</p> <p class="faq-question">Нинди җырчылар булачак?</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> <strong>Альбина Әхмәтова</strong>, <strong>Шәкүр</strong>, <strong>Ландыш Нигмәтҗанова</strong>, <strong>Илдар Әхмәтов</strong>, <strong>Бэку </strong>һәм <strong>Венера Ганиева </strong>булачак.</p> <p class="faq-question">Билетлар сатылмас дип курыкмадыгызмы?</p> <p><strong>Айрат Ильясов: </strong>Курыктык, хәзер дә куркабыз әле. Билетлар сату өстендә эшлибез, әле вакыт бар.</p> <p class="faq-question">Тыңлаучыларыгызның яше үзгәрдеме, яшьләр арттымы?</p> <p><strong>Нияз Вәлиев: </strong>Без моны белү өчен концерт оештырабыз да инде. Катнашкан «солянка» концертларында безнең генә тамашачы түгел иде. Концерттан соң аңлаячакбыз.</p> <p>Социаль челтәрләргә күбрәк безнең җырларны ишетергә өлгергән яки бездән 10 яшькә яшьрәк кешеләр видеолар урнаштыра. Гадәттә, бу 1990-1995 елгы кешеләр инде.</p> <p class="faq-question">Сезнең кайсыгыз тынычрак?</p> <p><strong>Айрат Ильясов:</strong> Нияз.</p> <p class="faq-question">Кайсыгыз усалрак?</p> <p><strong>Нияз Вәлиев: </strong>Бу кеше (Айратка күрсәтә) усалрак инде, сез аның күзенә карагыз. Ул усал да түгел, ул – «псих».</p> <p><strong>Айрат Ильясов: </strong>Мине үземнән чыгарырга кайвакыт бер сорау җитә. Бу үзем генә эшләргә яраклашканнан киләдер инде. Бер-беребезне ничә ел белсәк тә, барыбер ияләнергә кирәк.</p> <p>Өйдә тормыш иптәше белән әллә ничә ел торып та, ул кайвакыт әллә нинди сораулар бирә. Мин «Миңа «тупой» сораулар бирмәгез», – дип куям. Балаларны да шуңа өйрәттем.</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> Айратка артык сорау бирергә ярамый.</p> <p><strong>Айрат Ильясов:</strong> Шунда ук кызам да китәм. Әле күптән түгел мәйданчыкка килдек, анда минем башка уйлар. Сәхнәгә чыгуым, алып баруым турында фикерлим. Нияз килде дә: «Безне ашаталармы икән», – ди.</p> <p>Аннары ул миңа: «Ник миңа акырасың?» – ди. Шуңа, миңа андый сораулар бирергә кирәкми.</p> <p class="faq-question">Кайсыгыз таләпчәнрәк?</p> <p><strong>Нияз Вәлиев:</strong> Икебез дә.</p> <p class="faq-question">Күбрәк соңга калучы кем?</p> <p><strong>Нияз Вәлиев</strong>: Төрле чак була. Мин соңга калмыйм, тик озак җыенам, шуңа алданрак җыена башлыйм. Чыгыш ясагач та, Айрат киемнәрен тиз-тиз җыя, ә миңа аларны таслап җыярга кирәк. Ә болай күпкә соңга калганыбыз юк.</p> <p class="faq-question">Костюмнарыгыз өчен кем җаваплы?</p> <p><strong>Айрат Ильясов:</strong> Әлегә тектерелгән костюмнар юк, бәлки, киләчәктә шундый кеше табарбыз. Барабыз да, бер үк кием алабыз.</p> <p>«Концертны ике чорга бүлдек һәм элеккеге «Эссе» чоры җырчыларын чакырдык»</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Михаил Захаров</p> <p> </p> https://intertat.tatar/news/terapevt-xatyn-kyzlarny-infarkt-bilgelare-turynda-kisatte-5881274 https://intertat.tatar/news/terapevt-xatyn-kyzlarny-infarkt-bilgelare-turynda-kisatte-5881274 Thu, 22 Oct 26 17:20:00 +0300 message <p>Терапевт һәм гинеколог Нигат Ариф хатын-кызлар еш кына игътибарсыз калдыра торган инфаркт билгеләре турында кисәтте. Бу хакта «Радио 1» яза.</p> <p>Белгеч сүзләренчә, хатын-кызларда инфаркт билгеләре ачык күренмәскә мөмкин. Алар арасында сәбәпсез тын кысылу, даими күңел болгану, аркага, җилкә сөякләре арасына һәм казналыкка тарала торган авырту бар. Шулай ук гадәти булмаган борчылу һәм гриппны хәтерләткән билгеләр дә инфаркт турында кисәтергә мөмкин, дип өстәде ул.</p> <p>Нигат Ариф хатын-кызларга үз организмындагы үзгәрешләргә игътибарлы булырга һәм сәламәтлек белән бәйле шикләр туганда ук табибка мөрәҗәгать итәргә киңәш итте.</p> <p>Гинеколог фикеренчә, бер үк яшьтәге ир-атлар белән чагыштырганда, хатын-кызлар йөрәк өянәгеннән ике тапкыр ешрак үлә. Терапевт моны йөрәкнең зәгыйфьлеге белән түгел, ә хатын-кызларның симптомнарга игътибар итмәве һәм аларга игътибар итмәве белән аңлатты.</p> https://intertat.tatar/news/rkbda-katlauly-operaciya-18-yaslek-kyznyn-analygynda-tagyn-ber-analyk-uskan-bulgan-5881295 https://intertat.tatar/news/rkbda-katlauly-operaciya-18-yaslek-kyznyn-analygynda-tagyn-ber-analyk-uskan-bulgan-5881295 Thu, 22 Oct 26 17:00:00 +0300 message <p>Татарстанның Республика клиник хастаханәсе гинекологлары сирәк очрый торган патология белән очрашкан. Аналык эчендәге аналыкны алып ташлап, катлаулы операция ясаганнар. Бу хакта РКБның MAКС каналында хәбәр ителә.</p> <p>Казаннан 18 яшьлек кызны күрем циклы башлану белән бик көчле авыртулар борчый башлаган. Башта ул авыртуны баса торган дарулар эчеп түзгән, әмма алар ярдәм итми башлагач, тикшеренергә уйлаган.</p> <p>Кызда тумыштан сирәк очрый торган аномалия ачыкланган: ана карынында үсеш чорында баланың аналыгы эчендә тагын бер аналык формалашкан (Acum маткасы). Моннан тыш, уң яктан, тоташу урынында, табиблар тулысынча формалашып җитмәгән аналык көпшәсен дә ачыклаганнар. Бу очракта аналыктан читтәге йөклелек барлыкка килү ихтималы күпкә югарырак булган.</p> <p>Бу кыз Республика клиник хастаханәсенең гинекология бүлегенә катлаулы реконструктив операция ясату өчен килгән. Бүлек мөдире Зөлхәбирә Фатыйхова һәм акушер-гинеколог Ландыш Данилова 2,5 сәгать дәвамында лапароскопия ысулы белән аналык эчендәге аналыкны алып ташлаганнар, аналык стенасын торгызганнар һәм тиешенчә үсеш алмаган аналык көпшәсен кисеп алганнар.</p> <p>Хәзер кыз өйдә, үзен бик яхшы хис итә. Күрем циклы яңадан җайга салынган, иң мөһиме – хәзер элеккеге кебек көчле авыртулары борчымый.</p> https://intertat.tatar/news/london-raiony-mery-itep-berence-tapkyr-xiably-moselman-xatyny-sailandy-5881294 https://intertat.tatar/news/london-raiony-mery-itep-berence-tapkyr-xiably-moselman-xatyny-sailandy-5881294 Thu, 22 Oct 26 15:28:00 +0300 message <p>Лейбористлар партиясе вәкиле Фадума Мохамед Лондонның Илинг районын җитәкләячәк. Сомалида туган Фадума Мохамед мондый вазифага билгеләнгән беренче хиҗаблы хатын булды. Бу хакта Британия басмаларына сылтама белән «Татар-информ» хәбәр итә.</p> <p>Мохамед Саутхолл-Уэст сайлау округын тәкъдим итә. Яңа вазифасында ул район советы утырышларын үткәрү, вәкиллек һәм тантаналы функцияләрне башкару, шулай ук Илинг исеменнән рәсми чараларда катнашу белән шөгыльләнәчәк.</p> <p>Билгеләп үтик, Бөекбританиядә мөселман җәмгыяте вәкилләре җирле үзидарә органнары эшендә катнашуын киңәйтә. Хәзерге вакытта Лондон мэры булган Садик Ханның әти-әнисе Пакистаннан күченеп килгән, диелә хәбәрдә.</p> https://intertat.tatar/news/callyda-nani-bala-unikence-kattagy-kondicioner-karzinena-cygyp-utyrgan-5881285 https://intertat.tatar/news/callyda-nani-bala-unikence-kattagy-kondicioner-karzinena-cygyp-utyrgan-5881285 Thu, 22 Oct 26 14:12:00 +0300 message <p>Чаллыда күп балалы гаиләдә балаларны тәрбияләү бурычларын үтәмәү факты буенча җинаять эше кузгатылган. 23 яшьлек хатын-кызга карата тикшерүне «Автозаводский» полиция бүлеге башкара. Бу турыда «Челнинские известия» яза.</p> <p>ТР буенча Эчке эшләр министрлыгы мәгълүматларына караганда, әлеге хәл шәһәрнең 78нче комплексында булган. 12нче катта кондиционерның тышкы блогы өчен куелган кәрзиндә кечкенә бала утыруын күршеләр күреп алган. Бала анда ачык тәрәзә аша чыккан.</p> <p>Полиция хезмәткәрләре ачыклаганча, фатирда 23 яшьлек ана, 24 яшьлек әти һәм өч бала — 1 яшьлек һәм 3 яшьлек кызлар, шулай ук 2яшьлек малай яши. Бу көнне ата-ана балаларын өйдә үзләрен генә калдырган.</p> <p>Ведомство мәгълүматларына караганда, ир белән хатын хәмер эчү белән мавыга, фатирда тәртип тә, азык-төлек тә булмаган. Соңрак медицина тикшерүе вакытында балаларда педикулёз — бетләү ачыкланган.</p> <p>Хәзерге вакытта балаларның барысын да Чаллыдагы Балалар йортына урнаштырганнар. Опека һәм попечительлек органнары ир белән хатынны ата-ана хокукыннан мәхрүм итәргә җыена, диелә хәбәрдә.</p> https://intertat.tatar/news/atnadan-premera-namus-ese-gani-aga-turynda-bulgac-namus-suzennan-uzyp-bulmady-5881249 https://intertat.tatar/news/atnadan-premera-namus-ese-gani-aga-turynda-bulgac-namus-suzennan-uzyp-bulmady-5881249 Thu, 22 Oct 26 12:00:00 +0300 message <p>Әтнә театры үз җирлегендә туып Советлар Союзы Герое, гвардия генерал-лейтенанты Гани Сафиуллинның тормышы һәм батырлыгына багышланган драма чыгарды – «Намус эше».</p> <p>Спектакльнең пьеса авторы – Татарстан китап нәшриятының генераль директоры, язучы Рөстәм Галиуллин. Режиссер – Калмыкия Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе Алексей Сарангов. Рәссамнар – Михаил Комарицких, Евгений Медведев (ут куючы рәссам). Хореограф – Михаил Захаров. Композитор – Ефросиния Скотникова.</p> <p><strong>Сер итеп кенә әйттеләр</strong>: композитор чакырылса да, музыкаль бизәлешкә театр директоры Ленур Зәйнуллин да катнашмый кала алмаган ди, чөнки административ эшкә килгәнче Ленур әфәнденең эстрада өчен күп җырлар язган композитор булуы билгеле, байтак еллар аранжировка белән «тамагын туйдырган».</p> <p>Спектакль аннотациясеннән: Спектакльнең үзәгендә – җиңүләр хроникасы гына түгел, ә геройның эчке үсеш юлы: туган авылындагы ач балачактан һәм Казахстан далаларында көтүче булып эшләгән еллардан алып, хәрби карьерасының иң югары дәрәҗәләренә ирешүе күрсәтелә. Спектакль батырлыкның чын бәһасе турында: генерал Сафиуллин солдатларны сугышка алып баручы гына түгел, ул һәр кеше гомере өчен җаваплылык йөген күтәрүче шәхес, һәм нәкъ менә шушы эчке көрәш аны чын лидер итә.</p> <p></p> <p>Казанда Җиңү проспектыннан башланып, шактый озын булып сузылган Сафиуллин урамы барлыгын белсәгез, урам исеме Советлар Союзы Герое Гани Сафиуллинга бәйле булуын да белегез – моңарчы белмәгән булсагыз.</p> <p>Гани ага тумышы белән Татарстанның Иске Кишет авылыннан. Гомеренең соңгы елларын Казанда яшәгән һәм Казанның Арча зиратына җирләнгән.