Бәрәңгедә алтынсу нематода: Чувашия бәрәңгесен утыртырга ярамый

7 сентябрь 2018

Язманы тыңлагыз

Сөйләм синтезаторы:

Татарча сөйләм
синтезаторы

кулланыла

Автор: Чулпан ШАКИРОВА
Фото: "Татар-информ", архив
Авыл халкының иң авырткан җире – бәрәңге, минемчә. Язын бакчаны ничек эшкәртергә, тирес кертергәме-юкмы дип баш вата, аннан соң орлык сайлап интегә. Кешедән калышмыйча төбен өяргә дә, кортка каршы көрәшергә дә, чүбен дә утарга кирәк. Ярый әле никадәр тәрбия биреп, бәрәңгең уңса! Уңмаса, нишләрсең?

2010 елгы корылык бәрәңгегә карата мөнәсәбәтне үзгәртте. Хәзер инде гектарлаган бакча утыртмыйлар, ашны ике генә бәрәңге белән дә пешереп була.

Татарстанның Россельхознадзор идарәсе бәрәңге игүчеләрне тагын бер авыру белән куркыта – алтынсу бәрәңге нематодасы

  • Алтынсу бәрәңге нематодасы – микроскоп аша гына күреп була торган суалчан, ул бәрәңге һәм помидорларның тамырын зарарлый. 

- Бу авыру бүген республиканың 14 районы 21 авылында табылды. Нематода бәрәңге уңышын 80 процентка киметә. Ә авыру башлангычлары туфракта 10 елга кадәр саклана, - диде Россельхознадзор идарәсенең фитосанитар күзәтчелек буенча бүлек җитәкчесе Альберт Кадыйров.

- Авыруны ничек танырга?

- Алтынсу нематода белән зарарланган үсемлекләр озак үсә, аскы яфраклары саргая һәм корый. Бәрәңге бүлбеләре бөтенләй яралмый яки бик аз күләмдә була.


- Бәрәңгене ел саен бер урынга утырту дөресме?

- Бәрәңгене ел саен бер җиргә утырту туфракта паразитлар туплануга китерә, нәтиҗәдә, уңыш түбәнәя.

- Нематодага каршы ничек көрәшергә?

- Нематода паразитының зыянын карантин кагыйдәләрен төгәл үтәгәндә генә бетереп була. Беренче төп кагыйдә – сыйфатлы чәчүлек. Ашарга дип сатып алган импорт бәрәңгесе, шулай ук фитосанитар зоналардан кертелгән бәрәңгене утыртырга ярамый. Әйтик, Чувашия республикасыннан кергән бәрәңге бик тәмле, әмма аны үз кишәрлегегезгә утыртып, алтынсу нематодага дучар булуыгыз бар.

- Нематодалы бәрәңге үскән бакчаны нишләтергә?

- Зарарланган кишәрлектә, беренче чиратта, пасленчалар семьялыгына керүче үсемлекләрне - бәрәңге, помидор, баклажан, баллы һәм әче борыч, физалис утыртырга ярамый. Ике-өч ел дәвамында бу җиргә башка яшелчәләр яки кузаклылар чәчәргә кирәк.

- Нематодага бирешми торган сортлар бармы?

- Нематодага бирешми торган сортлы бәрәңге утыртырга да була. Болар: "Латона", "Зекура", "Жуковский ранний", "Пригожий". Татарстан авыл хуҗалыгы фәнни-тикшеренү институты чыгарган “Кортни” сорты да нәтиҗәле. Моннан тыш, бакчада чәчү әйләнешен көйләү турында да онытырга ярамый. Быел бәрәңге үскән җирне ял иттереп, киләсе елга гәрчич яки күпьеллык үләннәр чәчәргә була.


- Бәрәңге нематода белән зарарланса, аны кемгә әйтергә?

- Әгәр быел уңыш җыеп алмагансыз икән, лаборатор тикшерү турында уйларга кирәк. Бу турыда Россельхознадзорга хәбәр итегез. Урынга инспекторлар чыга икән, тикшерү эшләре бушлай. Әгәр зарарланган бәрәңгене хуҗа кеше үзе лабораториягә алып килсә, бу - түләүле хезмәт.


Фикерләр








Йорт һәм бакча

Сарымсактан мул уңыш алу серләре: Арчада ком салырга кушалар, Әтнәдә борчак түтәленә утырталар, Теләчедә суыткычта тоталар

Табигатьтә көз хакимлек итә. Олылар мондый һава тоыршын көйсез кияү кебек, ди. Көннәр бер җылыта, бер суыта. Шул арада коеп яңгыр ява, аның артыннан яктырып кояшы да чыга. Тәҗрибәле бакчачылар өчен “әбиләр чуагы” кызу эш көннәре. Бакча эшләренең бик әһәмиятле төрләре нәкъ менә көз аенда башкарыла бит. 

Йорт һәм бакча

"Җиләк утырту өчен иң кулай ай - август"

Кайберәүләр бакачада үзләре өчен һәм «оныклар ашар» дип кенә казынса, ә кемнәрдер аны яшәү рәвешенә әйләндергән. Ул алар өчен хобби да, төп керем чыганагы да. Актаныш районы Такталачык авылында Әхнәф һәм Дания Сәетзадиннар бөтен гаиләләре белән, туган-тумачалары ярдәмендә ничәмә-ничә еллар буена бакчачылык белән шөгыльләнә. "Татар-информ" хәбәрчесенә алар җиләк үстерү серләре турында сөйләде.

Йорт һәм бакча

Егерме мең төп кәбестә һәм кеше башы кадәр суганнарны ничек үстерергә: яшелчә үстерүче эшмәкәрдән киңәшләр

Күпчелек кешенең бакчасында стандарт җыелма: кишер, кыяр, помидор, чөгендер һәм суган. Ә менә җиңел үзләштерелә торган, файдалы һәм витаминлы кәбестәне бар кеше дә үстерми. Бу яшелчәне үстерүнең отышлы һәм уңайсыз якларын белү өчен “Татар-информ” хәбәрчесе кәбестәләргә бай авылда - Оля Якедә булып кайтты.

БАШКА ЯҢАЛЫКЛАР

Интертат.ру / Intertat.ru © 2001 - 2018 Әлеге ресурста 16+ категорияләренә керүче мәгълүмат булырга мөмкин

"ТАТМЕДИА" АҖ филиалы "Татар-информ" мәгълүмат агентлыгының Интертат.ру / Intertat.ru республика электрон газетасы редакциясе".

Адрес: 420066, Казан, Декабристлар ур., 2нче йорт. Телефон: +7 (843) 222-0-999 (1304)
E-mail: info@tatar-inform.tatar

Шәхси мәгълүмат

Генераль директор Садыйков Шамил Мөхәммәт улы.
Баш редактор Латыйпов Рәмис Нурмөхәммәт улы.
Шеф-редактор Исмәгыйлева Алсу Җәүдәт кызы

Гаммәви матбугат чарасын теркәү турындагы таныклык Россиянең элемтә, мәгълүмати технологияләр һәм гаммәви коммуникацияләрне күзәтчелек хезмәте тарафыннан 2012 елның 10нчы маенда бирелде. Таныклыкның номеры - ЭЛ № ФС77-49790.
Материалларны тулысынча яки өлешчә куллану бары тик редакциядән язмача рөхсәт булганда гына мөмкин.
"Татмедиа" республика матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр агентлыгы ярдәме белән чыгарыла