Бәрәңгедә алтынсу нематода: Чувашия бәрәңгесен утыртырга ярамый

7 сентябрь 2018

Язманы тыңлагыз

Сөйләм синтезаторы:

Татарча сөйләм
синтезаторы

кулланыла

Автор: Чулпан ШАКИРОВА
Фото: "Татар-информ", архив
Авыл халкының иң авырткан җире – бәрәңге, минемчә. Язын бакчаны ничек эшкәртергә, тирес кертергәме-юкмы дип баш вата, аннан соң орлык сайлап интегә. Кешедән калышмыйча төбен өяргә дә, кортка каршы көрәшергә дә, чүбен дә утарга кирәк. Ярый әле никадәр тәрбия биреп, бәрәңгең уңса! Уңмаса, нишләрсең?

2010 елгы корылык бәрәңгегә карата мөнәсәбәтне үзгәртте. Хәзер инде гектарлаган бакча утыртмыйлар, ашны ике генә бәрәңге белән дә пешереп була.

Татарстанның Россельхознадзор идарәсе бәрәңге игүчеләрне тагын бер авыру белән куркыта – алтынсу бәрәңге нематодасы

  • Алтынсу бәрәңге нематодасы – микроскоп аша гына күреп була торган суалчан, ул бәрәңге һәм помидорларның тамырын зарарлый. 

- Бу авыру бүген республиканың 14 районы 21 авылында табылды. Нематода бәрәңге уңышын 80 процентка киметә. Ә авыру башлангычлары туфракта 10 елга кадәр саклана, - диде Россельхознадзор идарәсенең фитосанитар күзәтчелек буенча бүлек җитәкчесе Альберт Кадыйров.

- Авыруны ничек танырга?

- Алтынсу нематода белән зарарланган үсемлекләр озак үсә, аскы яфраклары саргая һәм корый. Бәрәңге бүлбеләре бөтенләй яралмый яки бик аз күләмдә була.


- Бәрәңгене ел саен бер урынга утырту дөресме?

- Бәрәңгене ел саен бер җиргә утырту туфракта паразитлар туплануга китерә, нәтиҗәдә, уңыш түбәнәя.

- Нематодага каршы ничек көрәшергә?

- Нематода паразитының зыянын карантин кагыйдәләрен төгәл үтәгәндә генә бетереп була. Беренче төп кагыйдә – сыйфатлы чәчүлек. Ашарга дип сатып алган импорт бәрәңгесе, шулай ук фитосанитар зоналардан кертелгән бәрәңгене утыртырга ярамый. Әйтик, Чувашия республикасыннан кергән бәрәңге бик тәмле, әмма аны үз кишәрлегегезгә утыртып, алтынсу нематодага дучар булуыгыз бар.

- Нематодалы бәрәңге үскән бакчаны нишләтергә?

- Зарарланган кишәрлектә, беренче чиратта, пасленчалар семьялыгына керүче үсемлекләрне - бәрәңге, помидор, баклажан, баллы һәм әче борыч, физалис утыртырга ярамый. Ике-өч ел дәвамында бу җиргә башка яшелчәләр яки кузаклылар чәчәргә кирәк.

- Нематодага бирешми торган сортлар бармы?

- Нематодага бирешми торган сортлы бәрәңге утыртырга да була. Болар: "Латона", "Зекура", "Жуковский ранний", "Пригожий". Татарстан авыл хуҗалыгы фәнни-тикшеренү институты чыгарган “Кортни” сорты да нәтиҗәле. Моннан тыш, бакчада чәчү әйләнешен көйләү турында да онытырга ярамый. Быел бәрәңге үскән җирне ял иттереп, киләсе елга гәрчич яки күпьеллык үләннәр чәчәргә була.


- Бәрәңге нематода белән зарарланса, аны кемгә әйтергә?

- Әгәр быел уңыш җыеп алмагансыз икән, лаборатор тикшерү турында уйларга кирәк. Бу турыда Россельхознадзорга хәбәр итегез. Урынга инспекторлар чыга икән, тикшерү эшләре бушлай. Әгәр зарарланган бәрәңгене хуҗа кеше үзе лабораториягә алып килсә, бу - түләүле хезмәт.



  Без Инстаграмда

Фикерләр








Йорт һәм бакча

Сентябрь аенда нәрсә эшләргә? Җиләк-җимеш, яшелчә бакчасы һәм чәчәк түтәлендә башкарылырга тиешле 30 иң мөһим эш

Сентябрь – бакчада эш бетте дип җиңел сулар өчен сәбәп түгел әле. Тәҗрибәле бакчачылар кишәрлектә дистәләгән кичектергесез эш калганлыгын яхшы белә. Яшелчә, җиләк-җимеш бакчасы һәм чәчәклектә тормыш кайнавын дәвам итә, димәк, әле сезгә шактый тир түгәргә туры киләчәк дигән сүз. 

Йорт һәм бакча

Җимеш агачларыннан мул уңыш алу серләре: нинди химик препаратлар кулланырга һәм известь белән кайчан эшкәртергә?

Көннәр җылыну белән табигатьтә төрле бөҗәкләр, зарарлы корткычларның активлашу чоры башлана. Май аенда җиләк-җимеш агачлары һәм куакларда талпан, гөблә кебек төрле корткыч күбәләкләр, гөмбәчек чирләре баш калкыта башлый. Шулай ук парша, бакча җиләгендә - соры черек авыруы, карлыган белән крыжовникта - антракноз, виноградта - хлороз, ә бәрәңге белән помидор үсентеләрендә фитофтороз авыруы килеп чыгарга мөмкин.

БАШКА ЯҢАЛЫКЛАР

Интертат.ру / Intertat.ru © 2001 - 2019 Әлеге ресурста 16+ категорияләренә керүче мәгълүмат булырга мөмкин

"ТАТМЕДИА" АҖ филиалы "Татар-информ" мәгълүмат агентлыгының Интертат.ру / Intertat.ru республика электрон газетасы редакциясе".

Адрес: 420066, Казан, Декабристлар ур., 2нче йорт. Телефон: +7 (843) 222-0-999 (1304)
E-mail: info@tatar-inform.tatar

Шәхси мәгълүмат
"ТАТМЕДИА" АҖнең коррупциягә каршы сәясәтен раслау турында
Коррупция фактлары турында хәбәр итү өчен: shamil@tatar-inform.ru

Генераль директор Садыйков Шамил Мөхәммәт улы.
Баш редактор Латыйпов Рәмис Нурмөхәммәт улы.
Шеф-редактор Исмәгыйлева Алсу Җәүдәт кызы

Гаммәви матбугат чарасын теркәү турындагы таныклык Россиянең элемтә, мәгълүмати технологияләр һәм гаммәви коммуникацияләрне күзәтчелек хезмәте тарафыннан 2012 елның 10нчы маенда бирелде. Таныклыкның номеры - ЭЛ № ФС77-49790.
Материалларны тулысынча яки өлешчә куллану бары тик редакциядән язмача рөхсәт булганда гына мөмкин.
"Татмедиа" республика матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр агентлыгы ярдәме белән чыгарыла