</p> <p>Казан артындагы дәүләт театрының (Әтнә театры) үз якташы турында икенче бер якташына – Казан артында туып үскән авторга (Рөстәм Галиуллин тумышы белән Арча районының Наласа авылыннан) заказ белән пьеса яздырып, премьера чыгаруы мактаулы эш. Спектакль «Кече ватан театрлары» федераль проекты кысаларында куелган. Шуңа да акча мәсьәләсендә иркенрәк эш итеп, читтән иҗади команда чакыру мөмкинлеге дә булган.</p> <p>Исемнән башлыйк. Спектакль «Намус эше» дип атала. Тәнкыйтьтән башлавым өчен гафу үтенәм, әмма мондый совет чоры гәзитләренең башисеме булган исем белән тамашачы кызыктырып булырмы икән? Гәрчә бу исем әсәрнең асылын ачса да. Театрның максаты бит «Пушкин картасы» хисабына мәктәп балаларын чакырып китереп, «патриотик тәрбия» графасына галочка кую гына түгелдер. Спектакль киң аудиториягә юнәлтелгән.</p> <p>«Исеменә карамагыз, җисеме әйбәт аның» дигән сарафан радиосына ышансак кына инде. Мин дә шулай дим: исеме куркытмасын, җисеме бай аның. «Гани ага турында сүз барганда, спектакльгә исем сайлаганда һаман да шул «намус» сүзенә әйләнеп кайттык – шушы сүздән китә алмадык, шуңа шушы исем калды инде», – диде Рөстәм Галиуллин.</p> <p></p> <p>Рөстәм Галиуллин герой биографиясен тасвирлаганда фантазиясен мул кулланмыйча, документальлек юлыннан киткән. Бу мәсьәләдә аның тәҗрибәсе бар – ул тиздән ТНВ каналында чыгачак «Илһам» сериалының да (кино Илһам Шакировка багышланган) киносценарий авторы. Рөстәм Галиуллин Гани Сафиуллинның интернетта һәм башка чыганаклардагы биографиясе буенча барган да, ул биографиядәге үзе өчен кызыклы нокталарны калку итеп күрсәткән.</p> <p>Сугыштан соң Гани Сафиуллинның биографиясендә бер солдатны дезертирлыкта гаепләүгә каршы чыгуы, шунда партиягә каршы сүзләр әйтүдә гаепләп, 1949 елда үзен «Намус суды» аша үткәреп, вазифасын кечерәйтүләре билгеле. Аңа хәтта бер периодта хәрби киемен кияргә дә ярамаган. Рөстәм нәкъ менә аның шушы «дезертирны яклавын», «Намус судын» генерал тормышындагы калку нокта итеп билгеләгән.</p> <p>Спектакльдә генералның аңсыз хәлендә әсирлеккә эләккән казах солдаты Канатны яклавы күрсәтелә. Әлеге солдатның казах егете булуы авторның фантазиясе, әлбәттә – чөнки ул солдатның кемлеген тәгаенләгән төгәл мәгълүмат билгеле түгел. Әмма шушы герой аша генералның Казахстан истәлекләренә китүе уңайлы, чөнки 13 балалы гаиләдә туган Гани абыйсы Вәли белән ачлык елларында Казахстанга китеп кенә исән кала. Казах халкы аны ачлыктан гына саклап калмый, ә тормыш дәресләре дә бирә.</p> <p>Генерал турындагы мәгълүматларда җирле бай дип кенә күрсәтелгән кешене автор Абыз ага дип исемләп, аны ятим баланы ачлыктан коткаручы дип кенә түгел, олы тормышка аяк басу өчен этәргеч биргән кеше итеп тә күрсәткән. Ә аның белән бергә көтү көткән Мирас ага малайга алдагы хәрби тормышында ярдәм булырлык киңәшләр биргән аксакал итеп тасвирланган.</p> <p>Рөстәм Галиуллиннан кардәш казах халкына менә шундый олы бүләк – безнең җирлектә туып үскән һәм соңгы елларын үткәргән, Казанның Арча зиратында мәңгелек йортын тапкан геройны зур тормышка һәм каһарман язмышына алар әзерләгән. Әмма генералның дезертирлыкта гаепләнгән солдатны коткарырга омтылышы үзенә ярдәм иткән кардәш халыкка ярдәме дип кенә кабул ителмәсен иде. Әсәрдә аның әхлакый дилеммалары да, ихтыяр көче дә, кешелеклелеге дә киңрәк күрсәтелә.</p> <p>Гани Сафиуллинның җиңүләре гомерләр бәрабәренә түгел, казах далаларында һәм татар авылында алган тормыш дәресләренә нигезләнгән тактикасы, татар гаярьлеге хакына икәнлеге ачык күрсәтелгән.</p> <p>Шушы урында автор Рөстәм Галиуллинның шәхси биографиясеннән бер эпизодны параллель итеп китерәсем килә. Һәрхәлдә Рөстәмнең үзенең генерал биографиясендәге шушы эпизодны калку итеп чыгаруы юкка түгел.</p> <p>2011-2014 елда Рөстәм Галиуллин «Идел» журналының баш мөхәррире була. 2014 елда ул үз теләге белән эшеннән китә. «Идел» журналының рус редакциясендә эшләгән Галина Зайнуллина һәм Наил Ишмөхәммәтов ниндидер сәбәпләр табып эштән җибәрелергә тиеш булгач (төрле мәгълүматларга караганда, янәсе, «Идел» журналының рус телле басмасында ненорматив лексика һәм эротик ишарәләр табылган), алар белән бергә Рөстәм Галиуллин үз теләге белән китә.</p> <p>Чыганакларга караганда, Гани Сафиуллинның берничә хатыны һәм өч баласы булган. Авылдашы Зөлхәбирә – аның беренче хатыны. Хәрби хезмәтне язмышы итеп сайлаган яшь егет Гани авылына кайткач, чибәр кыз Зөлхәбирә белән таныша, егет аны кайтып алырга вәгъдә бирә, кайта да... әмма Зөлхәбирәгә күз атып йөргән бер адәмнең әшәке теле үзенекен итә... хәрби егет кырт кына кире борыла да, китеп бара. Соңрак Гани ага улы Искәндәр һәм аның гаиләсе белән аралашып яши.</p> <p>Рөстәм Галиуллин белән Алексей Сарангов тандемы Гани белән Зөлхәбирәнең (Камилә Гыйниятуллина, Сиринә Хисмәтуллина) мәхәббәт тарихын матур биргән. Аларның арасын бозган кешегә исем бирелмәгән (исемгә лаек та түгел ич), әмма рәхәтләнеп уйнарлык материал бирелгән. Мин бу рольне Дамир Сидеев белән карадым, икенче составта Илназ Шакирҗанов уйнаячак.</p> <p>Театрда әле чагыштырмача күптән түгел генә эшләүче актер Илназ Шакирҗановның Әтнә театры тамашачысы арасында үз фанатлары бар һәм алар күп икәнен беләм, монда яраткан артистыгызны рәхәтләнеп карый аласыз.</p> <p>Ике яшь йөрәкнең мәхәббәт мизгелләре һәм аларның арасын бозу өлеше спектакльдә шактый озак итеп күрсәтелде. Режиссер шулай хәл иткәнме, әллә артистның сәхнәдән кереп китәсе килмәдеме дип уйлый башладым хәтта.</p> <p>Гани Сафиуллин роленә театр артисты Айдар Вәлиев сайланган. Ул театрның ир-ат энергетикасы бөркелеп торган эре гәүдәле актеры. Мөгаен, режиссерның хәрби тематика белән эшли белүе булышкандыр – Айдар «сугыш уены» пафосыннан башка гына уйный алды.</p> <p>Театрлар патриотик темадан читтә кала алмый. Әлеге темага якынаю өчен Әтнә театры башта җиңелрәк юл сайлап, Борис Васильевның «А зори здесь тихие» әсәре буенча «Сызылып таңнар аткан чакта» спектаклен чыгарган иде. Искиткеч әсәр, әмма театрларда шулкадәр күп куелган. Аннары инде җирле каһарман турында заказ белән әсәр яздырып, театр шушы спектакльгә килеп җитә алды.</p> <p>Патриотик темага караган әсәрне кызыл пафостан башка куя алганы өчен театрга һәм ул җыйган командага рәхмәт. Монда инде театр директоры Ленур Зәйнуллинның команда сайлый белүен дә мактап куймыйча булмый. Нәтиҗәдә театрның бөтен труппасы диярлек сәхнәдә булып, патриотик ансамбль тудыра алды.</p> <p>Спектакль азагында тамашачы алкышлары астында Гани Сафиуллинга бәйле фоторәсемнәр кинокадрлар булып үтте, аннары ак пәрдә ачылып китте дә, героебызның һәйкәле барлыкка килде. Спектакль рәссамы Михаил Комарицкихның театр артистлары һәм башка хезмәткәрләре белән бергә үз куллары белән ясаган һәйкәле икән ул.</p> <p>Спектакль тәмамлангач иҗат командасы янына килдем. Ышанасызмы – директор кабинетына каяндыр зур гына күбәләк очып керде дә, башта рәссамның түшенә, аннары режиссерның алдына кунды, аннан бүлмәне берничә кат очып әйләнде дә юк та булды. Гани аганың рәхмәте дип кабул иттек инде…</p> <p></p> https://intertat.tatar/news/tatarstanda-oktyabr-axyrynda-hava-torysy-klimatik-normadan-4-5-graduska-ylyrak-bulacak-5881280 https://intertat.tatar/news/tatarstanda-oktyabr-axyrynda-hava-torysy-klimatik-normadan-4-5-graduska-ylyrak-bulacak-5881280 Thu, 22 Oct 26 11:11:00 +0300 message <p>Татарстанда 21–30 октябрьдә уртача һава температурасы климатик нормадан 4–5 градуска югарырак булачак. Татарстан Республикасы Гидрометеорология үзәге хәбәр итә.</p> <p>Әлеге чорда республикада уртача һава температурасының климатик нормасы +2 градус тәшкил итә. Казанда исә бу күрсәткеч +2,4 градуска тигез, диелә хәбәрдә.</p> https://intertat.tatar/news/rossiyada-menga-yakyn-abonentnyn-26-menga-yakyn-telefon-nomeryn-blokirovkalyilar-5881283 https://intertat.tatar/news/rossiyada-menga-yakyn-abonentnyn-26-menga-yakyn-telefon-nomeryn-blokirovkalyilar-5881283 Thu, 22 Oct 26 10:45:00 +0300 message <p>Россиядә SIM-карталар саны буенча билгеләнгән чикләүне бозып рәсмиләштерелгән 26 меңгә якын мобиль номерны блокировкалау планлаштырыла. Бу хакта «Ведомости» басмасы үз исәпләүләренә сылтама белән хәбәр итә.</p> <p>Басма мәгълүматларына караганда, 2025 ел ахырыннан 2026 елның октябрь уртасына кадәр билгеләнгән лимиттан артык рәсмиләштерелгән SIM-карталар саны 1,95 миллионга кимегән. Бу күрсәткеч 76 тапкыр азрак. Калган номерлар якынча 1 мең абонент исеменә теркәлгән.</p> <p>Россия Цифрлы үсеш министрлыгында газетага хәбәр итүләренчә, әлеге мәсьәләне җайга салу процессы дәвам итә. Мобиль элемтә операторлары абонентларга инде кисәтүләр җибәргән. Алар белән төзелгән килешүләр законда билгеләнгән тәртиптә өзеләчәк.</p> <p>2025 елның 1 ноябреннән Россиядә бер кешегә рәсмиләштерелергә мөмкин булган SIM-карталар санына чикләү гамәлдә. Россия гражданнары исеменә 20дән, ә чит ил гражданнары исеменә 10нан артык SIM-карта теркәлергә тиеш түгел. Бу чикләү барлык элемтә операторларының SIM-карталарын бергә исәпкә ала, дип яза «Татар-информ».</p> https://intertat.tatar/news/onkolog-yaman-sesnen-in-sirak-ocryi-torgan-torlaren-aitte-5881247 https://intertat.tatar/news/onkolog-yaman-sesnen-in-sirak-ocryi-torgan-torlaren-aitte-5881247 Thu, 22 Oct 26 09:10:00 +0300 message <p>Россия Сәламәтлек саклау министрлыгының баш онкологы, медицина учреждениесе генераль директоры, Россия Фәннәр академиясе академигы Андрей Каприн баш мие, колак, бөер өсте бизләре һәм үзәк нерв системасының башка өлешләрендәге яман шешләрнең иң сирәк очрый торган төрләргә керүен белдерде. Бу хакта ул «РИА Новости» агентлыгына сөйләгән.</p> <p>«Өлкәннәр арасында авырулар статистикасына килгәндә, ир-атларда да, хатын-кызларда да колак, бөер өсте бизләре, баш мие һәм үзәк нерв системасының башка өлешләрендәге яман шешләр иң сирәк очрый торганнар исемлегенә керә», — дигән Каприн.</p> <p>Ул шешнең сирәк очравы аның белгечләр өчен әһәмиятен киметмәвен ассызыклаган. Киресенчә, мондый очраклар еш кына иң катлаулысы булып тора, диелә хәбәрдә.</p> https://intertat.tatar/news/berlasu-yuly-kazanda-donyanyn-17-ilennan-dini-belem-alucylar-koclaren-synap-karyi-5881282 https://intertat.tatar/news/berlasu-yuly-kazanda-donyanyn-17-ilennan-dini-belem-alucylar-koclaren-synap-karyi-5881282 Thu, 22 Oct 26 06:00:00 +0300 message <p>Казанга дөньяның 17 иленнән: Россия, Үзбәкстан, Казахстан, Кыргызстан, Таҗикстан, Төркия, Малайзия, Индонезия, Катар, Оман, Сүрия, Пакистан, Һиндстан, Кувейт, Босния һәм Герцеговина, Сербия, Көньяк Африка Республикасыннан студентлар, яшь тикшеренүчеләр һәм активистлар җыелды. Алар әлеге көннәрдә башкалада узган беренче «Мәдәниятләр диалогы: Россия – ислам дөньясы» форумы һәм ислам дисциплиналары, гарәп теле буенча IV Халыкара олимпиадада катнаша.</p> <p>Форумның тантаналы ачылышында хакимият органнары, Диния нәзарәте һәм югары уку йортлары вәкилләре, дин белгечләре катнашты. Биредә шулай ук төрле халыкларның милли татлы ризыкларын тәкъдим иткән күргәзмә дә оештырылган иде. Барлык катнашучылар да тәм-томнардан авыз итә алды.</p> <p>Казанга дөньяның 17 иленнән студентлар, яшь тикшеренүчеләр һәм активистлар җыелды</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов</p> <h2 style="text-align: center;">«Бүген Россия үсеш алган мөселман оешмалары системасына ия»</h2> <p>Форум пленар утырыш белән ачылып китте, аның модераторы Россия ислам институты ректоры, профессор Рәфыйк Мөхәммәтшин иде. Ул катнашучыларны Россиядә һәм Татарстанда ислам диненең таралуы һәм бүгенге көнге торышы белән таныштырды.</p> <p>«Сез барыгыз да беләсез, Россиядә исламның күп гасырлык тарихы бар. Бүген Коръәнне Дербент университеты студенты укыды, бу очраклы түгел, икенче хәлифә Гомәр ибн әл-Хәттаб заманнарында ук, Госман радыяллаһу гәнһү вакытында ислам хәзерге Россия территориясендә, аеруча бүгенге Кавказ җирләрендә киң таралган. Һәм бүген Россия, бик үсеш алган мөселман оешмалары, җәмгыятьләр системасына ия.</p> <p>Бүген Россиядә 8000нән артык мәчет бар, 15 ислам университеты эшли, мәдрәсәләр белән бергә 80нән артык уку йорты бар. Анда 10 000 студент укый.</p> <p>Татарстан әлеге юнәлештә аерым урын алып тора. Бүген Татарстанда 1600 мәчет, 11 мөселман уку йорты бар. Башкалабыз Казанның үзендә генә 80нән артык мәчет гөрләп эшли. Нәкъ шуның өчен без Татарстан белән горурланабыз, бездә икътисад кына түгел, ә дини традицияләр дә үстерелә һәм кадерләп саклана».</p> <p>Рәфыйк Мөхәммәтшин: «Казан үзендә 80нән артык мәчет гөрләп эшли»</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов</p> <h2 style="text-align: center;">«Үз вакытында Казан дини гыйлем үзәге булган»</h2> <p>Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте рәисе, Татарстан мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин үз чыгышында Казанда ислам дине үсешенә зур игътибар бирелүен белдерде. Мөфти Казанда яшәгән һәм дини юнәлештә эшчәнлек алып барган галимнәре искә төшерде.</p> <p>«Мондый чараның Россиядә булуы шатлыклы. Күрәсез, биредә 20гә якын ил катнаша. Безнең егетләребез дә үзләрен бик әйбәт күрсәтте. Россия дигәндә, ул Татарстан гына түгел, бигрәк тә Кавказ төбәкләре – Чечня, Дагыстандагы егетләребез бик яхшы нәтиҗәләр күрсәтә. Форумда катнашучылар минемчә, киләчәктә күбрәк булыр.</p> <p>Үз вакытында Казан да Бохара, Сәмәрканд, Дамаск, Багдад кебек дини гыйлем үзәге булган. Монда <strong>Шиһабетдин Мәрҗани, Галимҗан Баруди, Мөхәммәд Морад Рәмзи әл-Казани </strong>кебек галимнәр яшәгән һәм эшләгән. Алар зур һәм күп санлы китаплар язып калдырганнар. Безгә бу хакта онытырга ярамый, һәм әлеге мирасыбызны өйрәнергә, яңадан торгызырга, бабаларыбызга охшаш булырга тырышырга кирәк», – диде ул.</p> <p>Камил хәзрәт Сәмигуллин: «Бабаларыбызга охшаш булырга тырышырга кирәк»</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов</p> <h2 style="text-align: center;">«Әлеге форумны үткәрү – берләшү юлы»</h2> <p>Татарстан Республикасы Премьер-министры урынбасары Васил Шәйхразыев әлеге форумны фикер алышу һәм киләчәкне төзү чарасы дип атады.</p> <p>«Бүген Россиядә 190нан артык милләт, якынча 150 миллион халык яши. Биредә православ динен тотучылар белән мөселманнар һәрвакыт янәшәдә. Экскурсиядә игътибар иткәнсездер, Казанда Кремльгә кергәндә, янәшәдә православие һәм мөселман гыйбадәтханәләре тора. Моңа бик күпләр игътибар итә. Ләкин көнкүреш ягыннан, бу –татарстанлыларның көндәлек тормышы.</p> <p>Татарстанда 4 миллионнан артык кеше яши, без бик дус һәм бер-беребезне аңлашып эшлибез. Без үзебез моны сизмибез дә, башкалар безгә әйткәндә, бу – безнең тормыш рәвешебез, без шулай яшибез, дибез.</p> <p>Форумда 20гә якын ил делегациясе катнаша, алар яшь һәм перспектив. Әлеге олимпиаданы һәм форумны үткәрү дә – берләшү юлы. Килделәр, җыелдылар һәм күрделәр, һәрбер катнашучының үз урыны, һәрбер илнең, һәр делегациянең үз тәкъдимнәре, проблемалары бар. Без монда ачыктан-ачык фикер алышабыз, сезнең белән киләсе көнне төзибез. Бу бик мөһим».</p> <p>Васил Шәйхразыев: «Татарстанда 4 миллионнан артык кеше яши, без бик дус һәм бер-беребезне аңлашып эшлибез»</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов</p> <p>Форумның мөһим өлеше ислам дисциплиналары һәм гарәп теле буенча IV Халыкара олимпиадасы булачак. Олимпиадада Россиянең һәм БДБ илләренең, шулай ук Төркия, Пакистан, Һиндстан, Малайзия һәм Индонезиянең әйдәп баручы ислам югары уку йортлары катнаша.</p> <p>Быел беренче тапкыр ярышларга Сербия, Босния һәм Герцеговина һәм көньяк Африка республикасы вәкилләре кушылды. Интеллектуаль ярышлар дүрт номинация буенча уза: Гарәп теле, Дин нигезләре, Ислам хокукы <em>(хәнәфи мәзхәбе) </em>һәм Ислам хокукы <em>(шәфигый мәзхәбе)</em>.</p> <p>IV Халыкара олимпиадада интеллектуаль ярышлар дүрт номинация буенча узачак</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов</p> <p> </p> https://intertat.tatar/news/problema-bar-ide-amma-aidar-galimov-uze-turyndagy-imes-mimeslarga-avap-birde-5881273 https://intertat.tatar/news/problema-bar-ide-amma-aidar-galimov-uze-turyndagy-imes-mimeslarga-avap-birde-5881273 Wed, 21 Oct 26 19:44:00 +0300 message <p>Татарстанның һәм Башкортстанның халык артисты Айдар Галимов социаль челтәрләргә видеомөрәҗәгать белән чыкты. Кайбер массакүләм мәгълүмат чаралары аның сүзләрен дөрес аңламыйча, җырчының концерт эшчәнлеген туктатуы һәм гастроль туры кичектерелүе турында имеш-мимешләр тарата башлаган.</p> <p>«Дуслар, без күптән түгел социаль челтәрләрдә яңа программа әзерләвебез турында видео белән бүлешкән идек. Анда минем сәламәтлегемә кагылышлы моментларга да тукталдык. Кызганычка, кайбер массакүләм мәгълүмат чаралары минем сүзләрне дөрес аңламаган. Шул сәбәпле, мин концерт эшчәнлегемне дәвам итә алмаячакмын, концертлар күчерелә дигән сүзләр таралды.</p> <p>Әйе, андый проблема бар иде. Әмма әле программаны әзерли генә башлаган вакытта, ягъни моннан 4 ай элек. Барысы да артта калды, хәзер минем тернәкләнү процессы бара, әмма бу минем эшемә берничек тә комачау итми», – дип аңлатты артист.</p> <p>Айдар Галимов сүзләренчә, яңа программаның премьрасы булган инде. Һәм ул үзенең иҗатташ дуслары белән концерт сезонын башлап, гастрольләргә чыгарга әзерләнә.</p> <p>«Барлык планлаштырылган концертлар да узачак. Cезнең энергетика, алкышлар миңа тагын да көч бирер һәм без бергәләп тернәкләнербез. Очрашканга кадәр», – дигән ул дусларына.</p> <div class="ckeditor-html5-video" data-responsive="true" style="text-align: center;"> </div> <p> </p> https://intertat.tatar/news/dartle-yr-biyular-ham-boryngy-honarlar-kamal-teatrynda-dagystan-xalyklary-kone-gorlade-5881279 https://intertat.tatar/news/dartle-yr-biyular-ham-boryngy-honarlar-kamal-teatrynda-dagystan-xalyklary-kone-gorlade-5881279 Wed, 21 Oct 26 18:00:00 +0300 message <p>Казанда Камал театрында «Татарстанда Дагыстан халыклары көне» дип исемләнгән зур бәйрәм узды. Бу көнне театр сәхнәсендә Кавказ халыклары телләрендә җырлар яңгырады, милли биюләр күрсәтелде. Кунаклар Дагыстанның җыр-биюләре белән генә түгел, буыннан-буынга тапшырылып килгән борынгы һөнәрләре белән дә танышты. Бәйрәмнең иң кызыклы мизгелләре – «Интертат» репортажында.</p> <h2 style="text-align: center;">Мең еллык тарихы булган һөнәр</h2> <p>Бәйрәм концерты башланыр алдыннан театр фойесында оештырылган күргәзмәгә юл тоттым. Биредә Дагыстан осталары ясаган эшләнмәләрне карарга, сатып алырга һәм аларның ничек әзерләнүен үз күзләрең белән күрергә мөмкин иде. Осталар Дагыстанның төрле районнарыннан килгәннәр.</p> <p>Халык Кубачи көмешеннән ясалган эшләнмәләрне карый</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов</p> <p>Дагыстандагы Балхар авылы элек-электән үзенең керамик эшләнмәләре белән дан тоткан. Әлеге эш белән күбесенчә хатын-кызлар шөгыльләнгән. Бәйрәмдә бу һөнәрне Балхар авылыннан килгән <strong>Зарема Ибраһимова</strong> тәкъдим итте. Ул кунаклар алдында балчыктан чүлмәкләр ясады.</p> <p>– Балхар авылында инде мең ел дәвамында балчыктан чүлмәкләр ясыйлар. Балчыкны да үзебезнең җирлектән алабыз. Элек бу һөнәр буыннан-буынга тапшырылган. Кызганыч, хәзер осталар бик аз калды. Әбиләрем чүлмәк ясаган, әнием инде бу эш белән шөгыльләнмәгән. Мин исә бу һөнәргә 30 яшемдә генә өйрәнә башладым, – дип сөйләде ул.</p> <p>Балчыктан чүлмәк ясаучы оста</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов</p> <p>Зарема ханым әлеге һөнәрне авылда эш табу кыен булганга үзләштергән. «Авылда укытучы яки табиб булмасаң, башка эш юк», – ди ул. Шуңа күрә Зарема Ибраһимова авылдагы керамика заводына эшкә кергән. Анда аны шатланып кабул иткәннәр һәм чүлмәк ясау һөнәренә өйрәткәннәр.</p> <p>– Элек безнең авылда көнкүрештә кулланыла торган 50ләп төрле эшләнмә ясаганнар. Хәзер исә күбрәк сувенирлар әзерлибез, – диде оста.</p> <h2 style="text-align: center;">«Тастарны ясау өчен ике-өч ай вакыт кирәк»</h2> <p>Күргәзмәдә игътибарымны җәлеп иткән тагын бер оста – Дагыстанның Буйнак районы Түбән Казаныш авылыннан килгән <strong>Жамина Шугаибова</strong>. Ул онытыла барган кумык яулыкларын әзерләү технологиясен яңадан торгызган осталарның берсе.</p> <p class="faq-answer">Сәнгать мәктәбендә эшли башлагач, җитәкчем миңа традицион тастар яулыгын ясау һөнәрен яңадан торгызырга тәкъдим итте. Мин үзем дә күптән бу эшкә алынырга хыяллана идем. Шулай итеп, әлеге һөнәрне яңадан торгыза башладык. Барысын да иң башыннан өйрәндек, – дип сөйләде ул.</p> <p>Тастар – табигый ефәктән ясала торган традицион кумык яулыгы. Жамина Шугаибова укучылары белән бергә аны әзерләүнең барлык этапларын да үзләре башкара. Иң элек ефәк күбәләкләре салган вак йомыркаларны махсус савытларга урнаштыралар. Йомыркалардан чыккан кортларга тиешле шартлар тудыралар, аларны тут агачы яфраклары белән тукландырып үстерәләр. Үсеп җиткәч, ефәк кортлары үзләреннән бүленеп чыккан ефәк җепләрдән кузы үрә башлый. Аннары шул кузыларны эшкәртеп, алардан ефәк җепләр алалар. Әзер җепләрдән исә тастар яулыклары ясыйлар. Бу – шактый күп вакыт һәм түземлек таләп итә торган хезмәт. Бер тастарны бәйләүгә генә дә ике-өч ай вакыт китә.</p> <p>Тастарны табигый ефәк җепләрдән бәйлиләр</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов</p> <p>Оста белән аралашканда тагын бер кызыклы нәрсә ачыкланды: кумык һәм татар телләрендә уртак сүзләр шактый күп икән.</p> <p>– Сездә әнине ничек атыйлар? – дип кызыксынды ул.</p> <p>– Әни, ана дип әйтәбез.</p> <p>– Бездә дә «ана» диләр. Уртак сүзләребез бик күп. Татарча сөйләшкән кешеләрне тыңлаганда, сүзнең нәрсә турында барганын аңлыйм, – дип бүлеште Жамина ханым.</p> <h2 style="text-align: center;">«Дагыстанның уникаль һөнәрләренең берсе»</h2> <p>Күргәзмәдә агач белән эшләүче <strong>Магомедали Магамедалиев </strong>та бар иде. Аның һөнәренең үзенчәлеге – агачка металл белән нәфис бизәкләр төшерү. Әлеге сәнгать Дагыстанның Унцукуль авылында сакланып калган.</p> <p>– Мин өченче буын һөнәрче. Инде 35 ел бу эш белән шөгыльләнәм. Үзебезнең эшләнмәләр белән дөньяның 16 илендә булдым. Аларны ясау өчен өрек, әстерхан чикләвеге, кизил, дүләнә һәм бук кебек кыйммәтле агач төрләрен кулланабыз. Агачка мельхиор белән бизәкләр төшерәбез. Һәр нәселнең үзенә генә хас бизәге бар. Мәсәлән, безнең нәселнең бизәге «анчил» дип атала. Ул мич кирпечләренең тезелешен хәтерләтә… Соңыннан эшләнмәләрне лак белән каплыйбыз. Бу – Дагыстанның уникаль һөнәрләренең берсе. Республикада аның белән бер урында гына шөгыльләнәләр. Әлеге сәнгатькә якынча 300 ел, – дип сөйләде Магомедали Магамедалиев.</p> <p>Уникаль һөнәр иясе – Магомедали Магамедалиев</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов</p> <h2 style="text-align: center;">Нәфис буй-сынлы кызлар һәм бөркет сыман егетләр</h2> <p>Кичәнең төп темасы дуслык иде. Концерт башында Дагыстан Республикасы Хөкүмәте Рәисе урынбасары вазифаларын вакытлыча башкаручы <strong>Ризван Газимагомедов </strong>һәм Татарстан Премьер-министры урынбасары <strong>Ләйлә Фазлыева</strong> чыгыш ясады. Алар ике республика арасындагы дуслык, халыкларның уртак традицияләре һәм бердәмлек турында сөйләде.</p> <p>Әлеге дуслыкның бер чагылышы буларак, сәхнәгә иң элек хуҗалар – Татарстан Республикасының Дәүләт җыр һәм бию ансамбле чыкты.</p> <p>Татарстан Республикасының Дәүләт җыр һәм бию ансамбле</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов</p> <p>Кичәдә Татарстанның халык артисты<strong> Салават Фәтхетдинов </strong>та катнашты. Бу, мөгаен, кичәнең иң көтелмәгән чыгышларының берсе булгандыр. Артист башта «Салкын чәй» җырын башкарды, аннары Татарстанның рәсми булмаган гимны дип йөртелгән «Мин яратам сине, Татарстан» җырын җырлады.</p> <p>Кичәнең сюрпризы – Салават Фәтхетдинов</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов</p> <p>Салават абый булган җирдә, гадәттә, шаяртуларсыз да булмый. Бу юлы да ул соңгы җырын башкарыр алдыннан тамашачыларга мөрәҗәгать итте:</p> <p class="faq-answer">Әлеге залда бик акыллы Дагыстан халкы җыелган. Чөнки сез Татарстанны сайлагансыз. Казан – иң мәрхәмәтле шәһәрләрнең берсе. Монда синнән беркем дә «Син кем?» дип сорамый. Монда рәхәтләнеп яшәргә генә кирәк. Мин хәзер үземнең яраткан җырларымның берсен башкарачакмын. Кушылып җырлап утырмасагыз да, җырны белмәсәгез дә ярый, ләкин бу җырны тыңларга кирәк. Хәзер чип-чиста Дагыстан телендә әйтәм: «Мин яратам сине, Татарстан!» – диде артист.</p> <p>Дагыстаннан килгән артистлар арасында халык артистлары <strong>Зәйнәб Махаева, Фатимат Кагирова</strong>, <strong>Рукият Гамзатова</strong>, <strong>Кристина Рамазанова</strong>, шулай ук республиканың атказанган артистлары <strong>Диляра Надырова</strong> һәм <strong>Нурианна Каллаева</strong> бар иде. Алар төрле телләрдә җырлар башкарды.</p> <p>Һәр җырчыга роза чәчәкләре бәйләмнәре бирелде</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов</p> <p>Тамашачылар һәр җырчыны бик җылы каршы алды. Аларның һәркайсына чәчәк бәйләмнәре әзерләгәннәр иде. Шунысы кызык: чәчәк тапшырырга сәхнәгә күтәрелгән ир-атлар җырчылар белән биеп алмыйча төшмәде. Бөркет сыман егетләрнең нәфис буй-сынлы кызлар белән парлап лезгинка биюләрен күпме күрсәм дә, һәрвакыт сокланып карыйм. Концертта да андый мизгелләрнең күп булуы ошады. Бу күренеш, минемчә, халыкның милли традицияләрен саклап калуын гына түгел, ә бүген дә шул традицияләр белән яшәвен күрсәтә.</p> <p>Парлы лезгинка бииләр</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов</p> <p>Кичәдә Россиянең атказанган<strong> «Ватан» балалар һәм яшүсмерләр бию ансамбле</strong> дә катнашты. Алар Кавказ халыкларының биюләрен күрсәтте.</p> <p>«Тау кызы» биюе</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов</p> <p>Кичә ахырында Татарстан мәдәният министры <strong>Ирада Әюпова </strong>ансамбльнең сәнгать җитәкчесе, Россиянең атказанган сәнгать эшлеклесе <strong>Али Магомедалиевны </strong>һәм Дагыстаннан килгән барлык җырчыларны рәхмәт хатлары белән бүләкләде.</p> <p>«Ватан» балалар һәм яшүсмерләр бию ансамбле җитәкчесе Али Магомедалиев</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов</p> <h2 style="text-align: center;">«Безне уртак рухи кыйммәтләр берләштерә»</h2> <p>Кичә ахырында шушы концертны булдыруда зур өлеш керткән Дагыстан Республикасының Татарстан Республикасындагы тулы вәкаләтле вәкиле <strong>Магомед Муслимов</strong> чыгыш ясады. Ул мондый очрашуларны үткәрергә мөмкинлек тудырганнары өчен ике республика хөкүмәтләренә рәхмәт белдерде.</p> <p>– Әлеге бәйрәмне оештырган һәм бүген безнең белән бергә булган һәркемгә рәхмәт. Мин Татарстанда яшим һәм эшлим. Биредә безне зур хөрмәт һәм җылылык белән каршы алалар. Бу безнең өчен, дагыстанлылар өчен, бик кадерле. Безнең уртак якларыбыз күп: өлкәннәргә хөрмәт, гаиләгә, гореф-гадәтләргә һәм дингә мәхәббәт. Ә иң мөһиме – дуслыкның кадерен белү, сүзеңдә тору. Бүген халыкларыбызның никадәр якын булуына тагын бер кат инандык. Бу дуслык алга таба да ныгысын иде, – диде Магомед Муслимов.</p> <p>Дагыстан Республикасының Татарстан Республикасындагы тулы вәкаләтле вәкиле Магомед Муслимов</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов</p> <p>Бу кичәдә Магомед Муслимовның үзен дә бүләкләделәр. Дагыстан Республикасы Хөкүмәте Рәисе Магомед Рамазанов исеменнән Татарстан белән Дагыстан арасындагы төбәкара элемтәләрне үстерүгә актив өлеш керткәне өчен аңа Дагыстан Республикасы Хөкүмәтенең Мактау грамотасы тапшырылды.</p> <p>Әлеге кичә ике республика халкын берләштергән матур бәйрәм булды һәм Татарстан халкына Дагыстанның күпмилләтле мәдәнияте белән якыннан танышырга мөмкинлек бирде.</p> https://intertat.tatar/news/tonla-ukyla-torgan-dogalar-5881259 https://intertat.tatar/news/tonla-ukyla-torgan-dogalar-5881259 Wed, 21 Oct 26 17:10:00 +0300 message <p>Төнлә укыла торган догалар ике төргә бүленә: йокларга ятар алдыннан укыла торган кыска догалар һәм төн уртасында уянып киткәндә яисә Тәһәҗҗүд намазында укыла торган махсус догалар. Бу турыда Казанның «Гаилә» мәчете имам-хатыйбы Рөстәм хәзрәт Хәйруллин аңлата.</p> <p>Түбәндә иң танылган һәм туры килгән татарча-гарәпчә догалар китерелә:</p> <p><strong>Йокларга ятар алдыннан укыла торган догалар</strong></p> <p>Иң кыска һәм Пәйгамбәребез гел укыган дога:</p> <p>«Бисмикә Раббии вәдагъту җәнбии вә бикә әрфәгуһу, ин әмсәктә нәфсии фәрһәмһээ, вә ин әрсәлтәһээ фәхфәзһээ бимәә тәхфәзу биһи гыйбәәдәкәс-саалихиин».</p> <p>(Мәгънәсе: Раббым! Синең исемең белән янбашымны куям һәм Синең исемең белән аны күтәрәм. Әгәр минем җанымны алсаң, аңа рәхимле бул. Әгәр җанымны калдырсаң, аны Сезнең изге бәндәләрегезне саклаган кебек сакла).</p> <p><strong>Караватка яткач укыла торган кыска дога</strong></p> <p>«Бисмикәллааһүммә әхйәә вә әмүүт».</p> <p>(Мәгънәсе: Йә Аллаһ! Синең исемең белән тереләм һәм үләм).</p> <p><strong>Пәйгамбәребез салләллаһү галәйһи вә сәлләм сөннәте</strong></p> <p>Йоклар алдыннан ике учыгызны бергә җыеп, аларга «Әл-Ихлас», «Әл-Фәләкъ», «Ән-Нәс» сүрәләрен һәм «Аятел-Көрси» укып өрергә, аннары учыгыз белән башта башны, йөзне, аннары бөтен гәүдәгезне сыпырып чыгарга киңәш ителә.</p> https://intertat.tatar/news/ix-xalykara-alil-ukulary-adabi-baigesena-garizalar-kabul-itela-5881272 https://intertat.tatar/news/ix-xalykara-alil-ukulary-adabi-baigesena-garizalar-kabul-itela-5881272 Wed, 21 Oct 26 16:01:00 +0300 message <p>15 октябрьдә IX Халыкара «Җәлил укулары» әдәби бәйгесенә гаризалар кабул итү башланды. Бу турыда Бөтендөнья татар конгрессы хәбәр итте. Бәйгедә 5 яшьтән өлкәнрәк Россия һәм чит ил гражданнары катнаша ала.</p> <p>Номинацияләр:</p> <ul> <li>«М. Җәлил татар телендә»</li> <li>«М. Җәлил рус телендә»</li> <li>«М. Җәлил дөнья халыклары телләрендә»</li> <li>«Фронтовик язучылар»</li> <li>«Фронтовик язучылар әсәрләрен коллектив белән башкару»</li> <li>«Профессиональ башкаручылар»</li> <li>«Җәлилчеләр»</li> <li>«М. Җәлил шигырьләренә җыр»</li> </ul> <p>Бәйге дүрт этапта уза:</p> <ul> <li>2026 елның 15 октябреннән 20 ноябренә кадәр — гаризалар кабул итү;</li> <li>2026 елның 21–28 ноябрь көннәрендә — гаризаларны һәм тәкъдим ителгән материалларны беренчел тикшерү;</li> <li>2026 елның 29 ноябреннән 15 декабренә кадәр — жюри тарафыннан чыгышларны бәяләү һәм финалистларны билгеләү (дистанцион рәвештә);</li> <li>2026 елның 16–30 декабрь көннәрендә — онлайн форматта финал этабы.</li> </ul> <p>Финалда җиңүчеләр һәм призлы урыннар яулаучылар 2027 елның февралендә Казан шәһәрендә узачак бәйгенең гала-концертына чакырыла. Гариза тутырган һәр катнашучыга автомат рәвештә электрон сертификат бирелә.</p> <p>Катнашу өчен электрон гариза тутырырга һәм әсәрне сәнгатьле башкару видеосына сылтама беркетергә кирәк. Шулай ук шәхси мәгълүматларны эшкәртүгә имзаланган ризалык таләп ителә. «Җәлилчеләр» номинациясендә катнашучылар үзләре иҗат иткән әсәрнең Word форматындагы текстын да тәкъдим итәргә тиеш.</p> <p> </p> https://intertat.tatar/news/kulynda-basak-bailame-tassr-ministry-gosman-ihansinga-istalek-taktasy-acyldy-5881277 https://intertat.tatar/news/kulynda-basak-bailame-tassr-ministry-gosman-ihansinga-istalek-taktasy-acyldy-5881277 Wed, 21 Oct 26 14:51:00 +0300 message <p>Татарстан Республикасы Рәисе Рөстәм Миңнеханов мемориаль такта Госман Җиһаншинның 100 еллыгы уңаеннан ачылуын билгеләп узды.</p> <p>«Госман Шаһиевичның республика уңышларына китергән зур хезмәтен беләбез, истә тотабыз. 12 ел дәверендә Авыл хуҗалыгы министрлыгын җитәкләде, ул идарә иткән чорда зур үзгәрешләр булды. Аның турында якты хәтер мәңге яшәячәк. Республика үсешенә өлеш керткәннәрне без мәңге истә тотарга тиеш», – диде Татарстан Рәисе.</p> <p>Фото: © ТР Рәисе матбугат хезмәте</p> <h2 style="text-align: center;">«Өйдә аны бик аз күрсәк тә, әтиебез безне үз мисалында тәрбияләде»</h2> <p>Әйтергә кирәк, истәлек тактасындагы портретта Госман Җиһаншинның күзләре, йөз чалымнары, авыл хуҗалыгын гәүдәләндергән элеватор, басуда комбайн сурәте аның бөтен холык-фигылен ачып биргән күк. Моны мәрхүмнең кызы <strong>Ләйлә Мәүлүдова-Җиһаншина</strong> да раслады.</p> <p class="faq-answer">Сынчы<strong> Рөстәм Габбасовка </strong>аерым рәхмәтебезне җиткерәбез. Портретта әтиебезнең холык сыйфатлары төгәл күрсәтелгән. Карагыз әле: әтиебезнең күзләрендә аңа хас булган акыллылык, мәрхәмәтлелек, кешелеклелек нурлары, ә портретны чолгап алган авыл хуҗалыгы символлары әтиебезнең гомерен багышлаган хезмәтен ачык күрсәтә. Бу тактаны ачу әтиебезнең авыл хуҗалыгына керткән казанышларын югары дәрәҗәдә тану билгесе дип саныйбыз, – диде ул чыгышында.</p> <p>Ләйлә ханым әтиләре турында хәтерне мәңгеләштерү йөзеннән бу проектны тормышка ашыруга өлеш керткән барлык кешегә чиксез рәхмәтле булуын белдерде. «Тирән горурлык һәм шатлык хисләре кичерәбез. Гаилә исеменнән Рөстәм Нургалиевичка, республика Хөкүмәтенә, тантананы оешыручыларга һәм үткәрүчеләргә рәхмәт!», – дип мөрәҗәгать итте ул.</p> <p class="faq-answer">Әти көне-төне дәүләт үсеше өчен эшләде. Өйдә аны бик аз күрсәк тә, әтиебез безне үз мисалында тәрбияләде. Балачактан ятим калып, сугыш елларын үтеп кайтып, үзенең эшчәнлеге нәтиҗәсендә шундый югары дәрәҗәләргә иреште, – дип «Интертат» хәбәрчесе белән уртаклашты <strong>Ләйлә Мәүлүдова.</strong></p> <p>Фото: © ТР Рәисе матбугат хезмәте</p> <h2 style="text-align: center;">Кулында башак бәйләме, арткы планда авыл йортлары, элеватор, басуда комбайн...</h2> <p>Сынчы <strong>Рөстәм Габбасов</strong> тактаны улы <strong>Ринат Габбасов </strong>белән бергә эшләгән. Бу эшне ярты ел дәвамында башкарганнар. Эскиздан башлап тактаны элеп куйганчы ике ел чамасы вакыт узган.</p> <p>– Кулында башак бәйләме, арткы планда авыл йортлары, элеватор, басуда комбайн... Минем янга экскурсиягә балалар бакчасыннан нәниләр килгән иде. Алар бу тактаны күреп: «Бу кеше икмәк үстергәндер…» – диделәр. Алар да күрә белгәч, димәк, кем булуы аңлашыла дигән сүз, – ди Рөстәм әфәнде.</p> <p>Госман Җиһаншинның улы <strong>Айрат Җиһаншин </strong>язмыш әтисенә карата мәрхәмәтле булуына ишарәләп: «Авылдан чыккан ятим малай югалып калмаган, сугыш елларында ачлык михнәте дә, башка бәхетсезлекләр дә юкка чыгармаган аны. Ватанны сакларга киткән, аннан исән-имин кайтып укыган һәм республика авыл хуҗалыгы министрлыгы җитәкчесе булган….» – диде.</p> <p>Айрат Җиһаншин истәлек тактасы рәвешендә хәтерен мәңгеләштерү өчен әтисенең дусларына, коллегаларына рәхмәтен җиикерде.</p> <p>«Гаиләбезнең якын дусты <strong>Рафис Борһановка</strong> аерым рәхмәт, бу сорау ике ел дәвамында аның карамагында булды. Шушы авыр вакытта якташыбыз, әтиебезнең якташы <strong>Әсгать Сәфәровның </strong>тактаны булдыру инициативасын хуплаганыгызны беләбез. Бүген шушы чарада шәхсән үзегез катнашуыгыз да безнең өчен зур дәрәҗә. Зурладыгыз. Бик зур рәхмәт сезгә, Рөстәм Нургалиевич!» – дип мөрәҗәгать итте ул Татарстан Рәисенә.</p> <p>Фото: © ТР Рәисе матбугат хезмәте</p> <h2 style="text-align: center;">«Ул чын мәгънәсендә легенда!»</h2> <p>Авыл хуҗалыгы тарихы музее директоры <strong>Наил Сабиров </strong>Госман Җиһаншин<strong> </strong>авыл хуҗалыгы министры булып эшләгәндә тармакта бик күп үзгәрешләр булганын билгеләп узды.</p> <p>«Аның эшчәнлегенең һәм үзенең дә Мәскәүдә кадере зур булды. Аны беркайчан кабул итү бүлмәсендә тотмаганнар, шундук кабул иткәннәр, ул Татарстанның авыл хуҗалыгы буенча күтәргән бөтен сораулар азагына җиткереп үтәлгән», – диде.</p> <p>«Ул чын мәгънәсендә легенда, чөнки 15 яшеннән бухгалтер булып эшли башлаган, озак кына фронтта булган һәм Армиядә дивизия корреспонденты булган, газета чыгарган. Бу бит күп нәрсә турында сөйли! Күз алдыгызга китерегез: чиста татар авылыннан чыккан егет рус телендә төгәл фикерләрен җиткерә белгән!» – дип соклануын белдерде Наил Сабиров.</p> <p> </p> <p>Фото: © ТР Рәисе матбугат хезмәте</p> <p>«Татарстан Республикасы муниципаль берәмлекләре советы» ассоциациясе рәисе <strong>Әгъзам Гобәйдуллин </strong>«Интертат» хәбәрчесенә Госман Җиһаншин турында якты хатирәләре белән уртаклашты.</p> <p class="faq-answer">Бәхетемә, мин ул чорда Яшел Үзән районында «Искра» колхозы җитәкчесе булып эшләдем. Без ул вакытта суган үстерә идек. Суган культурасы чыннан да аерым бер технологияләр, аерым бер караш сорый. Республикада бу культураны үстерүгә игътибар бирәләр иде. Госман Шаһиевич, министр буларак, безнең хуҗалыкка ике ел рәттән суган үстерү технологиясен карарга килеп, безнең күңелдә якты тәэсирләр калдырган шәхес.</p> <p>Ул тыйнак, профессионал, үз эшен бик белеп, һәр мәсьәләгә бик четерекле карады, үз-үзенә дә таләпчән иде, безгә дә таләпчән булды. Ул чорда авыл хуҗалыгында реформалар булып торды: яңа кооперативлар булдыру, икътисадта яңа алымнар кертү… Ул шушы яңалыкларны тормышка ашыруга үзеннән зур өлеш кертә иде.</p> <p>«Үз-үзенә дә таләпчән иде, безгә дә таләпчән булды»</p> <p>Фото: © «Татар-информ», Рамил Гали</p> <p>Министрның беренче урынбасары булып эшләгәндә, миңа аны соңгы юлга озатырга туры килде. Җирләү комиссиясе рәисе идем. Аны район җитәкчеләре, Казан халкы җыелышып, соңгы юлга зурлап озаттык. Урыны оҗмахта булсын! Аның авыл хуҗалыгы үсешенә керткән өлеше бик зур! – дип бәяләде.</p> <p>Җиденче чакырылыш Татарстан Дәүләт Советы депутаты<strong> Камил Ногаев </strong>үзе туган Спас районында (ул вакытта Куйбышев районы) Госман Җиһаншинның 1962-1965 елларда авыл хуҗалыгы идарәсе башлыгы булып эшләгәнен әйтте. Ул вакытта аның бик дәрәҗәле вазифа булганын ассызыклап үтте.</p> <p class="faq-answer">Ул районга бик күп яңалыклар кертеп калдырган. Әле мин үзем шәхсән 1982 нче елда «Чапаев» колхозында рәис вазифаларын үтәгәндә, ул безнең районга килгәч, аның белән беренче тапкыр шунда таныштым. Аннан соң «Ким» племзаводына директор булып урнашкач, ул вакытта инде ул Татарстанда инспекция башлыгы иде. Шул вакытта ул безнең совхозда булды.</p> <p>Мин аны бик җайлы һәм кешелекле дип беләм. Ни өчен дигәндә, күп кенә министрлар килә иде, төрлечә әйтүчеләр, ничектер катырак сөйләшүчеләр дә була иде. Ә менә ул һәрвакыт кешелекле, безгә – ул вакытта яшь кешеләргә аңлатып сөйләшә иде. Минем хәтердә шулай калган. Аның турында безнең районда һәрвакыт мактап сөйлиләр, – дип искә алды Камил Ногаев.</p> <p>Камил Ногаев: «Ул һәрвакыт кешелекле, безгә – ул вакытта яшь кешеләргә аңлатып сөйләшә иде»</p> <p>Фото: © «Татар-информ». Владимир Васильев</p> <p>Госман Җиһаншин бу йортта 1971-1992 елларда яшәгән. «Әйе, истәлек тактасы ачылды, ләкин чын хәтер бронза белән ташта түгел, ә республиканың алтын басуларында һәм аның эшен дәвам итүче авыл хезмәтчәннәре эшләрендә», – дип төгәлләде тантананы алып барган Идел Кыямов.</p> <p>Чыгышлардан соң, <strong>Рөстәм Миңнеханов</strong>, Татарстан Дәүләт Советы рәисе урынбасары <strong>Марат Әхмәтов</strong>, Казан шәһәре мэры <strong>Илсур Метшин</strong>, ТР Премьер-министры урынбасары – авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры <strong>Марат Җәббаров</strong> һәм башка кунаклар, Госман Җиһаншинның балалары, оныклары йорт дивары янына чәчәкләр салдылар.</p> <p>Фото: © ТР Рәисе матбугат хезмәте</p> <ul> <li><em>Госман Шаһи улы Җиһаншин 1926 елның 26 сентябрендә ТАССРның Әтнә районы Олы Әтнә авылында туган.</em></li> <li><em>Хезмәт юлы 1941 елда Әтнә районындагы Киров исемендәге колхозда хисапчы вазифасында башлана.</em></li> <li><em>1942–1943 елларда шул ук колхозда бригадир булып эшли.</em></li> <li><em>1943–1950 елларда Совет Армиясе сафларында хезмәт итә, Бөек Ватан сугышында катнаша. Сугышта 3 нче Белоруссия фронты составында көрәшә. 1944 елның 27 июлендә Орша шәһәрен азат итү сугышларында танклар өчен юллар ачканда 87 дошман минасын зарарсызландыра.</em></li> <li><em>1953–1957 елларда Әтнә районының «Коммунизм таңы» колхозы рәисе булып эшли.</em></li> <li><em>1958–1960 елларда Тукай районында авыл хуҗалыгы инспекциясен җитәкли.</em></li> <li><em>1960 елда Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлый.</em></li> <li><em>1960–1962 елларда Тукай район партия комитетының икенче секретаре була.</em></li> <li><em>1962–1965 елларда Куйбышев җитештерү колхоз-совхоз идарәсен җитәкли.</em></li> <li><em>1965–1967 елларда Арча район партия комитетының беренче секретаре, ә 1967–1971 елларда Сарман районында шул ук вазифаны башкара.</em></li> <li><em>1971–1983 елларда Госман Җиһаншин Татарстан АССРның авыл хуҗалыгы министры булып эшли. Бу чорда ул республиканың авыл хуҗалыгын оештыру һәм үстерү белән шөгыльләнә.</em></li> <li><em>1983–1987 елларда ТАССР авыл хуҗалыгы продукциясен әзерләү һәм сыйфатын контрольдә тоту буенча дәүләт инспекциясен җитәкли.</em></li> <li><em>1967–1985 елларда ТАССР Югары Советы депутаты була.</em></li> <li><em>Госман Җиһаншинның хәрби һәм хезмәт казанышлары дәүләт бүләкләре белән билгеләп үтелә. Ул «Батырлык өчен» медале (1944); II дәрәҗә Ватан сугышы ордены (1985); ике Хезмәт Кызыл Байрагы ордены (1966, 1971); «Германияне җиңгән өчен», «Кёнигсбергны алган өчен» һәм башка медальләр белән бүләкләнә. Шулай ук РСФСР Югары Советы Президиумының Мактау грамотасына лаек була.</em></li> </ul> https://intertat.tatar/news/2027-elda-balaly-gailalarga-birela-torgan-posobie-ham-pensiyaga-ostama-tulau-arta-5881271 https://intertat.tatar/news/2027-elda-balaly-gailalarga-birela-torgan-posobie-ham-pensiyaga-ostama-tulau-arta-5881271 Wed, 21 Oct 26 14:20:00 +0300 message <p>2027 елда яшәү минимумы 6,8 процентка күтәрелү сәбәпле, балалы гаиләләргә бердәм пособие, пенсияләргә социаль өстәмә һәм башка түләүләр автомат рәвештә артачак. Бу хакта Россия Хөкүмәте каршындагы Финанс университетының Финанс факультетының җәмәгать финанслары кафедрасы доценты Игорь Балынин «РИА Новости» агентлыгына сөйләгән.</p> <p>Аның мәгълүматлары буенча, 2027 елда җан башына яшәү минимумы 20 227 сумга җитәчәк. Хезмәткә сәләтле гражданнар өчен ул 22 047 сум, балалар өчен — 19 620 сум, пенсионерлар өчен 17 395 сум тәшкил итәчәк.</p> <p>Балынин аңлатканча, төбәктәге яшәү минимумы 6,8 процентка артканда, башка шартлар үзгәрешсез калса, бердәм пособие күләме дә шул ук дәрәҗәдә артачак. Бу пособие узган ай өчен агымдагы айда түләнә.</p> <p>Белгеч ачыклык керткәнчә, 2027 елның гыйнвары өчен индексацияләнгән беренче түләүне февральдә бирәләр.</p> <p>Моннан тыш, ана капиталы акчасыннан айлык түләүләр дә арта. Аларның күләме конкрет төбәктә балалар өчен билгеләнгән яшәү минимумы күләменә тигез.</p> <p>Эшләмәүче пенсионерларга бирелә торган социаль өстәмә дә арта. Ул өлкән яшьтәге кешенең гомуми матди тәэмин ителешен үз төбәгендә пенсионерлар өчен билгеләнгән яшәү минимумы дәрәҗәсенә җиткерергә мөмкинлек бирә, ди Игорь Балынин.</p> https://intertat.tatar/news/fatirda-salkyn-bulsa-kaican-kompensaciya-talap-itep-bula-5881270 https://intertat.tatar/news/fatirda-salkyn-bulsa-kaican-kompensaciya-talap-itep-bula-5881270 Wed, 21 Oct 26 13:15:00 +0300 message <p>Көннәр суыткач, өйгә кайтканда батареяларның салкын булуын күргән кешеләргә җылы юрганнарга төренергә һәм электр җылыткычларын кулланырга туры килә. Бу исә электр энергиясе өчен чыгымнарны арттыра. Әмма законнарда торакта яшәүчеләрнең хокукларын яклау һәм җылыту булмаган һәр сәгать өчен түләүне яңадан исәпләтү мөмкинлеге каралган, дип сөйләгән Дмитрий Бондарь RT басмасына.</p> <p>Белгеч аңлатканча, Россия Хөкүмәтенең 354 нче карары нигезендә, коммуналь хезмәт күрсәтүче оешмалар торак биналарга җылылыкны билгеләнгән нормативларны үтәп, өзлексез бирергә тиеш.</p> <p>Ай дәвамында җылытуны туктатуның гомуми вакыты 24 сәгатьтән артмаска тиеш. Аварияне бетерү өчен рөхсәт ителгән вакыт фатирдагы һава температурасына бәйле. Әгәр температура +16 градустан югары булса, төзекләндерү эшләре 16 сәгатьтән дә озаграк дәвам итәргә тиеш түгел. Температура +12дән +16 градуска кадәр булганда, җитешсезлекне 8 сәгать эчендә бетерергә кирәк.</p> <p>Әгәр бүлмәдәге температура +12 градустан түбән төшсә, коммуналь хезмәтләр җылытуны 4 сәгатьтән дә соңга калмыйча торгызырга тиеш, дип ачыклык кертте белгеч.</p> <p>Билгеләнгән срокларны бозган очракта, кулланучылар коммуналь хезмәт өчен түләү күләмен киметүне таләп итә ала. Бондарь сүзләренчә, җылытуны өзүнең рөхсәт ителгән вакытыннан артып киткән һәр сәгать өчен түләү күләме 0,15 процентка киметелә. Әмма түләүне яңадан исәпләү, гадәттә, автомат рәвештә башкарылмый. Шуңа күрә яшәүчеләргә проблема турында үзләренә хәбәр итәргә кирәк.</p> <p>Моның өчен белгеч идарәче компаниянең авария-диспетчерлык хезмәтенә кичекмәстән мөрәҗәгать итәргә, гаризаны теркәргә, аның теркәү номерын һәм мөрәҗәгатьне кабул иткән хезмәткәрнең фамилиясен белешергә киңәш итә. Өстәмә рәвештә «Госуслуги.Дом» кушымтасы аша да хәбәр юлларга мөмкин.</p> <p>Бондарь авария нәтиҗәсендә зыян килгән очракта, яшәүчеләрнең китерелгән зыянны каплауны таләп итәргә хокукы барлыгын да искәртте. Әйтик, торбалар шартлау аркасында фатирга зыян килсә яки салкын аркасында гаилә әгъзаларының сәламәтлеге начарайса, компенсация таләп итәргә мөмкин.</p> <p>Мондый очракларда зыянны раслаучы документлар әзерләргә кирәк. Аларга бәйсез экспертның зыян турында бәяләмәсе, медицина белешмәләре, сатып алынган дарулар һәм түләнгән медицина хезмәтләре өчен чеклар керә. Тиешле нигезләр булганда, матди зыянны да, рухи зыянны да каплауны таләп итәргә мөмкин, ди белгеч.</p> https://intertat.tatar/news/barysyn-da-asaganmyn-tumasevaga-bagyslangan-ocrasuda-anyn-paramaclaren-da-iska-aldylar-5881267 https://intertat.tatar/news/barysyn-da-asaganmyn-tumasevaga-bagyslangan-ocrasuda-anyn-paramaclaren-da-iska-aldylar-5881267 Wed, 21 Oct 26 12:05:00 +0300 message <p>20-22 октябрьдә Казан федераль университетының Филология һәм мәдәниятара багланышлар институтында «Тумашева укулары: хәзерге төрки тел белеме мәсьәләләре һәм перспективалары» халыкара конференциясе уза. Ул Татарстан Фәннәр академиясенең беренче хатын-кыз академигы, күренекле тел галиме Диләрә Тумашеваның тууына 100 ел тулуга багышланган.</p> <p>Конференциядә Үзбәкстан, Казахстан, Төркмәнстан, Кыргызстан галимнәре, шулай ук Мәскәү, Санкт-Петербург, Төмән, Улан-Удэ, Уфа, Чебоксар, Элиста, Якутск һәм башка шәһәрләрнең югары уку йортлары һәм фәнни үзәкләре вәкилләре катнаша.</p> <h2 style="text-align: center;">«Татар филологиясенең университеттагы дәрәҗәсен күтәрде»</h2> <p>Конференциянең тантаналы ачылышы вакытында институт директоры Рәдиф Җамалетдинов галимә калдырган традицияләр университетның гуманитар фәннәрен үстерүдә мөһим роль уйнавын билгеләде.</p> <p>«Диләрә Гарифовна 1971-1980 елларда тарих-филология факультетын җитәкләгән чорда милли бүлекнең эшчәнлеге шактый киңәя. Ул татар филологиясенең университеттагы дәрәҗәсен күтәрә, аның зур фәнни әһәмияткә ия булуын дәлилли һәм киләчәктәге җитди үзгәрешләр өчен нигез әзерли», – диде ул.</p> <p>1980 елда тарих-филология факультеты тарих һәм филология факультетларына бүленә. Ә 1989 елда татар филологиясе һәм көнчыгыш телләр тарихы факультеты оештырыла. Рәдиф Җамалетдинов сүзләренчә, бу үзгәрешләр яңа фәнни тикшеренүләр өчен дә мөмкинлекләр ача.</p> <p>«Ул татар филологиясенең университеттагы дәрәҗәсен күтәрә»</p> <p>Фото: Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты тәкъдим итте</p> <h2 style="text-align: center;">«Мине театрда ашатырлар әле»</h2> <p>Татарстан Республикасы Премьер-министры урынбасары – Татарстан Республикасының Россия Федерациясендәге тулы вәкаләтле вәкиле Равил Әхмәтшин Диләрә Тумашеваны остазы буларак искә алды. Ул өч ел дәвамында галимә белән янәшә эшләргә туры килүен, аның җитәкчелегендә курс һәм диплом эшләре язуын сөйләде.</p> <p>«Ике ел дәвамында Себер экспедицияләрендә катнаштым. Һәр экспедиция алдыннан Диләрә Гарифовна безгә эш тәртибен аңлата, барлык нечкәлекләрне төгәл һәм аңлаешлы итеп сөйләп бирә иде. Экспедициядән кайткач, бездән нәрсәләр күрүебезне, нәрсәләр табуыбызны, нинди яңалыклар белүебезне җентекләп сораштыра иде.</p> <p>Иң гаҗәбе – ул шул авылларда яшәүчеләрнең һәрберсен диярлек белә иде. «Хәмит абыйның хәлләре ничек? Мәхтүмә апа ни хәлдә?» – дип сорый иде. Аның хәтеренә дә, Себер халкына карата җылы мөнәсәбәтенә дә гаҗәпләнә идек. Шушы эш нәтиҗәсендә бик күп кыйммәтле фәнни хезмәтләр калды. Аларның әһәмияте киләчәктә дә югалмаячак. Хәзер шул елларны искә алып, барысын да яңадан уйлап карагач, аның нинди бөек шәхес булганын аңлыйм.</p> <p>«Шул елларны искә алып, барысын да яңадан уйлап карагач, аның нинди бөек шәхес булганын аңлыйм»</p> <p>Фото: Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты тәкъдим итте</p> <p>Тик менә үземне әле дә кичерә алмаган бер хәл бар. Диплом эшемне язган чакта ул мине өенә чакырды.</p> <p>Мин килгәндә, Диләрә Гарифовна алъяпкыч киеп, пәрәмәчләр пешерә иде. Мин диплом эшем турында, нинди бүлекләр язганымны сөйләдем, ә ул киңәшләрен бирә-бирә пәрәмәч пешерүен дәвам итте. Аннары пешкән пәрәмәчләрне өстәлгә куйды. Мин исә, үзем дә сизмичә, тәлинкәдәге пәрәмәчләрнең барысын да ашап бетергәнмен.</p> <p>Шулвакыт бүлмәдән аның ире, режиссёр Равил Тумашев чыкты. Ул галстугын рәтләде дә буш тәлинкәгә карап: «Ярар, мине театрда ашатырлар әле», – диде», – дип сөйләде Равил Әхмәтшин.</p> <h2 style="text-align: center;">«Аның фәнни мирасы бүген дә актуальлеген югалтмый»</h2> <p>Татарстан Фәннәр академиясе вице-президенты Айнур Тимерханов Диләрә Тумашеваның академия тарихындагы урынына игътибар итте. Быел академия оешуга 35 ел тула, ә галимәнең актив фәнни эшчәнлеге дә нәкъ менә шул чор белән бәйле.</p> <p>«Диләрә Тумашева Әбрар Кәримуллин, Миркасыйм Госманов, Мирза Мәхмүтов, Мирфатыйх Зәкиев кебек күренекле галимнәр белән бергә Татарстан Фәннәр академиясенең беренче составына керә. Ул академиянең беренче хатын-кыз академигы була, тел белеме буенча фәнни советны җитәкли.</p> <p>Ул – бөтен гомерен татар телен өйрәнүгә багышлаган олпат шәхес, татар диалектологиясе, морфологиясе һәм төрки телләр тарихын өйрәнү өлкәсендә классик хезмәтләр авторы. Аның фәнни мирасы бүген дә актуальлеген югалтмый», – диде ул.</p> <p>Санкт-Петербург дәүләт университетының көнчыгышны өйрәнү факультетының төрки филология кафедрасы мөдире Николай Тельцин да галимәнең хезмәтләре белән студент елларында танышуын искә алды. Үз вакытында аның фәнни җитәкчесе Сергей Иванов яшь тикшеренүчеләргә Диләрә Тумашеваның, бигрәк тә чагыштырма тел белеме буенча хезмәтләрен укырга киңәш итә.</p> <p>Фото: Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты тәкъдим итте</p> <h2 style="text-align: center;">«Себер татарлары - татар халкының аерылгысыз өлеше»</h2> <p>Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты җитәкчесе <strong>Данис Шакиров </strong>галимәнең фәнни эшчәнлегенең тагын бер мөһим юнәлешен – Себер татарларының телен өйрәнүен билгеләп үтте.</p> <p>«Мин Диләрә Тумашеваны татар халкының фәнни һәм мәдәни илчесе дип тә атар идем. Үзе Себердән чыккан галимә эшчәнлеген Казан белән генә чикләмәде, ә Себер татарларының тарихын, мәдәниятен һәм татар халкы белән бәйләнешен танытуга зур өлеш кертте. Фәнни һәм җәмәгать эшчәнлегендә ул Себер татарларының Себернең борынгы җирле халкы булуын, татар милләтенең аерылгысыз өлешен тәшкил итүен һәрвакыт ассызыклап килде», – диде Данис Шакиров.</p> <p>«Мин Диләрә Тумашеваны татар халкының фәнни һәм мәдәни илчесе дип тә атар идем»</p> <p>Фото: Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты тәкъдим итте</p> <ul> <li><em>Диләрә Тумашева – филология фәннәре докторы, профессор, 1992 елда Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы итеп сайлана. Көнбатыш Себернең татар диалектларын өйрәнеп, ул диалектология фәненең үсешенә зур өлеш кертә һәм үзенең фәнни мәктәбен булдыра. Галимәнең хәзерге татар әдәби теле грамматикасы буенча хезмәтләре татар фәнендә генә түгел, тюркологиядә дә киң танылу ала. «Татар грамматикасы»н әзерләүгә керткән өлеше өчен Татарстан Республикасы Дәүләт премиясенә лаек була.</em></li> </ul> https://intertat.tatar/news/bugen-kazanda-barysy-da-egetlar-ocen-xairiya-koncerty-bula-5881276 https://intertat.tatar/news/bugen-kazanda-barysy-da-egetlar-ocen-xairiya-koncerty-bula-5881276 Wed, 21 Oct 26 11:44:00 +0300 message <p>21 октябрьдә 19:00 сәгатьтә Казанның «Чулпан» мәдәният үзәгендә «Барысы да егетләр өчен!» хәйрия концерты була. Бер сәхнәдә татар эстрадасының танылган артистлары һәм волонтерлар чыгыш ясап, Татарстан хәрбиләренә ярдәм күрсәтәчәк. Бу турыда «Татар-информ» яза.</p> <p>Билетлар сатудан кергән барлык акча «Помощь СВОим Татарстан» төбәк волонтерлар төркеменә тапшырылачак. Әлеге акчаларга кирәкле җиһазлар, экипировка һәм дарулар сатып алалар.</p> <p>Концертны оештыручыларның берсе — «Бердәм Россия» партиясенең Татарстан төбәк тарафдарлары советы әгъзасы, «Помощь СВОим Татарстан» хәрәкәте җитәкчесе Мәүлия Сәлахова. Аның ире махсус хәрби операциядә катнаша. Концертта Сәлахова оештыручы буларак кына түгел, ә сәхнәдә дә чыгыш ясаячак. Аның белән бергә волонтерлар төркеме әгъзасы Гөлшат Идрисова да җырлаячак.</p> <p>Концертта Зәйнәб Фәрхетдинова, Рәсим Низамов, Зөлфирә һәм Алмаз Мирзаяновлар, Рөстәм Закиров, «Фәрида-Алсу» дуэты, Ләйсән Мәхмүтова, Рөстәм Асаев, Сиринә Зәйнетдинова, Айгөл Нәбиуллина, Алинә Шәрипҗанова, Айзат Мардан һәм Марина Карпова чыгышлары көтелә, диелә хәбәрдә.</p> https://intertat.tatar/news/liliya-mullagalieva-xastaxana-yulynda-iori-allah-yardamennan-taslamasyn-5881268 https://intertat.tatar/news/liliya-mullagalieva-xastaxana-yulynda-iori-allah-yardamennan-taslamasyn-5881268 Wed, 21 Oct 26 11:18:00 +0300 message <p>Җырчы Лилия Муллагалиева бу көннәрдә хастаханә юлларында йөри. Җырчының әтисенә катлаулы операция ясаганнар.</p> <p>«Бүген мин әти янында постта. Иртәгәгә әзерләнәбез. Аллаһ ярдәменнән ташламасын», — дип язган иде ул операция алдыннан үзенең социаль челтәрләрдәге сәхифәсендә.</p> <p>Озак та үтми, җырчы сөенечле хәбәр дә җиткерде. Операция әйбәт үткән, әтисенең хәле тотрыклы.</p> <p>«Әтинең операциясе уңышлы узды. Үз аңына килде. Барыгызга да изге теләкләрегез өчен зур рәхмәт», — диде Лилия Муллагалиева.</p> <p></p> https://intertat.tatar/news/tatarstanda-2027-eldan-saxsi-yardamce-xualyklarga-yardam-artacak-5881253 https://intertat.tatar/news/tatarstanda-2027-eldan-saxsi-yardamce-xualyklarga-yardam-artacak-5881253 Wed, 21 Oct 26 10:11:00 +0300 message <p>2027 елдан башлап Татарстанда шәхси ярдәмче хуҗалыкларга ярдәм 950 млн сумга кадәр арттырылачак. Бу максатларга акча республика бюджетыннан бирелә.</p> <p>Бу хакта Татарстан Республикасы вице-премьеры – авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры <strong>Марат Җәббаров</strong> Татарстан Республикасы Хөкүмәте йортында узган брифингта сөйләде.</p> <p>«Татарстан Республикасы Рәисе <strong>Рөстәм Миңнеханов</strong> ярдәме белән сыерлар асрауга субсидияләр бер башка 6,3 мең сумнан 10 мең сумга кадәр арттырылды, бу аларның баш санын шәхси секторда саклап калырга мөмкинлек бирәчәк. Моннан тыш, мөгезле эре терлекләр симертү фермалары төзү юнәлеше кертелә. Ә атчылык программасы кысаларында ярдәмче хуҗалыкларда атлар сатып алуны һәм тотуны субсидияләү күздә тотыла», – дип сөйләде Марат Җәббаров.</p> <p>Сыерлар асрауга субсидияләр бер башка 6,3 мең сумнан 10 мең сумга кадәр арттырылды.</p> <p>Фото: © «Татар-информ»</p> <p>Министр ассызыклаганча, мондый ярдәм чаралары Россиянең башка төбәкләрендә юк. Шулай ук, быел шәхси ярдәмче хуҗалыкларга үгезбозаулар сатып алуга ярдәмне гамәлгә кертү соңгы елларда беренче тапкыр шәхси секторда терлекләрнең баш санын киметүне туктатырга мөмкинлек биргән. Шушы программа нигезендә 1,4 мең баш үгез малы сатып алу нәтиҗәсендә республикада терлек саны артуга ирешелгән.</p> <p>«Терлекләрне читтән түгел, ә республикабызда сатып алырга тырыштык», – ди Марат Җәббаров.</p> <p>Махсус хәрби операциядә катнашучыларга ярдәм итү өчен «Агромотиватор» гранты гамәлгә кертелгән. Тугыз кеше мөгезле эре терлек симертү, яшелчәчелек, кошчылык, товар балыгы үрчетү һәм терлек азыгы культуралары үстерү буенча үз агробизнесын башлап җибәрүгә акча алган инде.</p> <p>Министр сүзләренчә, кече хуҗалыкларга ярдәм итү өчен 1,8 млрд сум каралган, шуның 1,4 млрд сумы фермерларга бирелгән. Гомумән алганда, агросәнәгать комплексына ярдәмгә 16,6 млрд сум бүлеп бирелгән, шул исәптән федераль казнадан – 4,2 млрд сум.</p> <p>«Бюджетта чикләүләргә карамастан, ярдәмнең барлык чараларын да саклап калып булды. Республика хуҗалыкларына 11,1 млрд сум күчерелгән, ягъни еллык лимитның 67 проценты дигән сүз. Хәзерге вакытта сайлап алулар дәвам итә. Октябрь аенда тагын 2 млрд сумга якын акча җибәреләчәк», – дип белдерде Марат Җәббаров. Быел авыл хуҗалыгы товарлары җитештерүчеләре, шулай ук, кыска срокка исәпләнгән 32,8 млрд сумлык 248 ташламалы кредит һәм 17 млрд сумлык 61 инвестиция кредиты алган.</p> <p>«Зур инвесторлар кереп эшләү нәтиҗәсендә, кайбер районнарда уңай үзгәрешләр күзәтелә»</p> <p>Фото: © prav.tatarstan.ru</p> <p>Марат Җәббаров әйтүенчә, Татарстан Рәисенең терлекләр баш саны кимегән районнарда вазгыятьне яхшырту буенча парламентка юлламасында әйтелгән күрсәтмәсен үтәү юнәлешендә эш бара. Министр барлык районнарның да тырышлык куюын ассызыклады.</p> <p>«Һәр район терлекчек буенча да, игенчелек буенча да үзенчә яхшы итеп эшләргә тырыша. Зур инвесторлар кереп эшләү нәтиҗәсендә, кайбер районнарда уңай үзгәрешләр күзәтелә. Мәсәлән, Әгерҗе районы бик авыр хәлдә иде. Анда хәзер зур комплекслар төзелә, бик күп җирләре эшкәртелә башлады. Киләсе елларга ул уңышлы эшләп килүче районнар исемлегендә күренер, дип ышанам.</p> <p>Шулай ук, Минзәлә районында терлекчелек буенча хәлләр мөшкел иде. Кайбычта да «Август» агрохолдингы эшчәнлеге нәтиҗәсендә хәл яхшыра. Мондый уңай мисаллар республикада күп. Без барыбыз да районнарда яңа проектлар эзләү өстендә эшлибез. Зур булса да, кечкенә булса да, аның районга файдасы зур. Ләкин, ничек кенә тырышсак та, бөтен җирдә дә яхшы күрсәткечләргә ирешеп бетеп булмый. Авырлыклар аркасында кайбер фермерлар терлек санын киметә», – дип сөйләде Марат Җәббаров.</p> <p>Агросәнәгать комплексына ярдәм итү Россия Федерациясе Президенты<strong> Владимир Путин</strong> инициативасы белән оештырылган «Азык-төлек иминлеген технологик тәэмин итү» илкүләм проекты максатларында билгеләнгән.</p> <p> </p> <p> </p> https://intertat.tatar/news/immunitetny-nygytu-ocen-vitaminly-katnasmalar-5-recept-5881258 https://intertat.tatar/news/immunitetny-nygytu-ocen-vitaminly-katnasmalar-5-recept-5881258 Wed, 21 Oct 26 09:15:00 +0300 message <p>Кипкән җиләк-җимеш, имбир һәм чикләвекләрдән әзерләнгән хуш исле витаминлы катнашмалар ел әйләнәсендә файдалы. Чаллыдагы шәхси клиника терапевты Ирина Гарина шундый катнашмаларның берничә рецептын тәкъдим итте, дип яза «Челнинские известия».</p> <p>Табиб аңлатканча, витаминлы катнашмаларны иртән ач карынга яки ашар алдыннан берәр аш кашыгы кабул итәргә кирәк. Аларны суыткычта пыяла савытта ике-өч атнадан артык сакларга ярамый.</p> <p><strong>Классик витаминлы катнашма</strong></p> <p><strong>Ингредиентлар:</strong></p> <ul> <li>200 г күрәгә;</li> <li>200 г кара җимеш;</li> <li>200 г йөзем;</li> <li>200 г әстерхан чикләвеге;</li> <li>1 лимон (кабыгы белән);</li> <li>200 г бал.</li> </ul> <p>Әзерләү: Лимонның төшләрен алып, кабыгы белән бергә барлык ингредиентларны иттарткычтан үткәрергә. Бал өстәп, яхшылап болгатырга.</p> <p><strong>Күрәгә һәм мүк җиләге кушылган катнашма</strong></p> <p>Ингредиентлар:</p> <ul> <li>1 стакан мүк җиләге (шикәр белән изелгәнен дә кулланырга мөмкин);</li> <li>1 стакан әстерхан чикләвеге;</li> <li>1 стакан йөзем;</li> <li>1 лимон;</li> <li>2–3 аш кашыгы бал.</li> </ul> <p>Әзерләү: Чикләвекләрне, йөземне һәм төшләре алынган лимонны кабыгы белән бергә иттарткычтан үткәрергә. Мүк җиләге һәм бал өстәп болгатырга.</p> <p>Мүк җиләге — С витамины һәм антиоксидантлар чыганагы, ә чикләвекләрдә цинк һәм файдалы майлар бар.</p> <p><strong>Имбирьле «Сәламәтлек пастасы»</strong></p> <p>Ингредиентлар:</p> <ul> <li>100 г бал;</li> <li>1 лимон;</li> <li>50 г имбирь;</li> <li>50 г әстерхан чикләвеге;</li> <li>бер чеметем куркума.</li> </ul> <p>Әзерләү: Имбирьне, чикләвекне һәм төшләре алынган лимонны кабыгы белән бергә иттарткычтан үткәрергә. Куркума өстәп болгатырга.</p> <p>Имбирь һәм куркума ялкынсынуга каршы үзлекләргә ия, шулай ук җылыту тәэсире бирә.</p> <p><strong>«Иммунитет» катнашмасы — балсыз, калориясе азрак вариант</strong></p> <p>Ингредиентлар:</p> <ul> <li>100 г әстерхан чикләвеге яки миндаль;</li> <li>100 г күрәгә;</li> <li>100 г кара җимеш;</li> <li>1 зур лимон (кабыгы белән);</li> <li>1 чәй кашыгы дарчин.</li> </ul> <p>Әзерләү: Кипкән җиләк-җимешне юып, 10 минутка җылы суга салып торырга, аннары киптерергә. Лимонны юарга, төшләрен алырга һәм кабыгы белән бергә турарга. Чикләвекләрне, кипкән җиләк-җимешне һәм лимонны иттарткычтан үткәрергә яки блендерда вакларга. Пюре хәленә җиткермәскә, вак кисәкләр калдырырга. Дарчин өстәп болгатырга.</p> <p><strong>«Цитруслы катнашма»</strong></p> <p>Ингредиентлар:</p> <ul> <li>1 әфлисун;</li> <li>1 лимон (кабыгы белән, төшләрсез);</li> <li>50 г имбирь;</li> <li>50 г миндаль.</li> </ul> <p>Әзерләү: Барлык ингредиентларны блендерда паста хәленә килгәнче вакларга. Суыткычта бер атна сакларга. Көненә бер чәй кашыгы кабул итәргә.</p> <p><strong>Нәрсәләрне истә тотарга?</strong></p> <p>Балны ингредиентлар вакланганнан соң гына өстәргә.</p> <p>Чикләвекләр — цинк һәм Е витамины чыганагы, әмма аларның калориясе югары. Көненә 1–2 аш кашыгы катнашма җитә.</p> <p>Кипкән җиләк-җимештә калий, тимер һәм клетчатка бар, ләкин шикәр дә күп. Шуңа күрә шикәр диабеты булган кешеләргә сак булырга кирәк.</p> <p>Лимонны балавыз белән эшкәртелмәгәнен сайларга кирәк.</p> https://intertat.tatar/news/mine-barysy-da-yugaltkan-ilmira-nagyimova-tagyn-izge-urynnarga-kitkan-5881263 https://intertat.tatar/news/mine-barysy-da-yugaltkan-ilmira-nagyimova-tagyn-izge-urynnarga-kitkan-5881263 Wed, 21 Oct 26 07:14:00 +0300 message <p>Ильмира Нәгыймова тагын изге урыннарга сәфәр кылган. Ул дус кызлары белән Согуд Гарәбстанының Мәдинә шәһәрендә йөри. Алар Мәккәгә юл тотарга җыеналар. Җырчы үзенең социаль челтәрләрендә урнаштырган видеода әлеге сәфәре турында сөйли. Ул Мәдинә шәһәренең мөселманнар өчен бик әһәмиятле булуын искәртеп, биредә Мөхәммәд пәйгамбәрнең кабере урнашуын әйтә.</p> <p>«Мине барысы да югалткан. Ә мин менә кайларда йөрим. Биредә безнең Мөхәммәд пәйгамбәребезнең кабере. Монда теләгән теләкләр барысы да кабул була. Сез миңа нәрсә теләдегез – барысын да үзегезгә йөзләтә, меңләтә әйләнеп кайтсын иде. Сезгә дә бирегә килергә насыйп итсен Аллаһ Тәгаләбез», – дип уртаклаша җырчы.</p> <p>Сәфәр җиңел булмаса да, Ильмира үзен бик бәхетле хис итүен әйтә. Инде ничә төнне йокысыз уздыруларына карамастан, аның кәефе әйбәт.</p> <p>Җырчы узган ел шушы вакытларда Кече хаҗга барып кайткан иде инде.</p> <p>Фото: © Ильмира Нәгыймованың социаль челтәрдәге сәхифәсеннән</p> <p> </p> https://intertat.tatar/news/el-gailase-baigesenda-ingan-xaliullinnar-bez-cyp-cyn-avyl-gailase-5881248 https://intertat.tatar/news/el-gailase-baigesenda-ingan-xaliullinnar-bez-cyp-cyn-avyl-gailase-5881248 Wed, 21 Oct 26 06:00:00 +0300 message <h2 style="text-align: center;">«Мондый зур уңышка ирешербез дип уйламаган идек»</h2> <p>Айсинә һәм Ильяс Хәлиуллиннар Малмыж районы Иске Йөрек авылында чып-чын авыл тормышы белән яшәп ята, 3 бала тәрбиялиләр. Ильяс – «Зерновой» хуҗалыгында, Айсинә исә шушы ук хуҗалык төзеткән фитнес-клубта тренер булып эшли. Моннан тыш Айсинә – милли җанлы, милли бизәкле киемнәр брендын булдырган популяр блогер һәм җырлар авторы да әле. Кыскасы, бик тә күпкырлы шәхес.</p> <ul> <li>Авыл – хыялга киртә түгел: Ришат Төхвәтуллинга җыр язган, милли кием бренды булдырган кыз</li> </ul> <p>Хәлиуллиннар инде быел унберенче тапкыр оештырылучы «Ел гаиләсе» бәйгесе хакында моннан өч ел элек ишеткәннәр. Ул вакытта район хакимияте аларны, төрле чараларда актив булуларын искәртеп, конкурста катнашырга чакырган. Әмма шушы бәйгедә көч сынап карарга, алай гына да түгел, җиңүче исеменә лаек булырга Хәлиуллиннарга быел гына насыйп булган.</p> <p class="faq-answer">Бу - ныклы әзерлек, тырышлык сорый, күп көч таләп итә торган дәрәҗәле бәйге. Беренче елны катнашырга җаебыз булмады. Узган ел да вакыт җиткерә алмадык, чөнки ул вакытта өченче кызыбызны көтә идем. Быел исә әлеге бәйгедә катнашырга барыбыз да алдан, әле кыш айларында ук әзерләнә башладык һәм ниятебезне чынга ашырдык, – ди Айсинә.</p> <p>Айсинә һәм Ильяс Хәлиуллиннар Малмыж районы Иске Йөрек авылында чып-чын авыл тормышы белән яшәп ята, 3 бала тәрбиялиләр</p> <p>Фото: © Айсинә Хәлиуллинаның шәхси архивыннан</p> <p>Бәйгенең беренче этабы дистанцион рәвештә март-апрель айларында үткән. Хәлиуллиннар барлык диплом-грамоталарын барлап, тормыш кыйммәтләре, балаларны дөрес тәрбияләү һәм яшь гаиләнең авылда башкарган файдалы эшләре хакында видеоролик әзерләп җибәргәннәр. Гаризалар Киров шәһәрендә сайлау узган.</p> <p>Киров өлкәсе буенча 6 номинациядә беренче, икенче һәм өченче урыннарны алучы гаиләләр билгеләнгән. Хәлиуллиннар исә «Авыл гаиләсе» номинациясендә беренче урынга лаек булган.</p> <p>Ә инде һәр номинациядә беренче урын алучылар федераль дәрәҗәдә тикшерелгән. Һәр төбәктән бары тик бер генә җиңүчене сайлап алганнар. Киров өлкәсе буенча 6 гаилә арасыннан нәкъ менә Хәлиуллиннарны җиңүче дип танып, Мәскәүгә бүләкләү тантанасына чакырганнар.</p> <p>Айсинә әлеге җиңүнең үзләре өчен һич тә көтелмәгән булуын да билгеләп үтте.</p> <p class="faq-answer">Дөресен әйткәндә, без мондый зур уңышка ирешербез, бәйгенең соңгы этабына кадәр барып җитәрбез дип өметләнмәгән дә идек. Үзебезнең өлкәдә икенче яки өченче урын алып булмасмы дип хыялланган идем. Ә инде беренче урынны алгач һәм җиңүче буларак Мәскәүгә чакырылгач, шаккаттык.</p> <p>Хәтерлим: без ул мизгелдә ирем белән машинада бара идек. Каушап калдык, бер-беребезгә карадык та, ун-унбиш секундка сүзсез калдык. Бу – шатлык та, шул ук вакытта зур җаваплылык та, – ди Айсинә.</p> <p>«Бәйгенең соңгы этабына кадәр барып җитәрбез дип өметләнмәгән дә идек»</p> <p>Фото: Айсинә Хәлиуллинаның шәхси архивыннан</p> <h2 style="text-align: center;">«Без – чып-чын авыл гаиләсе»</h2> <p>Хәлиуллиннар гаиләсенең Россиякүләм бәйгедә җиңү яулаулары 24 июльдә билгеле булган. Ә 30 июль - Айсинә белән Ильясның туй көннәре. Быел аларның бербөтен булып яши башлауларына төгәл ун ел. Бу вакыйганы Хәлиуллиннар зур юбилейларына бүләк дип кабул иткәннәр.</p> <p class="faq-answer">Әлеге җиңү туй көнебезгә бүләк булды. Мин үзем тумышым белән Татарстаннан булсам да, кияүгә чыккач Киров өлкәсенә күченеп килдем. Безнең гаилә – чып-чын авыл гаиләсе. Үз йортыбыз, үз хуҗалыгыбыз белән яшибез. Ирем Ильяс әле очрашып йөргән вакытта ук үзенең авылда каласы килүен әйтеп куйган иде. Шуңа күрә, өйләнешкәч, авылда яшәргәме, шәһәрдәме дигән сорау тумады. Бик теләп Ильясның туган авылда төпләндек. Бүгенге көндә Раяна, Мәрьям һәм Мәдинә исемле 3 кыз үстерәбез.</p> <p>Тормыш иптәшем «Зерновой» хуҗалыгында эшли. Бернинди арттыруларсыз әйтәм, бу – безнең Киров өлкәсендәге иң көчле, дәрәҗәле, алдынгы хуҗалыкларның берсе. Мин үзем – фитнес-тренер. Мин эшли торган фитнес-залны шулай ук хуҗалык төзетте. Гомумән, хуҗалык авылыбыз өчен күп эшләр башкара. Балаларга бушка хореографлар чакыра, көрәш түгәрәкләре оештыра. Хуҗалык авылның яшәеше, үсешенә зур өлеш кертә.</p> <p>Авыл җирендә фитнес-зал булу үзе үк хуҗалыкның нинди көчле икәнен күрсәтә торган фактор. Безгә, хәтта, тирә-күрше авыллардан гына түгел, Малмыжның үзеннән йөреп шөгыльләнүчеләр дә бар, – дип үзләре белән таныштыра әңгәмәдәшем.</p> <p>«Ильяс әле очрашып йөргән вакытта ук үзенең авылда каласы килүен әйтеп куйган иде»</p> <p>Фото: © Айсинә Хәлиуллинаның шәхси архивыннан</p> <h2 style="text-align: center;">«Башкаладан шатланып, канатланып кайттык»</h2> <p>Инде бәйгегә кире кайтсак, быел ил күләмендә узган әлеге бәйгедә рекордлы санда – 12 меңгә якын гаилә катнашкан. Шуларның 485е финалга узган һәм 89ы җиңүче дип табылган. Җиңүчеләрнең барысын да Мәскәүгә бүләкләү тантанасына чакырганнар. Барлык чыгымнар – яшәү, туклану, экскурсияләргә йөртү, самолет һәм поезд билетлары – тулысынча оештыручылар тарафыннан түләнгән.</p> <p class="faq-answer">Әлеге сәяхәт, тантана балалар һәм безнең күңелдә искиткеч матур тәэсирләр калдырды. 3 көн дәвамында Мәскәүдә кунак булдык. Үзебез сайлап, тәкъдим ителгән төрле экскурсияләргә йөрдек. Алардан тыш та бик күп чаралар, концертлар, фотосессияләр булды. Мәсәлән, гаиләләр арасында бүләкләр алышу киче оештырылды. Һәр төбәк бүләк әзерләп килгән иде. Шуларны бер-беребезгә бүләк иттек. Ә инде җиңүчеләрне бүләкләү бәйрәме Кремль залында, Россиянең дәрәҗәле артистлары катнашында узды. Шундый шатланып, канатланып кайттык башкаладан, – дип уртаклашты Айсинә.</p> <p>Хәлиуллиннар гаиләсе – авылда да бәхетле, тату һәм тулы тормыш белән яшәп булуын исбатлаучы, шулай ук иң зур казанышларның туган җирдән башлануын раслаучы матур гаилә. Аларны чын күңелдән әлеге җиңүләре белән тәбрик итәбез!</p> <p>«Әлеге сәяхәт, тантана балалар һәм безнең күңелдә искиткеч матур тәэсирләр калдырды»</p> <p>Фото: © Айсинә Хәлиуллинаның шәхси архивыннан</p> <p> </p>